agricultural stories in Marathi,process of Bel fruit | Page 2 ||| Agrowon

बेल फळापासून बनवा जॅम, कॅन्डी, स्क्वॅश

शैलेंद्र कटके
बुधवार, 12 जून 2019

बेलाचे फळ अतिशय गुणकारी आहे. बेलफळांचा वापर आयुर्वेदिक औषधांमध्ये केला जातो. उपचारात्मक फळ म्हणून बेलफळ ओळखले जाते. औषधीमूल्य, पौष्टिक फळावर प्रक्रिया करून मूल्यवर्धन करावे.

गर

  • बेलफळे शुद्ध पाण्याने धुवून घेतल्या नंतर कठीण आवरण फोडून त्यामधील बिया आणि तंतुमय पदार्थ स्टेनलेस स्टीलच्या चमच्याने काढून घ्यावे.
  • गर तयार करण्यासाठी समान प्रमाणात पाणी मिसळून एकजीव करावे.
  • चाळणीने बीज आणि तंतुमय पदार्थ वेगळे केल्यानंतर गर मिळतो.

 जॅम

बेलाचे फळ अतिशय गुणकारी आहे. बेलफळांचा वापर आयुर्वेदिक औषधांमध्ये केला जातो. उपचारात्मक फळ म्हणून बेलफळ ओळखले जाते. औषधीमूल्य, पौष्टिक फळावर प्रक्रिया करून मूल्यवर्धन करावे.

गर

  • बेलफळे शुद्ध पाण्याने धुवून घेतल्या नंतर कठीण आवरण फोडून त्यामधील बिया आणि तंतुमय पदार्थ स्टेनलेस स्टीलच्या चमच्याने काढून घ्यावे.
  • गर तयार करण्यासाठी समान प्रमाणात पाणी मिसळून एकजीव करावे.
  • चाळणीने बीज आणि तंतुमय पदार्थ वेगळे केल्यानंतर गर मिळतो.

 जॅम

  • एक किलो बेल गरामध्ये १ किलो साखर व १० ग्रॅम पेक्टिन मिसळावे. आचेवर ठेवून मिश्रण ढवळत राहावे.
  • मिश्रण घट्ट होत असताना त्यामध्ये प्रतिकिलो गरास ५ ग्रॅम सायट्रिक ॲसिड मिसळावे.
  • मिश्रणाचा ब्रिक्स ६८.५ अंश ब्रिक्स आल्यानंतर जॅम काचेच्या बाटलीत भरून थंड जागेत ठेवावा.

 मुरंबा

  • बेलाच्या २.५ सेंमी. लांबीच्या फोडी करून घ्याव्यात. गरातील बिया काढून टाकाव्यात. २४ तास पाण्यात मुरू द्याव्या, नंतर शिजवाव्यात.
  • साखरेचा पाक करून घ्यावा. पाकात फोडी टाकाव्यात. नंतर साखरेचे प्रमाण रोज वाढवत जावे. साखरेचे प्रमाण ७८ टक्क्यांपर्यंत आल्यावर तयार मुरंबा बाटलीत भरून ठेवावा.
  • या प्रक्रियेस एक आठवड्याचा कालावधी लागतो.

 कॅन्डी

  • मिश्रणाचे साखरेचे प्रमाण ७८ टक्के झाल्यावर पाकात भरलेल्या बेलाच्या फोडी काढाव्यात.
  • फोडी ट्रेमध्ये पसरवून तो ट्रे ड्रायरमध्ये ५५ ते ६० अंश सेल्सिअस तापमानाला १८ तास ठेवाव्यात. सुकल्यानंतर कॅन्डी तयार होईल.

 स्क्वॅश

  • २५० मि.लि. बेलाचा गर घ्यावा.
  • ४२० ग्रॅम साखर, ३२४ मिलि. पाण्यामध्ये मिसळून पाक तयार करावा. गरज पडल्यास त्याला मंद आचेवर ठेवून विरघळावे आणि त्यात ५ ग्रॅम सायट्रिक ॲसिड मिसळावे. पाक गाळून घ्यावा. त्यामध्ये २५० मि.लि. बेलाचा गर मिसळावा.
  • हे मिश्रण ४३ अंश ब्रिक्स येईपर्यंत मंद आचेवर ढवळावे. स्कॅश गरम असताना बाटलीत भरावा. ४) पाश्चरायझेशन प्रक्रिया पूर्ण करावी. (८० अंश सेल्सिअस,२ मिनिटे) आणि थंड करावे. बाटल्या भरल्यानंतर निर्जंतुकीकरण करावे. 

  आरटीएस

  • बेलाचा गर १०० मि.लि. घ्यावा.
  • १२० ग्रॅम साखर, ७७० मि.लि. पाण्यामध्ये विरघळावी आणि त्यात ५ ग्रॅम सायट्रिक ॲसिड मिसळावे.
  • बेलाचा गर पाकात मिसळावा. १० अंश ब्रिक्स येईपर्यंत त्या पाकाला मंद आचेवर ठेवून ढवळावे. मिश्रण गरम असताना बाटलीत भरून नंतर थंड करावे.

