agricultural stories in Marathi, remidies for bullock neck problem | Page 2 ||| Agrowon

बैलामधील खांदेसूजीवर उपाय

डॉ. गिरीश यादव
गुरुवार, 16 मे 2019

उन्हाळ्यात नांगरणी, कुळवणी, तसेच पावसाळ्याच्या सुरुवातीस शेतकामांसाठी बैलजोडीचा वापर होतो. या काळात अतिश्रमामुळे बैलांमध्ये खांदेसूजी दिसून येते. खांदेसूज लक्षात घेऊन तातडीने उपचार करावेत. बैलांना काही दिवस आराम द्यावा.

उन्हाळ्यात नांगरणी, कुळवणी, तसेच पावसाळ्याच्या सुरुवातीस शेतकामांसाठी बैलजोडीचा वापर होतो. या काळात अतिश्रमामुळे बैलांमध्ये खांदेसूजी दिसून येते. खांदेसूज लक्षात घेऊन तातडीने उपचार करावेत. बैलांना काही दिवस आराम द्यावा.

जनावरातील खांदेसूजी ही प्रामुख्याने  जू  मानेस सतत घासल्यामुळे होते. शेतकाम करताना किंवा बैल गाडीस मानेची कातडी जू व जुवाला असणारी खीळ यामध्ये चेंगरते त्यामुळे खांदेसूज होते. काही वेळा जुवाचा मानेवर टेकणारा पृष्ठभाग हा अत्यंत खडबडीत असतो. त्याची मानेस सारखी इजा होते.
आपल्याकडे असणारी बैलजोडी ही अनेकदा कमी-जास्त उंचीची असते, यामुळे जनावरांच्या मानेवर ठेवले जाणारे जू हे समांतर राहात नाहीत, परिणामी जू हे तिरकस ओढण्यात येतो. त्यामुळे दोन्ही बैलांना खांदेसुजीचा आजार होतो. तरुण वयातील जनावरांना, तसेच सतत कामाचा ताण असणाऱ्या जनावरांना हा आजार जास्त होतो. जनावरांना अचानक जास्त प्रमाणात शेतकामास जुंपल्याने हा आजार होतो. बैलगाडीत जास्त वजन भरून ओढणे, तसेच कच्च्या, खराब रस्त्यावर जास्त वजन असणारी बैलगाडी ओढायला लावल्यास बैलांना त्रास होतो.

लक्षणे

  • खांद्यावरील भागावर भयंकर सूज येते.
  • सूज ही खांद्याची कातडी व त्याखालील त्वचेच्या भागावर येते.
  • जू ओढताना खांद्याची कातडी ही मागच्या बाजूस जोराने ओढली गेल्यामुळे कातडीखालील पडदा वेगळा होऊन त्वचेखाली रक्त साचते.
  • खांद्यावरील सूज गरम व अत्यंत वेदनादायी असते.
  • सुजेचा आकार हा लिंबू ते फुटबॉल एवढा होतो.
  • ही सूज मऊ, पाणी असणारी ते कडक लागणारी असू
  • शकते.
  • सूज फुटून पाणी येऊ शकते.
  • खांद्यावर अशी सूज आल्यामुळे बैलकाम करू शकत नाही. त्यामुळे शेतकामाचा खोळंबा होतो.
  • खांदेसुजी झालेल्या जनावरास आराम दिल्यास सूज कमी होते. कामास जुंपल्यास पुन्हा वाढते.
  • खांदेसूज झालेला बैल विनाउपचार कामास जुंपल्यास कातडीवर लहान जखम होऊन गळू येते.
  • खांद्यावर मोठी जखम झाल्यास त्यात रोगजंतूचा शिरकाव होऊन असाडी पडते.
  • प्रथम खांद्यावर लहान आकाराच्या गाठी येतात. त्या वाढून खांद्याचा कर्करोगसुद्धा होतो.
  • मानेवर कातडी गुंडाळली जाते किंवा सुरकुत्या पडतात.

आजार कसा टाळावा  

  • खडबडीत पृष्ठभाग असणारे जू बदलावा.
  • समान उंचीची बैलजोडी कामास जुंपावी. दोन्ही बैलांच्या खांद्यावर पडणारे वजन हे समान असावे
  • बैलांना भरपूर काम न देता थोड्या थोड्या विश्रांतीने काम द्यावे.
  • बैलांना सतत कामाचा ताण देऊ नये.
  • जनावरांना अचानक जास्त प्रमाणात शेत कामास जुंपू नये.
  • बैलगाडीत जास्त वजन भरून ओढायला लावू नये.
  • कच्चे व खराब रस्त्यावर जास्त वजन असणारी गाडी नेऊ नये.

