agricultural stories in Marathi, organoc pigeaon pea management by Dadarao Vishwanath shejul | Agrowon

नियोजन खरिपाचे : अत्यल्प खर्चात सेंद्रिय पद्धतीने तुरीचे उत्पादन
संतोष मुंढे
शनिवार, 25 मे 2019

दादाराव विश्वनाथ शेजूळ
बोरगाव अर्ज(गणपती) ता. फुलंब्री, जि. औरंगाबाद.
संपर्क ः ९४२०४०४२२१, ८३२९४८८३४४

औरंगाबाद जिल्ह्यातील बोरगाव अर्ज (गणपती) (ता. फुलंब्री) येथे तीन वर्षांपासून एक शेतकरी गट सेंद्रिय पद्धतीने तुरीचे उत्पादन घेतो. या गटातील दादाराव विश्वनाथ शेजूळ यांनी अत्यल्प खर्चात सेंद्रिय पद्धतीने तुरीचे उत्पादन घेतात. तुरीपासून डाळीची निर्मिती करून प्रदर्शनाद्वारे विक्री करतात.

दादाराव विश्वनाथ शेजूळ
बोरगाव अर्ज(गणपती) ता. फुलंब्री, जि. औरंगाबाद.
संपर्क ः ९४२०४०४२२१, ८३२९४८८३४४

औरंगाबाद जिल्ह्यातील बोरगाव अर्ज (गणपती) (ता. फुलंब्री) येथे तीन वर्षांपासून एक शेतकरी गट सेंद्रिय पद्धतीने तुरीचे उत्पादन घेतो. या गटातील दादाराव विश्वनाथ शेजूळ यांनी अत्यल्प खर्चात सेंद्रिय पद्धतीने तुरीचे उत्पादन घेतात. तुरीपासून डाळीची निर्मिती करून प्रदर्शनाद्वारे विक्री करतात.

बोरगाव अर्ज येथील दादाराव शेजूळ यांच्याकडे ४ एकर ३३ गुंठे शेती आहे. या शेतीमधील उत्पन्नावरच त्यांच्या कुटुंबाची उपजीविका चालते. तीन वर्षांपासून कृषी विज्ञान केंद्र औरंगाबादमधील तज्‍ज्ञ व आत्माच्या समन्वयातून बोरगाव अर्ज येथील शेतकऱ्यांनी सेंद्रिय पद्धतीने प्रत्येकी एक एकरवर आंतरपिकांसह तूर उत्पादन घेणे सुरू केले आहे. दादाराव शेजूळ या शेतकऱ्यांपैकीच एक. पूर्वी त्यांच्याकडे नसलेले तूर पीक गेल्या तीन वर्षांपासून नियमित बनले आहे. एक एकर क्षेत्रामध्ये शिफारशीत ‘बीडीएन ७११’ या तुरीच्या वाणाची लागवड करतात. तुरीमध्ये आंतरपीक म्हणून बाजरी, उडीद, मूग अशी पिके असतात.

लागवडीची पद्धत

दादाराव शेजूळ आपल्या एक एकर शेतात पेरणीयोग्य पावसानंतर टोकन पद्धतीने साधारणत: ६ बाय दीड फूट अंतराने तुरीची लागवड करतात. एकरी सुमारे दीड किलो बियाणे लागते. उगवल्यानंतर अतिरिक्त वाढलेल्या रोपांची विरळणी करतात. दोन तूर ओळीमध्ये बाजरी, उडीद, मूग यांच्या दोन, दोन ओळी घेतात. चवळी व भगरही यांच्या केवळ चार ओळी टाकल्या.

सेंद्रिय पद्धतीने नियोजन

  • वर्षांपासून सेंद्रिय तूर पिकाची कास धरली आहे. दादाराव शेजूळ यांनी गांडूळखत, शेणखताचा वापर वाढविला आहे. २०१६-१७ मध्ये पहिल्यांदा त्यांनी एक एकरात दोन ट्रॉल्या शेणखत टाकले होते. २०१७-१८ मध्ये पाच बॅग गांडूळखत व दोन ट्रॉल्या शेणखत टाकले. २०१८-१९ मध्ये २५ बॅग गांडूळखत टाकले. आवश्यक गांडूळ खत स्वत:च तयार करतात.
  • सेंद्रिय पद्धतीने घेतल्या जाणाऱ्या तुरीच्या पिकावर निंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्क व जीवामृताचा वापर ते करतात. तूर पिकामध्ये एकूण कालावधीत तीन वेळा निंबोळी अर्क, दोन वेळा दशपर्णी अर्क व तीन वेळ जीवामृताच्या फवारण्या ते घेतात.
  • मूलस्थानी जलसंधारणासाठी दोन ओळीच्या अंतरात चार फुटावर चर.
  • पाणी उपलब्ध झाल्यास दोन ते तीन संरक्षित पाणी ठिबकने देतात.
  • बाजरी, उडीद, मुगाचे पीक काढल्यानंतर कोळपणी करतात.
  • प्रत्येक तुरीच्या ओळीशेजारी दांड पाडले जातात.
  • पावसाचा खंड पडल्यास वाढीच्या व शेंगा भरण्याच्या अवस्थेत पाणी दिले जाते.
  • एकरी दोन कामगंध सापळ्यांचा वापर, व्हर्मी वॉशचा उपयोग करतात.
  • तुरीपासून डाळ तयार करून त्याची विक्री करतात.
  • ॲग्रोवन व कृषी विज्ञान केंद्राच्या प्रदर्शनात सहभाग घेत सेंद्रिय उत्पादनासाठी ग्राहक जोडले आहेत.
  • सेंद्रिय तुरडाळीला मिळाला १०० रुपये प्रतिकिलोचा दर
  • दशपर्णी अर्क, जीवामृत स्वत: तयार करतात.

