agricultural success story in marathi, agrowon, Atpadi, Sangali, integrated farming of Deshmukh family | Agrowon

संघर्ष, प्रयत्नावादातून केली यशस्वी एकात्‍मिक शेती
अभिजित डाके
बुधवार, 5 डिसेंबर 2018

आटपाडी (जि. सांगली) येथील अत्यंत जिद्दीच्या देशमुख कुटुंबाने प्रतिकूलतेत शेतीत केलेले प्रयत्न अनुकरणीय आहेत. डाळिंब, द्राक्ष या नगदी पिकांसह शेळीपालन, पोल्ट्री, चिकन सेंटर आदी विविध वैशिष्ट्यांसह त्यांनी उत्पन्नाचे स्राेत वाढवले. आर्थिक, तांत्रिक अशा आघाड्यांवर चोख व्यवस्थापन करीत एकात्‍मिक शेती पद्धतीचा विस्तार त्यांनी साधला आहे.

आटपाडी (जि. सांगली) येथील अत्यंत जिद्दीच्या देशमुख कुटुंबाने प्रतिकूलतेत शेतीत केलेले प्रयत्न अनुकरणीय आहेत. डाळिंब, द्राक्ष या नगदी पिकांसह शेळीपालन, पोल्ट्री, चिकन सेंटर आदी विविध वैशिष्ट्यांसह त्यांनी उत्पन्नाचे स्राेत वाढवले. आर्थिक, तांत्रिक अशा आघाड्यांवर चोख व्यवस्थापन करीत एकात्‍मिक शेती पद्धतीचा विस्तार त्यांनी साधला आहे.

सांगली जिल्ह्यातील आटपाडी तालुका डाळिंब उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे. तालुक्‍यातील शेतकरी द्राक्षशेतीतही कौशल्य अजमावू लागला आहे. त्यापैकीच आटपाडी येथील देशमुख कुटुंब. त्यांची एकूण सतरा एकर शेती आहे. वेगवेगळी वैशिष्ट्ये फुलवत, जिद्दीने त्यांनी एकात्‍मिक पद्धतीने शेती फुलवली आहे.

देशमुख यांचे संयुक्त कुटुंब

  • एकूण २० सदस्य
  • पाच भावांचे कुटुंब. पैकी रामकृष्ण व आबासाहेब शेतीत मग्न.
  • बावीस वर्षे देशाची सेवा करून सूर्यकांतही त्यांच्या जोडीने काळ्या आईची सेवा करीत आहेत.
  • बाबासाहेब पुण्यात तर शशिकांत अकलूज येथे राहतात.

संघर्ष, दहा लाखांचं नुकसान

देशमुख बंधूंच्या वडिलांनी नानासाहेबांनी प्रतिकूल परिस्थितीत शेती कसण्यास सुरवात केली.
दुसऱ्यांच्या शेतातही बैलानं मशागत करायचे. त्यातून प्रपंच चालवायचे. पाणी नसल्याने हंगामी पिकं असायची. सन १९८५ मध्ये लेअर पक्ष्यांचा पोल्ट्री व्यवसाय सुरू केला. तो सुरळीत सुरू होता. सन २००६ मध्ये बर्ड फ्लू रोगाने कोंबड्या दगावल्या. त्यात दहा लाख रुपयांचं नुकसान झालं.

चिकाटी सोडली नाही

रामकृष्ण बी. एससी. ‘बायोलॉजी’ पदवीधारक आहेत. नोकरीसाठी त्यांनी प्रयत्न केले. ती मिळाली नसली तरी खचले नाहीत. परिसरात वाढणारी डाळिंबाची शेती पाहून हा प्रयोग करायचं ठरवलं. निर्यातक्षम उत्पादनाला प्रारंभ केला. कृषी प्रदर्शने, मित्र मंडळी, बी. टी. पाटील, राजू पाटील यांची त्यात मदत घेतली.

