agricultural stories in Marathi, Urea toxicity for animals | Agrowon

युरियाची विषबाधा टाळण्यासाठी काळजी आवश्यक

डॉ. बी. सी. घुमरे, डॉ. विकास कारंडे
गुरुवार, 29 जुलै 2021

युरिया विषबाधेमुळे जनावरांचा मृत्यू होऊन शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होऊ शकते. युरिया विषबाधेची सर्वसाधारण कारणे व उपाययोजना यांची माहिती घेऊ.

युरियाची विषबाधा ही सर्व पाळीव प्राण्यांमध्ये होते. उदा. गाय, बैल, शेळी, मेंढी. लहान वासरांच्या रूमेन या पोटाच्या कप्प्याची पूर्णपणे वाढ झालेली नसल्यामुळे युरियाची विषबाधा तुलनेने कमी होते. मात्र विषबाधेमुळे जनावरांचा मृत्यू होऊन शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होऊ शकते. युरिया विषबाधेची सर्वसाधारण कारणे व उपाययोजना यांची माहिती घेऊ.

युरिया विषबाधेची कारणे :
युरियाचा वापर पशुखाद्यामध्ये उदा. युरिया मोलॅसिस, मूर घास किंवा युरिया प्रक्रियायुक्त चारा यामध्ये अधिक प्रमाणात झाल्यास ते विषबाधेचे कारण ठरू शकते. युरियाचे प्रमाण एक ते दीड ग्रॅम प्रति किलो जनावरांच्या शरीर वजनानुसार (किंवा ४०० ते ४५० ग्रॅम युरिया) विषबाधक ठरू शकतो.

  • युरिया प्रक्रिया केलेल्या चाऱ्यासोबत सोयाबीन पेंड किंवा सोयाबीनचा भरडा चारल्यास.
  • पेरणीच्या वेळी बांधावर ठेवलेले युरिया खत जनावरांनी खाल्ल्यास.
  • युरिया किंवा इतर खताची रिकामी पोती जनावरांनी चाटल्यास.
  • दुभत्या जनावरांना खुराकामधून अधिक प्रमाणात युरिया खाऊ घातल्यास.
  • जनावरांमध्ये युरियाची विषबाधा होऊन योग्य उपचार न झाल्यास जनावरांचा मृत्यू होतो.

विषबाधेची लक्षणे ः

  • जनावरांच्या तोंडाला फेस येणे.
  • पोटफुगी होते. पोटामध्ये वेदना होतात.
  • जनावरांना उभे राहता येत नाही.
  • जनावरे सतत ऊठ बस करतात. थोडीथोडी लघवी करतात. डोळे मोठे करतात.
  • जनावरांना झटके येतात.
  • युरियामुळे पोटात अमोनिया वायू तयार होतो. त्यामुळे ॲसिडासिस तयार होतो. जनावर बेशुद्ध होऊन जनावराचा मृत्यू होतो.
  • युरियाचे प्रमाण जास्त असेल तर जनावराचा अर्ध्या तासामध्ये मृत्यू होऊ शकतो.

उपचार:
युरियाची विषबाधा झाल्याचे लक्षात येताच,

  • विषबाधा झालेल्या जनावरांना तत्काळ दोन ते आठ लिटरपर्यंत ताक पाजावे.
  • थंड पाणी पाजावे. (मोठ्या जनावरांना ४० लिटर, तर लहान जनावरांना - २० लिटर)
  • पोटातील वायू काढण्यासाठी जनावरांच्या तोंडात घोड्याचा लगाम घालावा. यामुळे जनावराचे तोंड सतत उघडे राहून पोटातील अमोनिया वायू बाहेर पडेल.
  • पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने उपचार करावेत.

प्रतिबंधक उपाय :

  • पेरणीच्या काळात शेतामध्ये पेरणी सुरू असताना मोकळ्या जनावरांवर लक्ष ठेवावे. जनावरांनी बांधावर व अन्यत्र ठेवलेल्या खताच्या पोत्यातील युरिया किंवा अन्य खते खाऊ नयेत, यासाठी खताची पोती व्यवस्थित तोंड बांधून ठेवावे.
  • पशुखाद्याद्वारे आवश्यकतेपेक्षा अधिक युरियाचा वापर टाळावा.
  • दुभत्या जनावरांना पशुखाद्याद्वारे युरिया खाऊ घालू नये.
  • खताची पोती व पशुखाद्य वेगवेगळ्या ठिकाणी ठेवावीत.
  • युरिया प्रक्रियायुक्त चाऱ्यासोबत सोयाबीन पेंड किंवा सोयाबीनचा भरडा खाऊ घालू नये.
  • वरील प्रकारे काळजी घेतल्यास युरिया विषबाधेमुळे होणारे जनावरांचे मृत्यू टाळता येतील.

