agricultural stories in Marathi, technowon, energy from human waste | Page 2 ||| Agrowon

मलमूत्र प्रक्रियेतून विद्युतनिर्मितीचे तंत्र

डॉ. दीपक जाधव, अश्विनी चेंडके
सोमवार, 27 मे 2019

बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल किंवा बायो-इलेक्ट्रोकेमिकल सेप्टिक टँक सिस्‍टिम तंत्रज्ञान आहे. ही यंत्रणा शौचालय व्यवस्थापन आणि घरगुती किंवा सामूहिक तत्त्वावर वीजनिर्मितीसाठी वापरली जाऊ शकते.

बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल किंवा बायो-इलेक्ट्रोकेमिकल सेप्टिक टँक सिस्‍टिम तंत्रज्ञान आहे. ही यंत्रणा शौचालय व्यवस्थापन आणि घरगुती किंवा सामूहिक तत्त्वावर वीजनिर्मितीसाठी वापरली जाऊ शकते.

ग्रामीण भागामध्ये पीट, बोर होल लेट्रिन, डग विथ लेट्रिन, शोष खड्डा, कंपोस्टिंग टॉयलेट याचबरोबरीने पारंपरिक सेप्टिक टँक (सीएसटी)  अशा पारंपरिक स्वच्छता पद्धतींचा अवलंब केला जातो. सेप्टिक टँकद्वारे केवळ ३० ते ४० टक्के सेंद्रिय पदार्थ सीवेजमधून अनएरोबिक प्रक्रिया होऊ शकते.उच्च प्रक्रिया क्षमता प्राप्त करण्यासाठी, पारंपरिक सेप्टिक टँक सिस्‍टिममध्ये सुधारणा करण्याची गरज आहे. प्रतिदिन प्रतिव्यक्ति मलमूत्रात सुमारे ५० ते ७० ग्रॅम सीओडी असतो. मल मिश्रित सांडपाण्यात ऊर्जा मूल्य अंदाजे १४.७ किलोज्यूल/ग्रॅम सीओडी असते. हे पाणी किंवा मलमूत्रात प्रतिवर्ष ४.५ किलो नायट्रोजन आणि ०.५५ किलो स्फुरद इतके पोषक मूल्य असते. या मलमूत्राची ऊर्जेमध्ये कमी क्षमतेचा बल्ब चालू शकतो.

बायोइलेक्ट्रिक शौचालयाचे घटक ः

 शौचालय केबिन आणि उपकरणे  सौर पॅनेल सिस्‍टिम  मायक्रोबियल फ्यूल सेल बायोरेक्टर  इलेक्ट्रोड सामग्री आणि विद्युत सर्किट  इंधन सेल उपकरणे

बायोइलेक्ट्रिक शौचालयाची कार्यप्रणाली ः

बायोइलेक्ट्रिक शौचालय हे मायक्रोबिअल इंधन सेल (एमएफसी) किंवा बायो-इलेक्ट्रोकेमिकल सेप्टिक टँक सिस्‍टिम तंत्रज्ञान (बीईटी-एमएफसी) आहे. या प्रक्रियेदरम्यान मलमूत्रातील जैविक पदार्थांचा स्रोत म्हणून वापर करता येतो.बायोइलेक्ट्रिक-एमएफसी मानवी मलमूत्रात असलेल्या जैविक पदार्थांचे ऑक्सिडाईज करण्यासाठी सक्षम आहे. या यंत्रणेतून शौचालय व्यवस्थापन आणि घरगुती वापरासाठी वीजनिर्मिती शक्य आहे. बायोइलेक्ट्रिक-मिक्रोबिअल इंधन सेल मानवी अपशिष्ट प्रभावीपणे हाताळण्यास सक्षम असतो. निर्माण झालेल्या ऊर्जेतून एलइडी बल्ब आणि लहान इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चालवता येतात.