  बेल टॉफी

  • बेलाच्या १ किलो गरामध्ये १ किलो साखर, १५० ग्रॅम मक्याचे पीठ व १०० ग्रॅम बटर घ्यावे. हे मिश्रण नंतर मंद आचेवर शिजवावे.
  • मिश्रणाचा ब्रिक्स ७० टक्के इतका आल्यावर त्यात १ ग्रॅम मीठ टाकावे. शिजवण्याची क्रिया ८२ ते ८५ टक्के ब्रिक्स येईपर्यंत चालू ठेवावी.
  • हे मिश्रण बटर लावलेल्या ट्रेमध्ये ओतणे व थंड झाल्यावर त्याचे तुकडे पाडावे.
  • तयार झालेली टॉफी ड्रायरमध्ये ५० ते ६० सेल्सिअस तापमानास सुकवावी.

 सरबत

  • बेलाच्या फळाला मुळातच सुगंध असल्याने कोणत्याही प्रकारचा कृत्रिम स्वाद मिसळण्याची गरज नाही.
  • बेलाचा रस १५० ग्रॅम (१५ टक्के), साखर १३० ग्रॅम (१५ टक्के), आम्लता १.५ ग्रॅम ( १.२५ टक्के), पाणी ७०० मि.लि. (७० टक्के), सोडियम बेन्झेएट १०० पी.पी.एम. वरील सर्व घटक चांगले मिसळून घ्यावेत.

- शैलेंद्र कटके, ९९७०९९६२८२

(अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


फोटो गॅलरी

इतर कृषी प्रक्रिया
डाळिंबासाठी पायाभूत सुविधांच्या...येत्या काळात डाळिंब फळांच्या बरोबरीने रस, पावडर,...
जांभळापासून सरबत, स्क्वॅश निर्मितीआरोग्यदायी गुणधर्मामुळे जांभळाची मागणी सातत्याने...
मूल्यवर्धनाची संधी असलेले पीक ः सोयाबीनआपल्याला सोयाबीन मूल्यवर्धनामध्ये मोठा टप्पा...
लघू प्रक्रिया उद्योगांना चांगली संधीलघू उद्योगासाठी बँकेकडून कर्ज मिळविण्यासाठी...
ड्रॅगन फळापासून कॉर्डीयल, स्क्वॅश...ड्रॅगन फळ हे हायलोसेरियस आणि सेलेनेसियस या...
खपली गहू बिस्किटे, हळद पावडर उद्योगात...दसनूर (जि.जळगाव) येथील वैशाली प्रभाकर पाटील यांनी...
मखानापासून बनवा बर्फी, लाह्या अन् चिक्कीदलदलीच्या क्षेत्रात उगवणारे मखाना हे भरपूर...
कृषी क्षेत्रामध्ये आहेत व्यावसायिक संधीव्यावसायिक संधी म्हणून शेती व संलग्न बाबींकडे...
चिकूपासून बनवा आइस्क्रीमआइस्क्रीम हा लहानथोराच्या आवडीचा विषय आहे. त्याला...
पपईपासून पेपन,पेक्टिन निर्मितीपपईचे फळ पचनास मदत करते. त्याचा गर व बिया औषधी...
भोपळ्यापासून बर्फी, चिक्कीभोपळा हृदयरोगांसाठी  उपयुक्त आहे. यातील घटक...
चिकूपासून बनवा मूल्यवर्धित पदार्थचिकू  (शा. नाव ः मैनिलकारा जपोटा) हे गोड,...
प्रक्रिया उद्योगातही मशरूमला मागणीवाळवलेल्या मशरूमला बाजारपेठेत चांगली मागणी आणि...
शेळीच्या दुधापासून दही, लोणी, चीज, मलईशेळीचे दूध पचनास हलके असते. शेळीच्या दुधापासून...
श्रीवर्धनी सुपारीचे संवर्धन आवश्यकसुपारी हे परपरागीकरण होणारे झाड असल्याने...
फणसामध्ये आहे प्रक्रिया उद्योगाची संधीफणसातील गरे तसेच बिया खाण्यायोग्य असून गरापासून...
फणसापासून तयार करा खाकरा, केक अन् लोणचेविविध पदार्थांचे पोषणमूल्य वाढविण्यासाठी फणस बी...
प्रक्रिया उद्योगात गवती चहाला मागणीगवती चहामध्ये अत्यावश्यक तेल असते. हे तेल सुगंधीत...
बहुगुणी शेवग्याचे मूल्यवर्धित पदार्थशेवग्यामध्ये उच्च पौष्टिक आणि औषधी मूल्य आहेत....
प्रक्रिया अन् आरोग्यासाठी शेवगाशेवग्याचे मूळ, फूल, पाने व साल यांचा वापर...