संपर्क
डॉ. बी. सी. घुमरे, ९४२१९८४६८१
डॉ. विकास व्ही. कारंडे, ९४२००८०३२३

(सहाय्यक प्राध्यापक, पशुवैद्यकीय औषधशास्त्र व विषशास्त्र विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील, पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, ता. खंडाळा, जि. सातारा.)


इतर ताज्या घडामोडी
मुंबै बँकेची चौकशी केवळ सुडाने आणि...मुंबई ः मुंबै बँकेच्या विरोधात चौकशी करण्याचा...
नाशिक जिल्ह्याच्या पश्चिम भागात पावसाची...नाशिक : जिल्ह्यात पावसाने ओढ दिल्यानंतर पुन्हा...
तापी, वाघूर, गिरणा नदीला पुन्हा पूरजळगाव  : जिल्ह्यात महत्त्वाच्या मानल्या...
‘येलदरी’च्या १०, ‘सिद्धेश्‍वर’च्या १२...परभणी ः परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत बुधवारी (ता. २२...
‘मांजरा’ ४२ वर्षांत पंधरा वेळा भरलेलातूर ः लातूर, उस्मानाबाद आणि बीड जिल्ह्यांच्या...
परभणी : ‘ई-पीक पाहणी’वर ७७ हजार...परभणी ः ‘‘ई-पीक पाहणी मोबाईल ॲपद्वारे यंदाच्या...
पुण्यातील धरणांच्या पाणलोटात पावसाचा...पुणे : गेल्या दोन दिवसांपासून धरणक्षेत्रात...
साताऱ्यात ई-पीक पाहणीस अल्प प्रतिसाद सातारा : सातारा जिल्ह्यात ई-पीक पाहणी प्रक्रियेस...
बुलडाण्यात ७४ टक्के शेतकऱ्यांना मिळाले...बुलडाणा : यंदाच्या खरीप हंगामासाठी नियोजित...
नांदेड : पीकविमा कंपनीच्या विरोधात धरणे...नांदेड : मुखेड तालुक्यात इफ्को टोकियो पीकविमा...
जनावरांचे बाजार कोल्हापुरात सुरू कोल्हापूर : कोरोनामुळे बंद असलेले जनावरांचे बाजार...
अकोला : पावसामुळे सोयाबीन, कापूस...अकोला : आठवडाभराच्या विश्रांतीनंतर या भागात...
नागपुरात पीक नुकसानीचे  पंचनामे सुरू...नागपूर : गेल्या काही दिवसांत नागपूर जिल्ह्यात...
‘कृषी’ शिक्षक म्हणून कृषी, संलग्न ...कोल्हापूर : शालेय शिक्षणात कृषी विषयाचा समावेश...
शिसोदे समितीची आज तातडीची बैठकपुणे ः जलयुक्त शिवार कामांमध्ये झालेल्या कोट्यवधी...
शेतीमाल, दुग्धजन्य पदार्थ निर्यात...पुणे : कृषी व प्रक्रियायुक्त अन्न उत्पादन निर्यात...
बुडताना दिसले अन् काही क्षणांत दिसेनासे...वरुड, जि. अमरावती : डोळ्यांसमोर सारे बुडताना दिसत...
‘जनधन’मुळे मदत गरजूंपर्यंत : केंद्रीय...औरंगाबाद : जनधन, आधार आणि बँक खात्याशी मोबाईल...
पूर्वसूचना अर्ज भरण्यासाठी निलंग्यात...निलंगा, जि. लातूर : ऑफलाइन पद्धतीने विमा कंपनीस...
शेतकऱ्यांसाठी महावितरणने हप्ते बांधून...पुणे : कोरोनामुळे महावितरण कंपनीवरही आर्थिक ताण...