agricultural stories in Marathi, technowon, Brown rice producing machine | Agrowon

यंत्रावर तयार करा हातसडीचा तांदूळ

रणजीत शानबाग, डॉ. योगेश कुलकर्णी
गुरुवार, 16 मे 2019

हातसडी तांदळाविषयी वाढणारी जागरूकता आणि मागणीचा विचार करून विज्ञान आश्रम या स्वयंसेवी संस्थेने हातसडीचा तांदूळ बनवणारे विद्युतचलीत यंत्र विकसित केले आहे. हे यंत्र ग्रामीण भागातील युवा उद्योजक आणि महिला बचत गटांसाठी उपयुक्त ठरणारे आहे.

हातसडी तांदळाविषयी वाढणारी जागरूकता आणि मागणीचा विचार करून विज्ञान आश्रम या स्वयंसेवी संस्थेने हातसडीचा तांदूळ बनवणारे विद्युतचलीत यंत्र विकसित केले आहे. हे यंत्र ग्रामीण भागातील युवा उद्योजक आणि महिला बचत गटांसाठी उपयुक्त ठरणारे आहे.

आरोग्य आणि आहाराविषयीच्या जागृतीमुळे हातसडीच्या तांदुळाला चांगली मागणी आहे. भात उत्पादक पट्यातील अनेक महिला बचत गट हाताने कांडून साळ काढतात. भाताच्या बाहेरील टरफलाखाली (साळी) पातळ लालसर रंगाचा थर असतो. भाताच्या जातीनुसार हा थर कमी जास्त आणि लाल ते तांबूस काळ्या रंगाचा असतो. सर्वसाधारणपणे भाताच्या वजनाच्या १० ते १२ टक्के कोंडा भातामध्ये असतो.

कोंड्यामध्ये आहेत अन्नद्रव्ये ः
स्वयंचलित विद्युत यंत्रचा उपयोग करून तांदूळ बनवताना पॉलिश करून पांढरेशुभ्र केले जाते आणि हा लालसर थर पूर्णपणे काढून टाकला जातो. खरेतर भाताच्या कोंड्यामध्ये पांढऱ्या शुभ्र तांदुळापेक्षा दुपटीने फॉस्फरस, मॅग्नेशियम, झिंक आणि लोह सारखे घटक असतात. परंतु तांदूळ पॉलिश करताना ते काढून टाकले जातात. कर्बोदके आणि थोड्या प्रमाणात तंतुमय पदार्थ शिल्लक राहतात.

हातसडी तांदूळ तयार करणारे यंत्र ः

  1. हातसडीच्या पद्धतीने तांदूळ तयार करण्याची प्रक्रिया कष्टाची आहे. त्यामुळे बऱ्याच वेळा पॉलिश यंत्रामधून एकदा भात घालून निघालेला तांदूळ हातसडीचा म्हणून दिला जातो. या प्रक्रियेत साळेवर कमी प्रक्रिया होते आणि तांदळाची जास्त तूट होते.
  2. हातसडी तांदळाविषयी वाढणारी जागरूकता आणि मागणीचा विचार करून विज्ञान आश्रम या स्वयंसेवी संस्थेने हातसडीचा तांदूळ बनवणारे विद्युतचलीत यंत्र विकसित केले आहे. हे यंत्र ग्रामीण भागातील युवा उद्योजक आणि महिला बचत गटांना फायदेशीर ठरणारे आहे.
  3. हे यंत्र साधारणपणे घरातील पिठाच्या चक्कीच्या आकाराचे आहे. घरातील विद्युत प्रवाहावर (सिंगल फेज) एक अश्वशक्ती मोटरच्या सहाय्याने चालते.
  4. यंत्र क्षमता ताशी १५ ते २० किलो आहे. यंत्रामध्ये ८० ते ९० टक्के साळवर प्रक्रिया होते.
  5. यंत्रामध्ये रबरी जाती विशिष्ट प्रकारे बसवलेल्या आहेत. त्यामुळे भाताच्या कोंड्याची कोणतेही हानी न होता फक्त साळ वेगळी करण्यात येते. तांदळाचा तुकडा फक्त १ ते २ टक्के दिसून येतो. साळीचे टरफल व तांदूळ या आपोआप वेगळा होतो.
  6. हातसडीच्या तांदळात पोषक मूल्ये आणि कोंड्यात तेलाचे प्रमाण जास्त असल्याने त्याच्याकडे कीडे आकर्षित होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे एकदम मोठ्या प्रमाणात तांदूळ न भरडता, ग्राहकांच्या मागणीनुसार साळीवर प्रक्रिया करून विक्री करावी.
  7. आपल्याला गेली अनेक दशके पॉलिश भात शिजवून खाण्याची सवय आहे. त्यामुळे सुरवातीला तांदूळ अर्धा तास कोमट पाण्यात भिजवून त्यानंतर कुकरमध्ये मंद आचेवर एक शिट्टी होईपर्यंत शिजवावा किंवा पाण्यामध्ये न भिजवता मंद आचेवर ४० मिनिटांपर्यंत शिजवावा.
  8. हातसडीचा तांदूळ विकताना ग्राहकांना भात शिजवण्याची योग्य माहिती दिली तर कायम स्वरूपी ग्राहक मिळू शकतो.
  9. यंत्राची किंमत साधारणपणे ६५,००० रुपये आहे.

