agricultural success story in marathi, agrowon, mauje sangav, kagal. kolhapur | Agrowon

तीनच एकरांत २० प्रकारचा भाजीपाला

राजकुमार चौगुले
बुधवार, 1 ऑगस्ट 2018

 जोखीम केली कमी
भाजीपाल्याचे दर सतत चढउतार दाखवतात. अनेकवेळा कवडीचीही किंमत मिळत नसल्याचा वाईट अनुभव येतो. त्यामुळे कोणत्याही एका भाजीवर विसंबून राहायचे नाही हे सूत्र पंचवीस वर्षांपासून कायम ठेवले आहे

शेती केवळ तीन एकर. मात्र त्यातील उसात आंतरपीक तसेच स्वतंत्र असा दोन्ही पद्धतीने वर्षभर सुमारे २० प्रकारचा भाजीपाला. कोणताही माल व्यापाऱ्याला न देता थेट ग्राहक विक्री. अगदी थोडे क्षेत्र असूनही त्याचा पुरेपूर वापर करून त्यातूनच शेतीचे अर्थकारण बळकट करणाऱ्या आप्पासाहेब पांडूरंग पाटील (मौजे सांगाव, जि. कोल्हापूर) यांचे शेतीचे छोटेखानी मॉडेल अभ्यासण्यासारखे आहे.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील मौजे सांगाव (ता. कागल) हा भाग उसासाठी तसेच विविध भाजीपाला पिकांसाठी प्रसिद्ध आहे. गावातील आप्पासाहेब पांडूरंग पाटील हे अल्पभूधारक शेतकरी. त्यांची एकूण शेती केवळ तीन एकर. पण शेतकरी हिंमतवान व प्रयत्नशील असेल तर क्षेत्राचा अडसर त्याला येत नाही.
पाटील यांच्याबाबत हेच म्हणावे लागेल. त्यांनी अत्यंत हुशारीने एकूण जागेच्या पुरेपूर इंचाचा वापर केला. त्यातून उत्पन्न कमावण्याचा प्रयत्न केला.

असे आहे पाटील यांचे छोटेखानी मॉडेल

  • क्षेत्र तीन एकर
  • ऊस
  • एक एकर
  • लागवडीच्या उसात
  • जून ते सप्टे-आॅक्टो.- विविध आंतरपिके
  • उदा. वांगी, मिरची, कोबी, फ्लाॅवर

उन्हाळी हंगाम

  • सलग क्षेत्रावर भाजीपाला, मिश्र पध्दतीने, थोड्या थोड्या गुंठ्यात

खोडवा उसात- भेंडी, तीळ, अंबाडी आदी आंतरपिके

  • अन्य- हंगामानुसार- दोडका, कारली, कोथिंबीर, मेथी, शेपू, पालक, तांदळी,
  • वर्षभरातील एकूण भाजीपाला पिके - सुमारे २० ते २५

शेतीची वैशिष्ट्ये

  • सरीच्या बोदावर ठिबक सिंचन करून भाजीपाला. त्यानंतर एक महिन्यात आडसाली उसाची लागवड
  • उसाची भरणी झाली की प्लॉट बदलला जातो.
  • शेत तयार करताना शेणखताचा वापर. मेंढ्याही शेतात बसविल्या जातात.
  • भाजीपाला पिकात रासायनिक खतांचा कमी वापर. निंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्काची फवारणी
  • विहिरीला मुबलक पाणी असले तरी भाजीपाल्यांसाठी ठिबकचाच वापर

ऊस बनले दुय्यम पीक

कोल्हापूर जिल्ह्यात उस प्रमुख पीक म्हणून घेतले जाते. भाजीपाला पिके दुय्यम म्हणून घेतली जातात. पण पाटील यांचे सूत्र वेगळे आहे. उसातील उत्पन्नापेक्षा त्यांनी भाजीपाल्यातून येणाऱ्या उत्पन्नाला प्राधान्य दिले. उसाचे त्यांचे उत्पादन गुंठ्याला दीड ते दोन टन इतके आहे. ऊस व भाजीपाल्याचा फायदेशीर मेळ त्यांनी शेती करताना घातला आहे.

पाटील यांच्या यशातील मुद्दे

 भाजीपाल्यांत विविधता
भाजीपाल्याचे दर सतत चढउतार दाखवतात. अनेकवेळा कवडीचीही किंमत मिळत नसल्याचा वाईट अनुभव येतो. त्यामुळे कोणत्याही एका भाजीवर विसंबून राहायचे नाही हे सूत्र पंचवीस वर्षांपासून कायम ठेवले आहे. संकरीत व देशी अशीही काही पिकांची लागवड. एकाचे दर घसरले तरी अन्य दोन भाज्या पैसे देऊन जातात.

निष्कर्ष - शेतीतील जोखीम कमी केली

कायम थेट विक्रीच
कोणताही माल व्यापाऱ्याला द्यायचा नाही. तर तो थेट विकायचा हे सूत्र ठेवले. त्यामुळे मध्यस्थांकडे जाणारा पैसा स्वतःकडे आला.

आठवडी बाजारात हातविक्रीचे नियोजन

  • दर रविवारी कोल्हापूर शहरातील लक्ष्मीपूरी -
  • सोमवार, बुधवार, गुरुवार, शनिवार या दिवशी कागल येथे दोन बाजार
  • गरज भासल्यास जवळच्या हुपरी गावातील आठवडी बाजार
  • दररोज ५०० ते १००० रुपयांचे एकूण उत्पन्न

निष्कर्ष - नफ्याचे मार्जिन वाढले

मेहनत

  •  पाटील पती-पत्नी (सौ. जयश्री), आई-वडील (पांडूरंग व सौ. केराबाई) व भावजय असे शेतीत काम करतात.
  • साहजिकच श्रमांची विभागणी होते. त्यावरील ताण कमी होतो.
  • मजूरखर्च कमी होतो.
  • दररोज माल काढणीनंतर त्याची प्रतवारी. वेगवेगळ्या पिशव्या, बुट्या यातून शेतमाल तयार ठेवला जातो.
  •  टू व्हीलर किंवा प्रसंगी फोर व्हीलरमधून भाजीपाला बाजारात नेला जातो.
  • ताजा व दर्जेदार मालामुळे बाजारात त्वरित खप होऊ जातो.

