agricultural stories in Marathi, technowon, Garlic storage low cost bamboo technique | Page 2 ||| Agrowon

लसणाच्या साठवणीसाठी कमी खर्चाची साठवण संरचना विकसित
वृत्तसेवा
रविवार, 9 जून 2019

राजस्थानातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये लसूण हे पीक महत्त्वाचे आहे. साठवणीसाठी अंता (बारान) येथील कृषी विज्ञान केंद्राने कमी खर्चाची सच्छिद्र बांबू छत असलेली संरचना तयार केली आहे. याची किंमत १ लाख रुपये इतकी आहे. पारंपरिक साठवणीच्या तुलनेमध्ये या संरचनेमुळे लसणांची साठवणीतील कुज ३ टक्क्यांपर्यंत कमी होते, तसेच वजनातील घटही चार टक्क्यापर्यंत कमी होते.

राजस्थानातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये लसूण हे पीक महत्त्वाचे आहे. साठवणीसाठी अंता (बारान) येथील कृषी विज्ञान केंद्राने कमी खर्चाची सच्छिद्र बांबू छत असलेली संरचना तयार केली आहे. याची किंमत १ लाख रुपये इतकी आहे. पारंपरिक साठवणीच्या तुलनेमध्ये या संरचनेमुळे लसणांची साठवणीतील कुज ३ टक्क्यांपर्यंत कमी होते, तसेच वजनातील घटही चार टक्क्यापर्यंत कमी होते.

राजस्थानमध्ये लसूण हे पीक बारान, झालावार, कोटा, बुंदी (हरोती प्रांत), चित्तोरगढ, जोधपूर आणि प्रतापगढ जिल्ह्यांतील सिंचित प्रदेशामध्ये घेतले जाते. हरोती प्रांतामध्ये लसूण पिकाखालील भाग ९० टक्क्यांपर्यंत आहे. २०१८-१९ या वर्षामध्ये राजस्थानमध्ये १.३२ लाख हेक्टर इतके लसणाचे क्षेत्र असून, सरासरी उत्पादकता ५.४ टन प्रतिहेक्टर आहे. त्यामुळे ७.१८ लाख मे. टन इतके उत्पादन अपेक्षित आहे.

गेल्या दोन दशकापासून या विभागामध्ये सोयाबीन आणि लसूण अशी पीक पद्धती आहे. येथून आखाती देशांमध्ये लसणाची निर्यातही होते. तिथे लसणाचा वापर प्रामुख्याने मसाल्याच्या पदार्थांसोबतच, मांस, तयार अन्न पदार्थ, चिप्स आणि पापड यामध्ये होतो. अलीकडे लसणाची पेस्ट, पावडर, पाकळ्या, लसणांच्या गोळ्या अशा स्वरूपाच्या उत्पादनांनाही मागणी वाढत आहे.

लसणाच्या साठवणीसाठी बांबूंची कमी खर्चाची संरचना ः
लसणांच्या साठवण ही तिच्या पातीसह केली जात असल्याने अधिक जागा लागते. या प्रदेशातील शेतकऱ्यांना लसणांचे कंद साठवताना कुजणे, खराब होणे यांसारख्या समस्यांना सामोरे जावे लागते. त्यातच काढणीच्या हंगामामध्ये बाजारातील दर कमी असतात. त्यामुळे लसूण काढणीनंतर त्वरित विकण्यामुळे दर कमी मिळून फायद्यापेक्षा नुकसानच अधिक होते. साठवणीमध्ये सामान्य तापमानामध्ये लसणांचे वजन ४३ ते ५० टक्क्यांपर्यंत घटू शकते. बारान जिल्ह्यामध्ये लसणांची सामान्य स्थितीमध्ये साठवण केल्यास सरासरी ३४.५ टक्के नुकसान होत असल्याचे दिसून आले आहे.

या समस्येवर मार्ग काढण्यासाठी आरकेव्हीवाय यांच्या आर्थिक साह्याने लसूण सुधारणा केंद्र प्रकल्प राबविण्यात येतो. त्याअंतर्गत अंता (बारान) येथील कृषी विज्ञान केंद्राने कमी खर्चाची सच्छिद्र बांबू छत असलेली संरचना तयार केली आहे. याची किंमत १ लाख रुपये इतकी आहे.
बांबूच्या काठ्यांपासून तयार केलेल्या संरचनेमध्ये तळाची बाजूने सिमेंटच्या साह्याने गुळगुळीत करून घ्यावी. याचे आकारमान १५ फूट रुंदी बाय ३० फूट लांबी आणि १२ फूट उंची असे ठेवले जाते. यात सुमारे १० टन लसूण साठवणे शक्य होते.
४ मार्च २०१७ मध्ये राजस्थानच्या कृषिमंत्र्यांच्या हस्ते याचे उद्‌घाटन करण्यात आले. स्थानिक लसूण उत्पादकांना लसूण साठवणीसाठी व उत्तम पर्याय उपलब्ध झाला. हे साठवणगृह लसूण कंद बियाणे साठवणीसाठी परिसरातील शेतकऱ्यांकडे वापरले जाते. त्यासाठी प्रती ४० किलो वजनाच्या पिशवीसाठी ५० रुपये इतके किमान भाडे ठेवले आहे. यातून सहा महिन्यामध्ये २० रुपयांपर्यंतचे उत्पन्न मिळाले आहे.

