agricultural stories in Marathi, use of moringa powder | Agrowon

आरोग्यदायी शेवगा भुकटीचे उपयोग

तुषार देसले
बुधवार, 5 जून 2019

शेवगा वनस्पतीचे इंग्रजी नाव ड्रमस्टिक असे असून, शास्त्रीय नाव मोरिंगा ओलिफेरा आहे. शेवग्याची भाजी बहुतेकांच्या आहारामध्ये असते. त्यात उत्तम स्वादाप्रमाणेच भरपूर पोषणतत्त्वेही आढळतात. या वनस्पतीचा प्रत्येक भाग हा शरीरासाठी खूप गुणकारी आहे. शेवगा या वनस्पतीला अधिक पाण्याची आवश्यकता नाही. त्याची जलद गतीने वाढ होते. शेवगा लागवड कोणत्याही जमिनीमध्ये करणे शक्य आहे. भारतीयांसाठी गर्वाची बाब आहे की शेवग्याचा मुख्यतः उत्तर भारतातून जगभरात प्रसार झाला आहे. आहाराबरोबरच शेवग्याचा वापर पाणी शुद्धीकरणासाठी केला जातो.

शेवगा वनस्पतीचे इंग्रजी नाव ड्रमस्टिक असे असून, शास्त्रीय नाव मोरिंगा ओलिफेरा आहे. शेवग्याची भाजी बहुतेकांच्या आहारामध्ये असते. त्यात उत्तम स्वादाप्रमाणेच भरपूर पोषणतत्त्वेही आढळतात. या वनस्पतीचा प्रत्येक भाग हा शरीरासाठी खूप गुणकारी आहे. शेवगा या वनस्पतीला अधिक पाण्याची आवश्यकता नाही. त्याची जलद गतीने वाढ होते. शेवगा लागवड कोणत्याही जमिनीमध्ये करणे शक्य आहे. भारतीयांसाठी गर्वाची बाब आहे की शेवग्याचा मुख्यतः उत्तर भारतातून जगभरात प्रसार झाला आहे. आहाराबरोबरच शेवग्याचा वापर पाणी शुद्धीकरणासाठी केला जातो.

शेवगा वनस्पतीतील गुणांविषयी लोकांमध्ये मोठे अज्ञान आहे. विदेशात शेवग्याच्या पानांपासून भुकटी तयार त्याचा विविध प्रकारे वापर केला जातो. अशी भुकटीला मूल्यही चांगले मिळते. आरोग्यासाठी त्याच्या कॅप्सूलही वापरल्या जातात. शेवग्यामध्ये कर्बोदके, प्रथिने, कॅल्शिअम, पोटॅशिअम, लोह, मॅग्नेशिअम, जीवनसत्त्व अ, सी व बी कॉम्प्लेक्स मोठ्या प्रमाणात आढळतात.

शेवग्याच्या पानाची भुकटी करण्याची घरगुती पद्धत ः
कृती :
१. शेवग्याची ताजी पाने घेऊन चांगल्या प्रकारे धुवून घ्या.
२. ती पाने एका स्वच्छ कपड्यावर हवेशीर खोलीत वाळवत ठेवावी.
३. पाने वाळवताना प्रत्यक्ष सूर्यप्रकाश पडणार नाही, याची काळजी घ्यावी. सूर्यप्रकाशात वाळवल्यास त्यातील काही प्रमाणात पोषक तत्त्वांचा ऱ्हास होतो.
४. शेवग्याची पाने वाळवताना मच्छरदाणी किंवा जाळीदार कापडाने झाकावीत.
५. शेवग्याची पाने पूर्णतः वाळण्यासाठी किमान तीन दिवस लागतात.
६. पाने पूर्णतः वाळल्यानंतर मिक्सरमध्ये फिरवून बारीक भुकटी करून घेणे.
७. तयार झालेली शेवग्याच्या पानांची भुकटी हवाबंद डब्यात साठवावी, त्यामुळे भुकटीचे हवा, आर्द्रता, उष्णता व प्रकाशापासून संरक्षण होईल.

सेवन असे करावे
सामग्री :
१. एक चमचा भुकटी
२. एक चमचा मध
३. एक लिंबू
४. गरजेनुसार आले (अद्रक) बारीक तुकडे
५. एक ग्लास कोमट पाणी

तयार करण्याची कृती :
१. एक ग्लास पाण्यात शेवग्याच्या पानांची भुकटी घेऊन ५ मिनिटे उकळून घ्या.
२. त्यात थोडे अद्रकाचे तुकडे टाकून लिंबू पिळावे.
३. आवश्यक गोडी मिळवण्यासाठी चवीपुरता मध टाकावा.

