agricultural stories in Marathi, technowon, energy from human waste | Agrowon

मलमूत्र प्रक्रियेतून विद्युतनिर्मितीचे तंत्र
डॉ. दीपक जाधव, अश्विनी चेंडके
सोमवार, 27 मे 2019

बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल किंवा बायो-इलेक्ट्रोकेमिकल सेप्टिक टँक सिस्‍टिम तंत्रज्ञान आहे. ही यंत्रणा शौचालय व्यवस्थापन आणि घरगुती किंवा सामूहिक तत्त्वावर वीजनिर्मितीसाठी वापरली जाऊ शकते.

बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल किंवा बायो-इलेक्ट्रोकेमिकल सेप्टिक टँक सिस्‍टिम तंत्रज्ञान आहे. ही यंत्रणा शौचालय व्यवस्थापन आणि घरगुती किंवा सामूहिक तत्त्वावर वीजनिर्मितीसाठी वापरली जाऊ शकते.

ग्रामीण भागामध्ये पीट, बोर होल लेट्रिन, डग विथ लेट्रिन, शोष खड्डा, कंपोस्टिंग टॉयलेट याचबरोबरीने पारंपरिक सेप्टिक टँक (सीएसटी)  अशा पारंपरिक स्वच्छता पद्धतींचा अवलंब केला जातो. सेप्टिक टँकद्वारे केवळ ३० ते ४० टक्के सेंद्रिय पदार्थ सीवेजमधून अनएरोबिक प्रक्रिया होऊ शकते.उच्च प्रक्रिया क्षमता प्राप्त करण्यासाठी, पारंपरिक सेप्टिक टँक सिस्‍टिममध्ये सुधारणा करण्याची गरज आहे. प्रतिदिन प्रतिव्यक्ति मलमूत्रात सुमारे ५० ते ७० ग्रॅम सीओडी असतो. मल मिश्रित सांडपाण्यात ऊर्जा मूल्य अंदाजे १४.७ किलोज्यूल/ग्रॅम सीओडी असते. हे पाणी किंवा मलमूत्रात प्रतिवर्ष ४.५ किलो नायट्रोजन आणि ०.५५ किलो स्फुरद इतके पोषक मूल्य असते. या मलमूत्राची ऊर्जेमध्ये कमी क्षमतेचा बल्ब चालू शकतो.

बायोइलेक्ट्रिक शौचालयाचे घटक ः

 शौचालय केबिन आणि उपकरणे  सौर पॅनेल सिस्‍टिम  मायक्रोबियल फ्यूल सेल बायोरेक्टर  इलेक्ट्रोड सामग्री आणि विद्युत सर्किट  इंधन सेल उपकरणे

बायोइलेक्ट्रिक शौचालयाची कार्यप्रणाली ः

बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल (एमएफसी) किंवा बायो-इलेक्ट्रोकेमिकल सेप्टिक टँक सिस्‍टिम तंत्रज्ञान (बीईटी-एमएफसी) आहे. या प्रक्रियेदरम्यान मलमूत्रातील जैविक पदार्थांचा स्रोत म्हणून वापर करता येतो.बायोइलेक्ट्रिक-एमएफसी मानवी मलमूत्रात असलेल्या जैविक पदार्थांचे ऑक्सिडाईज करण्यासाठी सक्षम आहे. या यंत्रणेतून शौचालय व्यवस्थापन आणि घरगुती वापरासाठी वीजनिर्मिती शक्य आहे. बायोइलेक्ट्रिक-मिक्रोबिअल इंधन सेल मानवी अपशिष्ट प्रभावीपणे हाताळण्यास सक्षम असतो. निर्माण झालेल्या ऊर्जेतून एलइडी बल्ब आणि लहान इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चालवता येतात.