वडिलांकडून धडे

सन १९८५ साली सुरू केलेल्या पोल्ट्री आणि डाळिंबातून पैसे मिळू लागले. त्यातून सहा एकरांपर्यंत शेती वाढवत नेली. पूरक व्यवसायाची संकल्पना रामकृष्ण यांना वडिलांकडून मिळाली. सन १९९१ मध्ये आटपाडीत भाडेतत्त्वावर ब्रॉयलर कोंबडी व्यवसाय सुरू केला. पण दरात तफावत, वेळेवर पैसे न मिळणे या समस्या सुरू झाल्या. अखेर आटपाडीत स्वतःचेच चिकन सेंटर थाटले. मार्केट कसं मिळवायचं, विक्री कशी वाढवायची याचा अभ्यास केला. सन २००० साली भूविकास बॅंकेच कर्ज घेऊन १२ हजार पक्ष्यांचं शेड उभारलं. मग अकलूज (जि. सोलापूर) येथे दुसरं चिकन सेंटर सुरू केलं. त्याची जबाबदारी शशिकांत यांनी घेतली. त्याठिकाणी कोंबड्या आटपाडी शेडमधूनच पुरवल्या जातात.

पुन्हा नुकसानाचा फेरा

नव्या शेतात २०१० मध्ये ऊस लागवड केली. रामकृष्ण यांचे आजोळ तासगाव तालुक्यातील डोंगरसोनी. तालुक्याची द्राक्ष पट्टा अशी ओळख. मामांनी उसापेक्षा द्राक्ष लागवडचा सल्ला दिला.
अनुभवाचा अभाव होता. मग मामांनी अर्थशास्त्र, तंत्र समजावून सांगितले. सन २०११ ला माणिक चमन वाणाची लागवड केली. दोन वर्षांत नैसर्गिक आपत्तीमुळं बागेचे मोठे नुकसान झाले. यंदा अर्ली छाटणीच्या बागेत तब्बल ३० ते ३५ लाख रुपयांचं मोठं नुकसान झालं. पण त्यातूनही मनोबल कायम ठेवलं.

आठ किलोमीटरवरून पाणी

आटपाडी तालुक्‍यात टेंभू उपसा सिंचन योजनेचे पाणी आले. त्याचा फायदा घेत
२०१४ साली २५ लाख रुपये खर्च करून आठ किलोमीटरवरून पाइपलाइन करून टेंभूचे पाणी शेतात आणले. त्यातून पाण्याची शाश्‍वत सोय केली.

व्यवस्थापनातील ठळक बाबी

शेती

  • डाळिंब- एकरी उत्पादन - १२ ते १४ टन
  • निर्यातक्षम उत्पादनास दर प्रतिकिलो- ८०, ९० ते १०० ते ११० रू.
  • द्राक्ष उत्पादन- १२ ते १५ टन, स्थानिक विक्रीवरच भर
  • दररोज सर्व बंधू एकत्र बसून पुढील कामांची आखणी करतात.
  • प्रत्येकजण स्वतंत्र जबाबदारी उचलतो.

पोल्ट्री

  • सुमारे दोनहजार पक्ष्यांची बॅच
  • आटपाडी व अकलूज या दोन्ही चिकन सेंटरला विक्री
  • व्यापाऱ्यांनाही विक्री- दर- ५० ते ८० रुपये प्रतिकिलो
  • ड्रेसड चिकन दर- १४० ते १६० रुपये किलो
  • कोंबडी खत वर्षाकाठी विक्री- ७० ते ८० टन (प्रतिटन ३५०० रु.)

शेळीपालन

  • चार वर्षांपासून. एकूण ३० शेळ्या (बीटल, जमनापूरी, उस्मानाबादी)
  • आडपाटीतील आठवडा बाजारात चार महिने वयाच्या बोकडाची सातहजार रुपये दराने विक्री

दुग्धोत्पादन

  • चार पंढरपुरी म्हशी
  • सध्याचे दररोजचे संकलन- २० लिटर
  • साधारण सात ते आठ फॅट, डेअरीला मिळणारा दर- ३० ते ४० व कमाल ४५ रुपये प्रतिलिटर
  • सुमारे १० लिटर विक्री, १० लिटर घरच्यासाठी

युद्धाचा आम्हा रात्रंदिन प्रसंग
सूर्यकांत म्हणाले, की जम्मू काश्मीरमध्ये सीमेवर होतो. अवघ्या १०० मीटरवर पाकिस्तानची सीमा सुरू होते. पण जीवाची पर्वा कधीच केली नाही. देशाचं संरक्षण करण्यासाठी इथं आलो आहे ही भावना होती. सन १९८७ साली श्रीलंकेत असताना युद्ध सुरू होतं. आम्ही निडर लढलो. त्यात माझे मित्र शहीद झाले.