संपर्क ः डॉ. योगेश कुलकर्णी, ९७३०००५०१६
(विज्ञान आश्रम, पाबळ, जि. पुणे)
 


इतर टेक्नोवन
सोयादूध, पनीर बनवण्याची यंत्रेसोयाबीनपासून दूध आणि त्याचे पनीर ही उत्पादने...
जवसापासून जेल, कुरकुरीत पदार्थविविध आजारांवरील उपचारामध्ये जवस उपयुक्त असूनही...
यांत्रिक पद्धतीने युवकाने केली खारे...मासा (ता. जि. अकोला) येथील प्रफुल्ल फाले या...
मातीरहित शेतीचे हायड्रोपोनिक्स तंत्रमातीची सुपीकता कमी होत असून, जमिनी क्षारपड होत...
बैलचलित अवजारे ठरताहेत फायदेशीरशेतीमध्ये बैलशक्तीचा वापर मुख्यत: नांगरणी, वखरणी...
ट्रॅक्टरचलित कौशल्यपूर्ण अवजारांची...पिलीव (जि. सोलापूर) येथील सुनील सातपुते या अवलिया...
ठिबक सिंचनासाठी पंप निवड करताना महाराष्ट्रामध्ये शेतकरी विविध पिकांसाठी ठिबक...
गाव पातळीवर दूध प्रक्रियेसाठी यंत्रेग्रामीण पातळीवर दुग्ध व्यवसाय हा पूरक व्यवसाय...
भाजीपाला, फळपिकांची बहुस्तरीय शेतीबहुस्तरीय पीक पद्धतीमधून वर्षभर विविध प्रकारचा...
गरजेनुसार दर्जेदार शेतीयंत्रांची...जोगवडी (ता. बारामती, जि. पुणे) येथील राजेभोसले...
बहुपयोगी पॉवर टिलरपॉवर टिलरमधील रोटोव्हेटरचा वापर नांगरट, ढेकळे...
ठिबक सिंचनातील पंप निवडीसाठी तांत्रिक...महाराष्ट्रामध्ये शेतकरी कापूस, हळद, ऊस, संत्रा,...
धान्य साठवणीसाठी जीआयसी सायलो अधिक...काढणीपश्चात अन्नधान्यांच्या साठवणीमध्ये अधिक...
भविष्यातील आहारामध्ये असतील फुलेहीसामान्यपणे फुलांचे उत्पादन हे व्यावसायिकरीत्या...
टोमॅटो प्रक्रिया उद्योगासाठीची यंत्रेटोमॅटोमध्ये पाण्याचे प्रमाण अधिक असल्यामुळे...
छतावरील पर्जन्यजल संचय तंत्रातून १४ लाख...जालना कृषी विज्ञान केंद्राने ‘रुफ टॉप वॉटर...
धान्य, हळद साठवणुकीसाठी हर्मेटिक...हर्मेटिक तंत्रज्ञान हे धान्य, मसाले आणि हळद...
काजूच्या टरफलापासून औद्योगिक तेलनिर्मितीजिथे धागा तयार होतो, तिथेच वस्त्र तयार करण्याचा...
भारतीय शेतकऱ्यांपर्यंत नेणार जागतिक...देशात आधुनिक शेती व फळबागांचा विस्तार होत...
उस्मानाबादी शेळीच्या दुधाचा ‘शिवार सोप' आपल्याकडे शेळीपालन हे प्रामुख्याने मांसासाठी केले...