agricultural stories in Marathi, pomogranate dumping off problem | Agrowon

डाळिंबबागेतील मररोगाची लक्षणे कसे ओळखाल ?

डॉ. ज्योत्स्ना शर्मा, युवराज शिंदे, दिनकर चौधरी, रमाकांत घरटे
गुरुवार, 13 जून 2019

डाळिंबबागेमध्ये मररोगाचा प्रादुर्भाव आणि प्रसार वेगाने वाढत आहे. झाडांवरील लक्षणांचा व्यवस्थित आढावा घेऊन प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करण्याकडे लक्ष द्यावे.

डाळिंबबागेमध्ये एखादे झाड वाळलेले आढळल्यास काळजीपूर्वक पाहणी करावी. लक्षणे तपासून खरेच मररोगाचा प्रादुर्भाव झाला अथवा अन्य कारणांमुळे वाळले हे पाहावे. अनेक वेळा अन्नद्रव्यांचा अतिरिक्त अथवा अत्यल्प पुरवठा, निष्काळजी पाणीपुरवठा अशा कारणांमुळेही झाडे पिवळी पडून वाळतात. मररोगासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करण्याआधी झाडांवरील सर्व लक्षणांचा सारासार विचार करावा.

लक्षणे :

डाळिंबबागेमध्ये मररोगाचा प्रादुर्भाव आणि प्रसार वेगाने वाढत आहे. झाडांवरील लक्षणांचा व्यवस्थित आढावा घेऊन प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करण्याकडे लक्ष द्यावे.

डाळिंबबागेमध्ये एखादे झाड वाळलेले आढळल्यास काळजीपूर्वक पाहणी करावी. लक्षणे तपासून खरेच मररोगाचा प्रादुर्भाव झाला अथवा अन्य कारणांमुळे वाळले हे पाहावे. अनेक वेळा अन्नद्रव्यांचा अतिरिक्त अथवा अत्यल्प पुरवठा, निष्काळजी पाणीपुरवठा अशा कारणांमुळेही झाडे पिवळी पडून वाळतात. मररोगासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करण्याआधी झाडांवरील सर्व लक्षणांचा सारासार विचार करावा.

लक्षणे :

  • सर्वप्रथम बागेची नियमित काळजीपूर्वक पाहणी करावी. एखादे झाड अथवा झाडाची फांदी पिवळी पडली किंवा वाळली असल्यास किंवा अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेची लक्षणे पानांवर दिसत असल्यास अशा निवडक झाडांचे सखोल परीक्षण करावे.
  • झाडाखालील ड्रिपर्स तपासून पाणीपुरवठा योग्य प्रकारे होत असल्याची खात्री करावी.
  • झाडांच्या मुळांवर आतून अथवा बाहेरील बाजूवर बुरशीचा प्रादुर्भाव नसल्याची खात्री करावी.
  • डाळिंबामध्ये अनेक माध्यमांतून मररोगाचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. प्रादुर्भावग्रस्त झाडाची मुळे व जमिनीलगतचे खोड यांचा उभा छेद घेऊन आतील भागांवरील लक्षणे तपासावीत.

अ) त्यावर काळपट तपकिरी अथवा काळ्या रंगाच्या बुरशीची लागण खोडाच्या आतील बाजूस दिसून आल्यास ती सिराटोसिस्ट्रीस फ्रीम्ब्रीयटा बुरशी असल्याचे समजावे. प्राथमिक अवस्थेमध्ये मुळांचा रंग हा तांबूस पिवळसर दिसून येतो, तसेच त्याला अल्कोहोलसारखा वास येतो. यामध्ये एकपाठोपाठ एक अशा ओळींमधील झाडांना यांचा प्रादुर्भाव होतो.

ब) जर खोडाच्या मध्य भागातील गाभ्यात (झायलेम पेशी) हा तपकिरी रंगाचा आढळल्यास फ्युजारिअम स्पे. या बुरशीचा प्रादुर्भाव असतो. मात्र, डाळिंबात या बुरशीचा प्रादुर्भाव अत्यल्प प्रमाणात आढळतो.