उपचार

  • नुकत्याच सुजलेल्या भागावर ४ ते ५ दिवस खांदेसूज कमी करणारे मलम लावावे.
  • ताज्या सुजेत बर्फाने ३ ते ४ दिवस शेकावे.
  • मॅग्नेशियम सल्फेट ग्लिसरीनमध्ये मिसळून खांद्यावर लावल्यास नुकतीच आलेली सूज कमी होते.
  • जुन्या सुजेत गरम वाळू कपड्यात गुंडाळून खांद्यास ४ ते ५ दिवस शेक द्यावा, गरम पाण्यानेसुद्धा शेक दिला तरी चालतो.
  • शेक देताना जनावरास पोळणार नाही, याची खात्री करून घ्यावी. अन्यथा त्वचा भाजण्याची शक्यता असते. गरम पाणी किंवा वाळू याचे तापमान आपल्या शरीराच्या तापमानापेक्षा थोडे जास्त असावे.
  • खांद्यावर आलेल्या गाठी या मऊ पू असणाऱ्या असतील, तर पशुवैद्यकाकडून छोटी  शस्त्रक्रिया करून घेवून त्यातील पू काढून टाकावा. त्याचे रोज ड्रेसिंग करावे.
  • उपचार करत असणाना बैलाला कामाला जुंपू नये. पूर्णपणे आराम द्यावा.
  • औषधोपचाराने जर खांद्यावरील गाठी कमी होत नसतील, तर खांद्यावर पशुवैद्यकाकडून छोटीशी शस्त्रक्रिया करून या काढून टाकाव्यात. त्यानंतर पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याप्रमाणे योग्य औषधोपचार व काळजी घ्यावी.

- डॉ. गिरीश यादव ७६६६८०८०६६

(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय, परेल, मुंबई )

 

 

 

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
दुग्धोत्पादनासाठी प्रजननाची पंचसूत्रीदुग्धोत्पादन हे गाई,म्हशींच्या प्रजननावर अवलंबून...
अन्न सुरक्षेेचा प्रश्न ऐरणीवर...अंतर्गत संघर्ष, हिंसा या मानवी कारणांसोबतच विविध...
जनावरांतील धर्नुवाताची लक्षणे अन्...जनावरांच्या शरीरावरील जखमांतून धर्नुवात आजाराचे...
परसबागेमध्ये वनराजा कोंबडीपालनमुक्तपद्धत, अर्धबंदिस्त पद्धत आणि, बंदिस्त...
शेळ्या- मेंढ्यांमधील आंत्रविषारमोठ्या शेळ्या-मेंढ्या तीव्रतेनुसार काही...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन झाले उत्पन्नाचे...करडा (जि. वाशीम) येथील कृषी विज्ञान केंद्राने...
पोळा साजरा करताना घ्या बैलांची काळजीशेतकऱ्यांच्या प्रेमाचा आणि जिव्हाळ्याचा विषय...
जनावरांमध्ये दिसतोय ‘लंपी स्कीन डिसीज'राज्याच्या काही भागात लंपी स्कीन डिसीज हा गो व...
दुधाळ जनावरांतील किटोसीस, दुग्धज्वरावर...दुधाळ जनावरातील चयापचय प्रक्रियेतील बिघाडामुळे...
जनावरांच्या खुराकात मिसळा ॲझोलाजनावरांच्या आहारात संकरित नेपिअर, सुबाभूळ, चवळी,...
व्यवस्थापन गाभण शेळ्यांचेशेळीपालनाचे उत्पन्न कळपामध्ये जन्माला येणाऱ्या...
धिंगरी अळिंबीचे उत्पादन तंत्रधिंगरी आळिंबी ही कमी खर्चात चांगला आर्थिक फायदा...
जनावरातील सर्पदंशाचे निदान अन्‌ उपचार सध्याच्या काळात चराईला जाणाऱ्या जनावरांच्यामध्ये...
गाभण शेळी तपासणीसाठी आधुनिक तंत्रज्ञानशेळी गाभण झाल्यानंतर शरीरात विविध बदल होतात....
मधमाशीपालनातून मिळवा प्रोपोलिस, रॉयल...प्रोपोलिस मानवी आरोग्यासाठी अतिशय उपयुक्त आहेत....
मधमाशी पालनामध्ये मोठी व्यावसायिक संधीमधमाशी पालनामध्ये मधाच्या बरोबरीने सात विविध...
पावसाळ्यामध्ये कोंबड्यांचे व्यवस्थापनपावसाळ्यामध्ये वातावरणातील दमटपणा वाढलेला असतो....
`मनरेगा‘च्या माध्यमातून पशुसंवर्धन योजनाग्रामीण भागात राहणाऱ्या अकुशल कामगारांना गावातच...
स्वच्छ दूध निर्मितीसाठी उपाययोजनागोठा नेहमी स्वच्छ, कोरडे, खाच खळगेविरहित असावा....
प्रयोगशाळांतून होईल पशू आजाराचे योग्य...जनावरांचे आरोग्य अबाधित राखणे, जनावरातील आजारांचे...