फायदे :
१. शेवग्याच्या पानांमध्ये कॅल्शियम व ॲंटीऑक्सिडंट (आरोग्यदायी घटक) मोठ्या प्रमाणात आढळतात.
२. १०० ग्रॅम भुकटीत दुधापेक्षा १७ पट अधिक कॅल्शियम व पालकापेक्षा २५ पट अधिक लोह असते. त्यात गाजर पेक्षा १० पट अधिक बीटा-कॅरोटीन असते. हे बीटा कॅरोटिन डोळे, त्वचा व रोगप्रतिकारतेसाठी फायद्याचे असते.
३. वजन कमी करणे : शेवग्याच्या पानांमध्ये क्लोरजेनिक ॲसिड असून, ते नैसर्गिकरीत्या चरबी कमी करण्याचे काम करते.
४. शरीरातील विषारी घटक काढणे : शरीरातील जमा होत राहणाऱ्या विषारी घटकाचे विरेचन करण्याचे काम शेवग्याच्या पानांची भुकटी करते.
५. त्वचा व केसांसाठी उपयुक्त : शेवगा हा ॲमिनो ॲसिडचा उत्तम स्रोत असून, त्यामुळे केरेटीन नावाचे प्रोटीन तयार होण्यास मदत होते. या प्रोटीनमुळे केस लांब व दाट होतात.
६. पचन क्षमता वाढवणे : या भुकटीत असलेल्या तंतूमय पदार्थांमुळे पचनक्षमता सुधारते, तसेच बद्धकोष्टता कमी होते. पोटाचा अल्सर व अन्य व्याधी नष्ट होतात.
७. अनिद्रेपासून मुक्तता : शेवग्यात ॲमिनो ॲसिड ट्रिप्तोफन असून, त्यामुळे मेलाटोनीन हे संप्रेरक तयार होण्यास मदत होते. या संप्रेरकामुळे झोपेचे चक्र सुधारते. नेहमी उत्साह वाटतो.
या सर्व औषधी गुणांमुळे शेवगा ही आरोग्यदायी वनस्पती म्हणून ओळखली जाते.

तुषार देसले, ९४२१०४७३६४
(सहा. प्राध्यापक, कृषी अभियांत्रिकी विभाग, कृषी महाविद्यालय, अंमळनेर)


इतर कृषी प्रक्रिया
पोल्ट्री सुरू करायचीय, नक्की वाचा......विमलताई या गावातील समाजकार्यास वाहून घेतलेल्या...
आवळ्याचे गुणकारी पदार्थआवळा हे फळ इतर फळांसारखे वर्षभर टिकत नाही,...
डाळनिर्मितीला भारतात मोठी संधीभारतातील एकूण गरजेपैकी ६० टक्के डाळ देशांतर्गत...
काथ्या उद्योगासाठी अनुदान आणि वितरणकाथ्या उद्योगात रोजगाराच्या चांगल्या संधी आहेत....
अन्नप्रक्रिया उद्योगात आहेत मुबलक संधीशेती व्यवसाय हा केवळ शेतमालाची उत्पादकता वाढवणे...
किवी फळापासून प्रक्रिया पदार्थकिवी फळ हे चॉकलेटी व हिरवे रंगाचे केसाळ, आंबट व...
दुग्ध व्यवसायाच्या प्रकल्प अहवालात काय...खरेतर राहुलला आता दूध व्यवसायाने झपाटले होते. दूध...
फळे, भाजीपाल्याचे निर्जलीकरण, साठवणूकशून्य ऊर्जा शीतकक्ष हा फळे व भाज्या जास्त काळ...
विड्याच्या पानापासून पावडर, पापड, खाकरापानवेलीची शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांनी पानापासून...
आरोग्यदायी पेरूपासून प्रक्रियायुक्त...पेरू हे फळ फक्त चविष्टच नाही तर त्याचे...
अन्न शिजविण्याच्या विविध पद्धतीप्राचीन काळी माणूस शिकार करून कच्चे मांस किंवा...
ज्वारी पदार्थांच्या सेवनाचे प्रमाण...भारत हा जगातील ज्वारी उत्पादनात चौथ्या क्रमांकाचा...
मागणी नसलेल्या माशांपासून मूल्यवर्धित...माशांच्या अनेक जाती अशा आहेत, की त्यांना मासळी...
रेनबो ट्राउट माशापासून मूल्यवर्धित...रेनबो ट्राउट हा थंड पाण्यात सापडणारा मासा मुळात...
सुधारित पद्धतीने टिकवा मासेमासे खारवून टिकविणे ही पद्धत तुलनात्‍मक स्‍वरूपात...
मैद्याच्या प्रतीवर ठरतो बेकरी...बेकरी उद्योगातील प्रमुख उत्पादनांमध्ये बिस्किटे,...
मस्त ना..! काबुली हरभऱ्यापासून...ब्रेड किंवा पोळीवर पसरवून बटरचे सेवन केले जाते....
भारतीय मक्याचे पुढे काय होते ? जाणून...मका हे एक महत्त्वाचे तृणधान्य आहे. जगातील चार...
तळण पदार्थासाठी नवे तंत्र ः एअर फ्रायिंगभारतीयांमध्ये तळलेल्या पदार्थांची आवड...
केळीच्या जैवविविधतेत तमिळनाडूची श्रीमंतीऑगस्ट महिन्यात तमिळनाडू राज्याची राजधानी चेन्नई...