क) काळपट तपकिरी रंगाची मुळकूज ही स्केल्रोशियम किंवा मॅक्रोफोमिना या प्रकारच्या बुरशींमुळे होते. याचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने मुळाजवळील भागात पाण्याचे प्रमाण अतिरिक्त झाल्यामुळे होतो.

ड) जमिनीलगत असणाऱ्या खोडावर गाठ अथवा गोलाकार पद्धतीची बुरशी आढळल्यास त्यास फायटोफ्थोरा निकोटिना किंवा रायझोक्टोनीया याचा प्रादुर्भाव असल्याचे समजावे. तो पुढे वाढून मूळकुज होण्याची शक्यता असते.

इ) मुळांवर राखाडी रंगाच्या बुरशीचा प्रादुर्भाव आढळल्यास तो रायझोक्टोनिया बुरशीचा असतो. यामागे प्रामुख्याने झाडाच्या लागवडीनंतर तयार करण्यात येणारे गादी वाफे, त्याचबरोबर झाडाच्या खोडांना लावलेली माती ही प्रमुख कारणे होत.

ई) खोडाच्या आतील भागांवर तसेच बाह्य भागावर टाचणीच्या आकाराची लहान छिद्रे आढळल्यास मुख्यत्वे शॉट होल बोअरर (खोड भुंगेरा) चा प्रादुर्भाव समजावा. प्रामुख्याने कमजोर झाडांवर व सिराटोसीस्टीस बुरशीची लागण झाल्यामुळे निर्माण होणाऱ्या द्रव्याकडे खोड भुंगेरे आकर्षित होतात.

फ) झाडाच्या मुळांवर असणाऱ्या गाठी ही सूत्रकृमीची लक्षणे आहेत. यामध्ये झाडाच्या पानांवर अन्नद्रव्यांच्या कमतरतेसारखी लक्षणे दिसून येतात. अशा झाडांमध्ये फुले बहरण्याचे प्रमाण अत्यंत कमी असल्याचे दिसून येते. प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर असल्यास झाडांना दीर्घ कालावधीमध्ये (एक वर्षापेक्षा जास्त) फूलधारणा होत नाही. अशी झाडे मेलेडोगाइनी इनकाँग्नाटा नावाच्या सूत्रकृमीने प्रादुर्भावग्रस्त असतात. डाळिंबामध्ये रॉटिलेनक्लस, अफेलेनकेक्लस आणि हेलीवटोंनक्लस या परजीवीचा आढळही काही प्रमाणात दिसून येतो. सूत्रकृमींचा प्रादुर्भाव हा मर रोगांच्या प्रमुख्य कारणांपैकी एक आहे.
डाळिंबामध्ये वर नमूद केलेली लक्षणे ही स्वतंत्रपणे अथवा दोन किंवा अधिक प्रकारच्या जीवाणूंच्या एकत्रितरीत्या मर रोगास कारणीभूत ठरतात. आपणास अशा लक्षणांवरून व्यवस्थितरीत्या अंदाज न बांधता आल्यास अशा झाडांचे नमुने (खोड, मूळ, माती) जवळच्या शासकीय प्रयोगशाळेमध्ये किंवा संशोधन केंद्रामध्ये तपासून घ्यावेत.