ॲग्रोवनचे वाचन

ॲग्रोवन हा देशमुख यांच्या जीवनातील महत्त्वाचा घटक आहे. यशकथा, नवे तंत्रज्ञान, जगभरातील बाजारपेठ, हवामान अंदाज आदी माहितीचा त्यांना शेतीत उपयोग होतो.

रामकृष्ण देशमुख, ९४२३८३००१६

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
मार्केट केंद्रित शेडनेटची उत्कृष्ठ शेती अभ्यासवृत्ती, कायम नवे शिकण्याची आस, बाजारपेठांचा...
पावसाळ्यात फुलले नागपुरातील मका मार्केट सध्या राज्यातील विविध बाजारपेठांत स्वीटकॉर्न (...
दुष्काळी भागातही दर्जेदार उत्पादनाचा...नगर जिल्ह्यात कासार पिंपळगाव (ता. पाथर्डी) येथील...
क्षारयुक्त जमिनीत एकात्मिक शेतीचा आदर्श बारामती तालुक्यातील मळद (जि. पुणे) येथील प्रशांत...
आले पिकाने दिली आर्थिक सक्षमता बुलडाणा जिल्ह्यात खल्याळ गव्हाण येथील दिनकर व...
फळबागेतून शेती केली किफायतशीरकनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात...
आवळा प्रक्रिया उद्योगातून बनविली ओळखजाचकवस्ती (ता. इंदापूर, जि. पुणे) येथील सुमन...
युवा शेतकऱ्याने केले यशस्वी ब्रॉयलर...लातूर जिल्ह्यातील हडोळती येथील महेश गोजेवाड या...
कातळावर लिली; तर टायरमध्ये फुलला...रत्नागिरी जिल्ह्यातील मेर्वी येथील प्रगतिशील...
पिंपळगावकरांनी भाजीपाला शेतीतून साधली... बीड जिल्ह्यात अहमदनगर- अहमदपूर राज्य...
मोडून पडला संसार तरी मोडला नाही कणा,...‘मोडून पडला संसार, तरी मोडला नाही कणा’ ही ज्येष्ठ...
कमी खर्चातील चवळी झाले नगदी पीक नाशिक जिल्ह्यात पिंपळगाव गरुडेश्वर येथील संतोष...
भूमिहीन खवले यांनी करार शेतीतून उंचावले...भूमिहीन कुटुंब. मात्र करार पद्धतीने, प्रयोगशील...
गोशाळेतून गवसली आर्थिक विकासाची वाटबीड शहरालगत सौ. उमा सुनील औटे यांनी मुनोत...
ग्रामविकास, शिक्षण अन् शेतीतील दिशान्तरआर्थिक दुर्बल, भूमिहीन व अल्पभूधारक शेतकरी,...
सिंचन बळकटीकरणासह नगदी पिकांतून उंचावले...हिंगोली जिल्ह्यात वसमत तालुक्यातील गिरगाव येथील...
प्रतिकूलतेवर मात करीत बटण मशरूमचा...स्पर्धा परीक्षेतून हुलकावणी, त्यानंतर केळी...
विदर्भात यशस्वी खजूरशेती, दहा...नागपूर येथे स्थायिक झालेले सावी थंगावेल यांनी दहा...
दुष्काळी पळशीने मिळवली निर्यातक्षम...सांगली जिल्ह्यात पळशी हे कऱ्हाड-विजापूर मार्गावर...
संकटातही ऐंशीहजार लेअर पक्षी उत्पादनाची...अमरावती जिल्ह्यात खरवाडी येथे सुमारे ३० ते ३५...