फायदे  

  • मानवी मलमूत्राचा पुरेपूर वापरामुळे स्वच्छता शक्य.
  • मायक्रोबिअल इंधन सेल (एमएफसी) मध्ये मानवी मलमूत्रापासून विद्युतनिर्मिती शक्य असून, त्याद्वारे विविध इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चार्ज करता येतात.
  • प्रक्रियेनंतरच्या मैला व पाण्याचा शेतीसाठी खत म्हणून वापर शक्य.
  • जैव-शौचालयांच्या तुलनेत उच्च कार्यक्षमता.
  • प्रदूषण विरहीत यंत्रणा, कमी पाण्याचा वापर.

  : डॉ. दीपक जाधव, ८२०८१७९१८६
(डॉ. दीपक जाधव हे महाराष्ट्र इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, औरंगाबाद आणि अश्विनी चेंडके या शिवशंकर कृषी अभियांत्रिकी महाविद्यालय, मिरजगाव, जि. नगर येथे कार्यरत आहेत.)

इतर टेक्नोवन
पशुखाद्य निर्मितीसाठी आवश्यक यंत्रे माणसांप्रमाणेच पाळीव पशुपक्ष्यांच्याही पोषकतेच्या...
देवलापूरच्या संस्थेतर्फे देशी शेण,...नागपूर जिल्ह्यातील देवलापार येथील गोविज्ञान...
हळद पिकातील महिलांच्या कामांसाठी...हळद पिकातील लागवडीपासून काढणीपश्चात कामांतील...
दुधी भोपळ्यापासून गर, रस निर्मितीदुधी भोपळ्याचे आरोग्यदायी गुणधर्माविषयी अलीकडे...
सौर ऊर्जाचलित आळिंबी उत्पादन संयंत्र गेल्या काही वर्षांत शहरी ग्राहक तसेच हॉटेल...
स्वयंचलित सेन्सर मोजेल जमिनीतील ओलावा विज्ञान आश्रम (पाबळ, जि. पुणे) येथील फॅब-लॅबमध्ये...
ट्रॅक्टरची बाजारपेठेची आशादायक वाटचालशेतीमध्ये यंत्र असा उल्लेख जरी झाला तरी आपल्या...
ऊर्जाबचत करणारे सौर वाळवणी यंत्र,...पदार्थाची चव, रंग व गुणवत्ता कायम ठेवून कमीत कमी...
पोषक आहारात हवी फळे, भाज्यांची स्मुदीआरोग्यदायी आहारामध्ये दूध, फळे आणि भाज्यांचा...
पिकानुसार प्लॅस्टिक आच्छादन ठरेल...आच्छादनामुळे बाष्पीभवन कमी झाल्याने पिकाची...
खवा बनविण्याची सुधारित पद्धतपारंपरिक पद्धतीमध्ये खवा बनविण्यासाठी सातत्याने...
यंत्राने करा पेरणी, आंतरमशागतसध्या खरीप हंगामातील पेरणी सुरू झाली आहे. काही...
गुळासाठी नवीन ऊस वाण : फुले ०९०५७ गूळ निर्मिती योग्य ऊस जातीची लागवड, वेळेवर तोडणी...
लेट्यूस पिकासाठी स्वतः शिकणारी यंत्रेकृत्रिम बुद्धीमत्तायुक्त तंत्रज्ञान किंवा यंत्रे...
पशुखाद्यामध्ये सागरी वनस्पती करतील...पशुपालनाद्वारे उत्सर्जित होणाऱ्या मिथेनचे प्रमाण...
बायोगॅसने दिली विविध यंत्रांना ऊर्जाबीड जिल्ह्यातील महाजनवाडी येथील जगदाळे कुटुंबाने...
काजू प्रक्रिया लघू उद्योगकाजू प्रक्रियेमध्ये उद्योजकतेच्या मोठ्या संधी...
सोयाबीन पेरणीसाठी बीबीएफ तंत्र फायदेशीररुंद वरंबा सरी पद्धतीत सोयाबीन पेरणी वरंब्यावर...
नियंत्रित तापमानामध्ये प्रयोग करणे झाले...विविध प्रकारच्या तापमानाचे पिकांवरील परिणाम...
मखना लाह्यानिर्मिती प्रक्रियेचे केले...बिहारसह पू्र्वेकडील राज्यांमध्ये तलावामध्ये...