अत्यल्प खर्चात उत्पादन

शेणखतांसह सर्व निविष्ठा घरच्या असल्याने एकरी साधारण ६ ते ७ हजार खर्च होतो. गेल्या वर्षी तुरीचे उत्पादन १२.५ क्विंटल आले होते. तर या वर्षी संरक्षित पाणी कमी पडल्याने उत्पादनामध्ये घट होऊन ते केवळ ४.५ क्विंटल मिळाले. अर्थात आंतरपीक मूग, उडिद यांचे दीड क्विंटल, बाजरी ५ क्विंटल उत्पादनासोबत भगर आणि चवळी ४० ते ५० किलो उत्पादन मिळाले. उत्पादन खर्च कमी असल्याने पाण्याअभावी कमी उत्पादन येऊनही नुकसान झाले नाही.
 

इतर यशोगाथा
डाळी, प्रक्रिया उद्योगातील ‘यशस्विनी’...बोरामणी (ता. दक्षिण सोलापूर) परिसरातील तब्बल ८८५...
वाशीम बाजारपेठेत डंका मापारी यांच्या...वाशीम जिल्ह्यातील सोमठाणा येथील विश्वनाथ मापारी...
पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार देशमुखांकडून...नांदेड जिल्ह्यातील पारडी (ता. अर्धापूर) येथील...
आदिवासीबहुल भागात ‘निसर्गराज’ची घौडदौड धुळे जिल्ह्यातील हारपाडा (ता. साक्री) या...
‘शेती तिथे रस्ता’ उपक्रमासह...सातारा जिल्ह्यातील पाटण हा डोंगराळ तालुका म्हणून...
मार्केट केंद्रित शेडनेटची उत्कृष्ठ शेती अभ्यासवृत्ती, कायम नवे शिकण्याची आस, बाजारपेठांचा...
पावसाळ्यात फुलले नागपुरातील मका मार्केट सध्या राज्यातील विविध बाजारपेठांत स्वीटकॉर्न (...
दुष्काळी भागातही दर्जेदार उत्पादनाचा...नगर जिल्ह्यात कासार पिंपळगाव (ता. पाथर्डी) येथील...
क्षारयुक्त जमिनीत एकात्मिक शेतीचा आदर्श बारामती तालुक्यातील मळद (जि. पुणे) येथील प्रशांत...
आले पिकाने दिली आर्थिक सक्षमता बुलडाणा जिल्ह्यात खल्याळ गव्हाण येथील दिनकर व...
फळबागेतून शेती केली किफायतशीरकनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात...
आवळा प्रक्रिया उद्योगातून बनविली ओळखजाचकवस्ती (ता. इंदापूर, जि. पुणे) येथील सुमन...
युवा शेतकऱ्याने केले यशस्वी ब्रॉयलर...लातूर जिल्ह्यातील हडोळती येथील महेश गोजेवाड या...
कातळावर लिली; तर टायरमध्ये फुलला...रत्नागिरी जिल्ह्यातील मेर्वी येथील प्रगतिशील...
पिंपळगावकरांनी भाजीपाला शेतीतून साधली... बीड जिल्ह्यात अहमदनगर- अहमदपूर राज्य...
मोडून पडला संसार तरी मोडला नाही कणा,...‘मोडून पडला संसार, तरी मोडला नाही कणा’ ही ज्येष्ठ...
कमी खर्चातील चवळी झाले नगदी पीक नाशिक जिल्ह्यात पिंपळगाव गरुडेश्वर येथील संतोष...
भूमिहीन खवले यांनी करार शेतीतून उंचावले...भूमिहीन कुटुंब. मात्र करार पद्धतीने, प्रयोगशील...
गोशाळेतून गवसली आर्थिक विकासाची वाटबीड शहरालगत सौ. उमा सुनील औटे यांनी मुनोत...
ग्रामविकास, शिक्षण अन् शेतीतील दिशान्तरआर्थिक दुर्बल, भूमिहीन व अल्पभूधारक शेतकरी,...