agricultural stories in Marathi, prevent toxicity of sorgham forage | Page 2 ||| Agrowon

कोवळ्या ज्वारीच्या विषबाधेपासून जनावरे वाचवा
डॉ. कल्याणी वा. सरप, डॉ. एस. यू. नेमाडे
बुधवार, 19 जून 2019

कोवळ्या ज्वारीची पाने अधिक प्रमाणात खाल्ल्याने जनावरांना विषबाधा होते. असा कोवळा पाला शक्यतो जनावरे खाणार नाहीत, याकडे लक्ष द्यावे. चुकून खाण्यात आल्यास त्वरित पशुवैद्यकांचा सल्ला घेऊन व्हिनेगरचे द्रावण पाजावे.

कोवळ्या ज्वारीची पाने अधिक प्रमाणात खाल्ल्याने जनावरांना विषबाधा होते. असा कोवळा पाला शक्यतो जनावरे खाणार नाहीत, याकडे लक्ष द्यावे. चुकून खाण्यात आल्यास त्वरित पशुवैद्यकांचा सल्ला घेऊन व्हिनेगरचे द्रावण पाजावे.

उन्हाळ्यामधील चाराटंचाईमुळे जनावरे थोड्या फार प्रमाणात दिसेल ती हिरवी पाने खातात. काही ठिकाणी जनावरांनी ज्वारीची कोवळी पाने खाल्‍ल्याने विषबाधा होते. ज्वारी पिकातील हायड्रोजन सायनाइट या विषारी घटकामुळे जनावरांना विषबाधा होते. विशेषतः कोवळ्या ज्वारीचा चारा खाल्ल्यामुळे विषबाधा होते.
ज्वारीतील सायनोजेनिक ग्लायकोसाइड हा विषारी घटक सुमारे हजार वनस्पती प्रजातींमध्ये आढळून येतो. अपरिपक्व पिकामध्ये या घटकाचे प्रमाण सर्वाधिक आढळून येते. ज्या जमिनीत नायट्रोजनचे प्रमाण अधिक व फॉस्फरसचे प्रमाण कमी असते अशा जमिनीतील पिकामध्ये सायनोजेनिक ग्लायकोसाइडचे प्रमाण अधिक असते.

सायनोजेनिक ग्लायकोसाइड हा विषारी घटक असणाऱ्या वनस्पती :
गुडघ्याइतक्या उंचीची ज्वारी, बाजरी
हिरवा कोवळा मका, जांभळाची पाने व बिया, निलगिरीची पाने

विषबाधा झाल्यावर दिसणारी लक्षणे :

विषारी घटक (सायनोजेनिक ग्लायकोसाइड) असणारी वनस्पती पिके जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास जनावर दगावते.
जनावर अस्वस्थ होते, श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यामुळे धापा टाकते.
जनावर अडखळत चालते, जास्त प्रमाणात लाळ गळते, डोळ्यांत पाणी येते, सतत लघवी करते व शेण टाकते.
डोळ्यांच्या बुबुळांचा आकार वाढतो.
हिरड्या व पापण्यांच्या आतील त्वचा गडद लाल रंगाची होते.
स्नायूचा कंप होऊन स्नायू आकुंचन पावतात.
जनावरांच्या तोंडाद्वारे चारवट पडते व त्याचे पोट फुगते.
हृदयाचे ठोके वाढतात.
ऑक्सिजनची कमतरता भासून जनावर दगावते.

उपचार :
कोवळे ज्वारी पीक जनावरांनी खाल्ल्याचे लक्षात येताच तत्काळ पशुवैद्यकाकडून तपासणी करावी.
तात्पुरत्या उपायासाठी ४ लिटर व्हिनेगर १५ ते २० लिटर थंड पाण्यात मिसळून जनावरास पाजावे.

प्रतिबंधात्मक उपाययोजना :

जनावरास कोवळी ज्वारी खाऊ देऊ नये.
ज्वारीचे पीक १८ ते २४ इंच उंचीचे झाल्याशिवाय ते चारा म्हणून वापरू नये.

कार्यक्रम समन्वयक, विषय विशेषज्ञ (पशुसंवर्धन)
कृषी विज्ञान केंद्र, यवतमाळ.

इतर ताज्या घडामोडी
कळमणा बाजारात सोयाबीनची आवक आणि दरातही...नागपूर ः येथील कळमणा बाजार समितीत नव्या सोयाबीनची...
जळगाव बाजारात केळीची आवक रखडतजळगाव ः जिल्ह्यात केळीची आवक रखडतच सुरू असून,...
सोलापुरात टोमॅटो, वांग्याच्या दरात तेजीसोलापूर ः सोलापूर कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या...
तातडीने पंचनामे पूर्ण करून अहवाल...बुलडाणा : जिल्ह्यात झालेल्या मुसळधार अवकाळी व...
काढणीपश्चात नुकसान टाळण्यासाठी...फळे आणि भाजीपाल्याची टिकवण क्षमता वाढविण्यासाठी...
भात, नागली पिकांचे ११ हजार हेक्टरवर...रत्नागिरी ः क्यार वादळाच्या प्रभावामुळे झालेल्या...
वैयक्तिक कौशल्य विकास प्रशिक्षणाचे...अकोला ः केंद्र शासन पुरस्कृत पंतप्रधान कौशल्य...
नागपूर : रिक्‍त पदांमुळे वाढली कृषी...नागपूर ः मॉन्सूनोत्तर पावसामुळे झालेल्या...
नाशिक : रब्बी हंगामाच्या क्षेत्रात ३०...येसगाव, जि. नाशिक ः दमदार पावसामुळे गाव व परिसरात...
बियाणे कंपन्यांचे हित जपण्यासाठीच...यवतमाळ ः केंद्र सरकार बियाणे अधिनियमात सुधारणा...
सातारा : पंचनाम्याचा फेरा नको; सरसकट...सातारा  ः जिल्ह्यात पावसाने अक्षरश: थैमान...
तीन जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांना तारण...नांदेड  ः  २०१८-१९ या वर्षात शेतीमाल...
भाजप सत्ता स्थापन करणार नाही :...मुंबई  : आम्हाला सरकार स्थापनेसाठी निमंत्रण...
श्रीगोंदे तालुक्यात पिके गेली; पण...श्रीगोंदे, जि. नगर  : श्रीगोंदा तालुक्यात...
परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत ६१४ क्विंटल...नांदेड : नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यात किंमत...
`ऊस उत्पादकांवरील अन्याय सहन करणार नाही`कोल्हापूर  ः पूरग्रस्त शेतकऱ्यांच्या नुकसान...
गुलटेकडीत फ्लॉवर, वांगी, गाजराच्या दरात...पुणे ः गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
वनस्पतींच्या संरक्षणामध्ये कार्यरत...वनस्पतीच्या मुळांमध्ये राहत असलेल्या...
‘एसआरटी’द्वारे कमी पाण्यात अधिक उत्पादन...औरंगाबाद : ‘‘ एसआरटी तंत्रज्ञानाद्वारे जमिनीची...
सांगली जिल्ह्यातील दुष्काळी पट्ट्यातील...सांगली : जिल्ह्यात मॉन्सूनोत्तर पाऊस दमदार झाला....