साठवणीतील लसूण ढिगाचे प्रमाणीकरण ः
साठवणगृहामध्ये लसणांचे संपूर्ण पीक साठवणे शक्य आहे. त्याचा साठवण कालावधी वाढविण्यासाठी सातत्याने हवा खेळती राहणे आवश्यक आहे. साठवणीच्या प्रक्रियेमध्ये लसणांच्या ढिगाचा आकार अत्यंत महत्त्वाचा असतो. लसणाचे साठवण ढीग हे ३ फूट उंचीपर्यंतच असावेत. यामुळे ढिगातील कुजीचे प्रमाण कमी (३.४ टक्के) होते. तर कंदाच्या वजनातील घटही कमी (४.०४ टक्के) होते. शेतकऱ्यांच्या साठवण प्रक्रियेमध्ये वजनातील घट सुमारे २२.२४ टक्के इतकी मोठी आहे.

या संरचनेत लसणाच्या ढिगाच्या उंचीचे कंद कुज आणि वजनावर साठवणीदरम्यान होणारे परिणाम

लसणाच्या ढिगाची उंची (फूट) कंद कुज (टक्के) पूर्ण पातीसह एकूण वजन (ग्रॅम) साठवणीनंतर २०० दिवसांनी एकूण वजन (ग्रॅम) वजनातील घट (टक्के)
शेतकऱ्यांची पारंपरिक पद्धत
७-८
३४.५ ३३.४५ २६.०१ २२.२४
७.२ ३६.३४ ३१.२१ १४.१२
५.३ ३८.२१ ३५.७६ ६.४१
३.४ ४१.५७ ३९.८९ ४.०४

तंत्राचे फायदे -
अन्ता (बारान) येथील केव्हीके कमी खर्चाच्या साठवण संरचनेमुळे परिसरातील २५ शेतकऱ्यांना फायदा झाला. या शेतकऱ्यांनी ही संरचना तयार करण्याचे कौशल्य प्रशिक्षणाअंती मिळवले आहे. यांनी मादना खेरी या गावाने परिसरातील लसूण साठवण गाव म्हणून परिसरामध्ये ओळख मिळवली आहे. या तंत्रामुळे कमी खर्चामध्ये लसणांचे साठवण दीर्घ काळापर्यंत करता येत असल्याने दरातील चढउतारावर काही प्रमाणात मात करणे शेतकऱ्यांना शक्य होते.

इतर टेक्नोवन
हळद पिकातील महिलांच्या कामांसाठी...हळद पिकातील लागवडीपासून काढणीपश्चात कामांतील...
दुधी भोपळ्यापासून गर, रस निर्मितीदुधी भोपळ्याचे आरोग्यदायी गुणधर्माविषयी अलीकडे...
सौर ऊर्जाचलित आळिंबी उत्पादन संयंत्र गेल्या काही वर्षांत शहरी ग्राहक तसेच हॉटेल...
स्वयंचलित सेन्सर मोजेल जमिनीतील ओलावा विज्ञान आश्रम (पाबळ, जि. पुणे) येथील फॅब-लॅबमध्ये...
ट्रॅक्टरची बाजारपेठेची आशादायक वाटचालशेतीमध्ये यंत्र असा उल्लेख जरी झाला तरी आपल्या...
ऊर्जाबचत करणारे सौर वाळवणी यंत्र,...पदार्थाची चव, रंग व गुणवत्ता कायम ठेवून कमीत कमी...
पोषक आहारात हवी फळे, भाज्यांची स्मुदीआरोग्यदायी आहारामध्ये दूध, फळे आणि भाज्यांचा...
पिकानुसार प्लॅस्टिक आच्छादन ठरेल...आच्छादनामुळे बाष्पीभवन कमी झाल्याने पिकाची...
खवा बनविण्याची सुधारित पद्धतपारंपरिक पद्धतीमध्ये खवा बनविण्यासाठी सातत्याने...
यंत्राने करा पेरणी, आंतरमशागतसध्या खरीप हंगामातील पेरणी सुरू झाली आहे. काही...
गुळासाठी नवीन ऊस वाण : फुले ०९०५७ गूळ निर्मिती योग्य ऊस जातीची लागवड, वेळेवर तोडणी...
लेट्यूस पिकासाठी स्वतः शिकणारी यंत्रेकृत्रिम बुद्धीमत्तायुक्त तंत्रज्ञान किंवा यंत्रे...
पशुखाद्यामध्ये सागरी वनस्पती करतील...पशुपालनाद्वारे उत्सर्जित होणाऱ्या मिथेनचे प्रमाण...
बायोगॅसने दिली विविध यंत्रांना ऊर्जाबीड जिल्ह्यातील महाजनवाडी येथील जगदाळे कुटुंबाने...
काजू प्रक्रिया लघू उद्योगकाजू प्रक्रियेमध्ये उद्योजकतेच्या मोठ्या संधी...
सोयाबीन पेरणीसाठी बीबीएफ तंत्र फायदेशीररुंद वरंबा सरी पद्धतीत सोयाबीन पेरणी वरंब्यावर...
नियंत्रित तापमानामध्ये प्रयोग करणे झाले...विविध प्रकारच्या तापमानाचे पिकांवरील परिणाम...
मखना लाह्यानिर्मिती प्रक्रियेचे केले...बिहारसह पू्र्वेकडील राज्यांमध्ये तलावामध्ये...
कमी खर्चिक, बंदिस्त पद्धतीचे शेतमाल...कोल्हापूर येथील निसर्ग मित्र परिवार संस्थेने...
दूध संकलन केंद्रासाठी आवश्यक उपकरणेदूध व्यवसायाच्या संकलन, प्रक्रिया व विक्री या तीन...