अस्तित्व आणि प्रसार :

  • मररोगास कारणीभूत ठरणारी सिराटोसिस्टीस फ्रिम्ब्रीयटा बुरशी ही ५ ते ७ वर्षाहून अधिक कालावधीकरिता जमिनीमध्ये अथवा रोगग्रस्त झाडांच्या अवशेषांवर जिवंत राहू शकते. सर्व प्रकारच्या जमिनीमध्ये प्रादुर्भाव असला तरी विशेषत: वालुकामय जमिनी तसेच सच्छिद्र जमिनीमध्ये सूत्रकृमीचा प्रादुर्भाव जास्त दिवसांपर्यंत आढळून येतो.
  • मररोगाचा प्रसार हा प्रामुख्याने रोगग्रस्त कलमे, त्याकरिता वापरण्यात येणारी माती आणि सघन पद्धतीची लागण यामुळे होतो.
  • पावसाचे पाणी, खोड भुंगेऱ्यासारखे कीटक आणि बागेमध्ये मशागतीकरिता वापरण्यात येणारी यंत्रे आणि अवजारे हेही मररोगाच्या प्रसाराकरिता कारणीभूत ठरतात.

    संपर्क ः ०२१७-२३५०२६२
    (राष्ट्रीय डाळिंब संशोधन केंद्र, केगाव, सोलापूर.)


फोटो गॅलरी

इतर फळबाग
अशी करा पपईची लागवडपपई लागवड वर्षभर मुख्यत्वे जून-जुलै, सप्टेंबर-...
नवीन द्राक्ष बागेमध्ये रिकट घेण्याचा काळसध्या वातावरण कमी होत असून, काही ठिकाणी ढगाळ...
असे करा संत्रा बागेत आंबिया बहरासाठी खत...संत्रा-मोसंबी बागेपासून आर्थिक उत्पादन...
फळबागेत आच्छादन कराफळपिकांमध्ये साधारणपणे १० अंश सेल्सिअसपेक्षा...
अशी करा नवीन द्राक्ष लागवडीची तयारीद्राक्ष लागवडीसाठी हा कालावधी महत्त्वाचा आहे....
गारपीटग्रस्त संत्रा बागेसाठी उपाययोजनामराठवाड्यातील काही भागांसह विदर्भात पुन्हा पाऊस व...
भुरी, मिलिबग नियंत्रणासाठी उपाययोजना...सध्याच्या परिस्थितीमध्ये द्राक्षबागेमध्ये काही...
द्राक्ष घडांना पेपर लावतेवेळी घ्यावयाची...द्राक्ष पीक अन्य पिकांच्या तुलनेत आर्थिकदृष्ट्या...
लिंबूवर्गीय फळपीक सल्लासंत्रा-मोसंबी आंबे बहराचे नियोजन या वर्षी अगदी...
असे करा नारळातील रोगांचे व्यवस्थापन कोकणसह महाराष्ट्रातील इतर जिल्ह्यांमध्ये नारळाची...
द्राक्ष सल्लासध्याच्या स्थितीमध्ये अनेक द्राक्ष विभागामध्ये...
द्राक्ष : ढगाळ वातावरणासोबत...सध्याच्या परिस्थितीमध्ये वातावरण काही ठिकाणी ढगाळ...
लिंबूवर्गीय फळपीक सल्लाया वर्षी नोव्हेंबर महिन्यापर्यंत पाऊस राहिला....
द्राक्षावरील स्पोडोप्टेरा, उडद्याचे असे...नाशिक आणि पुणे विभागांतील काही द्राक्ष बागांमध्ये...
जुन्या बागेमध्ये घडाच्या विकासाकडे लक्ष...द्राक्ष बागेमध्ये सध्या वातावरण चांगले असले, तरी...
कलम केलेल्या द्राक्ष बागेमध्ये करावयाची...द्राक्ष बागेमध्ये सध्या वाढीच्या विविध...
द्राक्षबागेमध्ये खतांचे व्यवस्थापनजुनी बाग ः जुन्या बागांमध्ये झालेल्या सतता आणि...
फळपीक सल्लायावर्षी पावसाळी हंगाम अपेक्षेपेक्षा जास्त वाढला....
केळी पीक सल्लामागील तीन ते चार आठवड्यांतील पावसामुळे केळी...
द्राक्षबागेत मुळांच्या विकासावर भर...द्राक्ष विभागामध्ये सध्या पाऊस संपल्याची स्थिती...