मालाचा दर्जा व मार्केटिंग

  • मोठा, मध्यम व लहान आकार अशा तीन पद्धतीत मालाची प्रतवारी
  • मांडणी आकर्षक. त्यामुळे ग्राहक पटकन खरेदी करतो.
  • पंचवीस वर्षांत ग्राहकांची मानसिकता अोळखल्याने त्यादृष्टीने विक्री व्यवस्थेचे नियोजन

पडवळाची लिम्का बुक रेकॉर्ड मध्ये नोंद
सन २००८ मध्ये पाटील यांनी ८ फूट दोन इंच लांबीच्या घेतलेल्या पडवळाची नोंद लिम्का बुक ऑफ वर्ल्ड रेकार्ड मध्ये झाली. महाराष्ट्र शासनाच्या शेतीनिष्ठ पुरस्काराबरोबरच विविध पीक स्पर्धांमध्ये त्यांनी लक्षणीय यश मिळविले आहे.

शेतीत उल्लेखनीय करियर
पाटील यांनी एम. कॉम केल्यानंतर नोकरी शोधण्याचा प्रयत्न केला. स्पर्धा परीक्षाही दिल्या. पण काही वर्षे प्रयत्न केल्यानंतर यात अपयश आले. पण भाजीपाला शेतीत यशस्वी करिअर केले. फौजदार होण्याची इच्छा होती. पण आज शेतीत प्रगतशील अशी अोळख मिळवली. कागल तालुका ‘आत्मा’ समितीचे ते अध्यक्ष आहेत. एकेकाळी बसच्या पाससाठी पैसे नाहीत म्हणून झगडणाऱ्या पाटील यांच्याकडे आजमितीला दोन चारचाकी वाहनांसह अन्य दुचाकी वाहने आहेत. दोन गायी व म्हैसही आहे. टुमदार घरही उभे केले. वकिली व्यवसाय करणारे बंधू आनंदराव यांची मोठी साथ आहे. एकत्र कुटुंबपद्धतीमुळे सर्वांना एकमेकांचा मोठा आधार असल्याचे पाटील सांगतात.

संपर्क- आप्पासाहेब पाटील - ९४२०१३४६०२

 


फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
कोकणात जोरदार पावसाची शक्यता पुणे  अरबी समुद्रातून होत असलेला...
मुंबईसह, कोकणात दमदार पाऊसपुणे : कोकण किनारपट्टीलगतच्या समुद्रात...
राज्यातील शिल्लक कापसाविषयी संभ्रम नागपूरः राज्यात कापसाच्या शिल्लक साठ्याविषयी...
पीकविम्याच्या साइटवरून चार गावांची...बुलडाणा ः संग्रामपूर तालुक्यातील काही गावांतील...
पुणे जिल्हा परिषदेची ‘हर घर गोठे- घर घर...पुणे : महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी...
पंचनाम्याची प्रक्रिया संशयास्पद :...पुणे: राज्यातील सोयाबीन बियाणे उगवणीबाबत...
टाळेबंदीतही कारखान्यांकडून ९७ टक्के...कोल्हापूर: टाळेबंदीच्या संकटामध्येही यंदा...
थेट भाजीपाला विक्रीतून शेती झाली सक्षमथेट ग्राहकांना शेतीमाल विक्रीसाठी शेतकरी स्वतःहून...
जीएम पिके- भारतात धोरण कोंडी कधी फुटणार?भारतात बीजी थ्री, एचटीबीटी कपाशी, बीटी वांगे या...
सिंधुदुर्ग, रत्नागिरीला पावसाने झोडपलेसिंधुदुर्ग :  सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात मुसळधार...
तेरा बियाणे कंपन्यांवर अखेर फौजदारी...पुणे : राज्यातील शेतकऱ्यांना निकृष्ट बियाणे...
मुंबईत पावसाची दमदार हजेरी; आज...मुंबई : मुंबईतील अनेक भागांत शुक्रवार (ता.३...
वाढत्या तणावात कापसाच्या होताहेत वातीचालू हंगामातील कापूस वेचणी दोन ते अडीच महिन्यांत...
बाजारपेठा काबीज करण्याची हीच संधीको रोनाच्या वैश्‍विक संकटाशी लढताना जगातील अनेक ...
जिल्हा बॅंकांची थकबाकी २३ हजार कोटींवरसोलापूर : राज्यात कर्जमाफी योजना लागू असली, तरी...
कृषी पदविका, तंत्रनिकेतनच्या अंतिम...पुणे  : राज्यातील कृषी पदविका व तंत्रनिकेतन...
भारतीय अन्न महामंडळाबाबतचा शांता कुमार...पुणे : भारतीय अन्न महामंडळाची (एफसीआय) उपयुक्तता...
पंधरा हजार कोटींची शेतीमाल निर्यात...पुणे : जागतिक कृषी उत्पादनाच्या नकाशावर बलाढ्य...
सिंधुदुर्ग, रत्नागिरीत पावसाचा जोरपुणे  : मॉन्सूनचे आगमन झाल्यानंतर कोकणात दडी...
शेतकऱ्यांनी घोषणापत्र न दिल्यास बँका...पुणे  : खरीप विमा योजनेत सहभागी होण्यासाठी...