फायदे  

  • मानवी मलमूत्राचा पुरेपूर वापरामुळे स्वच्छता शक्य.
  • मायक्रोबिअल इंधन सेल (एमएफसी) मध्ये मानवी मलमूत्रापासून विद्युतनिर्मिती शक्य असून, त्याद्वारे विविध इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चार्ज करता येतात.
  • प्रक्रियेनंतरच्या मैला व पाण्याचा शेतीसाठी खत म्हणून वापर शक्य.
  • जैव-शौचालयांच्या तुलनेत उच्च कार्यक्षमता.
  • प्रदूषण विरहीत यंत्रणा, कमी पाण्याचा वापर.

  : डॉ. दीपक जाधव, ८२०८१७९१८६
(डॉ. दीपक जाधव हे महाराष्ट्र इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, औरंगाबाद आणि अश्विनी चेंडके या शिवशंकर कृषी अभियांत्रिकी महाविद्यालय, मिरजगाव, जि. नगर येथे कार्यरत आहेत.)


इतर टेक्नोवन
ऊर्जा कार्यक्षम गूळ प्रक्रिया यंत्रसाखरेच्या तुलनेत गूळ हा अधिक प्रमाणात पौष्टीक,...
पारंपरिक साठवण पद्धतीला नव्या...पारंपरिक साठवण पद्धतींना नव्या तंत्रज्ञानाची जोड...
बीबीएफ यंत्रानेच करा हरभरा पेरणीरुंद वरंबा सरी यंत्राद्वारे गरजेनुसार ६० ते १५०...
कढीपत्ता भुकटी निर्मितीकढीपत्ता हा आहारामध्ये स्वाद वाढवण्यासाठी, रुचकर...
धान्य, बियाणे साठवणुकीसाठी झिल्ले,...महाराष्ट्रातील आदिवासीबहुल जिल्ह्यांत अनेक...
निर्वातात पदार्थ तळण्याचे तंत्रज्ञान तळलेले पदार्थ हे आपल्या आहाराचा एक भाग आहे....
सागरी पवनचक्क्यांच्या उभारणीतील...गेल्या काही वर्षांपासून अमेरिकी ऊर्जा विभागाच्या...
कांदा प्रक्रिया उद्योगासाठी यंत्रेकांद्याच्या उत्पादनासोबतच दरामध्ये मोठी चढ-उतार...
बेकरी प्रक्रिया उद्योगासाठी उपकरणेप्रामुख्याने तृणधान्यावरील प्रक्रिया उद्योगामध्ये...
ट्रॅक्‍टरची तांत्रिक तपासणी महत्त्वाची...ट्रॅक्‍टरची योग्य निगा राखावी. ट्रॅक्‍टर...
जिवंत माशांच्या वाहतुकीसाठी वाहनाची...लुधियाना येथील केंद्रीय काढणी पश्चात अभियांत्रिकी...
यंत्रांच्या साह्याने सकस गोळीपेंड...नंदूरबार येथील कृषी विज्ञान केंद्राने (केव्हीके)...
जलरोधक ई कपड्याची निर्मिती लेसर...भविष्यामध्ये अंगावर वापरता येणाऱ्या उपकरणे,...
भट्टीशिवायही लेसरने जोडता येईल सिरॅमिक सध्या सिरॅमिकच्या जोडणीसाठी भट्टी किंवा अधिक...
झेंड्याद्वारे मिळवता येईल ऊर्जा वाऱ्यावर फडकणाऱ्या झेंड्यांनी आजवर अनेकांना...
ट्रॅक्‍टर देखभालीसह अवजारांची निवड...ट्रॅक्‍टरच्या निवडीच्या वेळी जमीनधारणा, मातीचा...
अतिदुर्गम भागातील शेतकऱ्यांनी स्विकारले...खरिपात भात व पुढे डिसेंबरच्या सुमारास भुईमूग अशा...
भातासोबत मत्स्यशेती करण्याचे तंत्र भात पिकामध्ये साचणाऱ्या पाण्यामध्ये मासेपालन...
पशुखाद्य निर्मितीसाठी आवश्यक यंत्रे माणसांप्रमाणेच पाळीव पशुपक्ष्यांच्याही पोषकतेच्या...
देवलापूरच्या संस्थेतर्फे देशी शेण,...नागपूर जिल्ह्यातील देवलापार येथील गोविज्ञान...