Agriculture Agricultural News Marathi article regarding Biofloc technology in fish farming | Agrowon

मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...

संदेश पाटील, वैभव येवले, डॉ. केतन चौधरी
मंगळवार, 21 जानेवारी 2020

फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न असते. सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.

फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न असते. सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.

बायोफ्लॉक (जैवपुंज )म्हणजे शैवाल, जिवाणू, प्रोटोझोन्स आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ (मलमूत्र, न खाल्लेले खाद्य) यांचा एकत्रित पुंजका. मत्स्यसंवर्धन करत असताना मलमूत्र, न खाल्लेले खाद्य आणि अमोनियाच्या स्वरूपात नत्रयुक्त कचरा तयार होतो. कर्ब आणि नत्र (सीःएन) यांचे प्रमाण दहाच्या वर राखले जाते. तेव्हा हा नायट्रोजनयुक्त कचरा परपोषित जिवांणूद्वारे वापरले जातो. हे जिवाणू ष्लेष्म (चिकट द्राव्य) तयार करतात. त्यामुळे या जिवाणूंचा एकत्रित पुंजका तयार होतो. हा सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. वायुविजनाद्वारे हे फ्लॉक नेहमी तरंगत ठेवले जातात. अशाप्रकारे मत्स्यसंवर्धन करत असताना तयार होणारा कचरा हा संवर्धनयुक्त माश्यांसाठी खाद्य म्हणून वापरला जातो. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानाचा वापर करून मत्स्यपालन करत असताना बायोफ्लॉक तयार करणे महत्त्वाचे आहे. 

बायोफ्लॉकनिर्मितीचे तंत्र 

तलावाची तयारी 

  • बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानाद्वारे मत्स्यपालन करण्यासाठी शक्यतो पॉलिथिन आच्छादीत तलाव किंवा सिमेंटचे तलाव यांचा वापर करावा. 
  • सुरुवातीला तलावामध्ये अंदाजे ५० टक्के एवढे पाणी भरावे. इतर मत्स्यसंवर्धनीय तलावातून काढलेली माती हे विरजण म्हणून ५० किलो प्रति हेक्टर (५ किलो/टन) या प्रमाणात मिसळावे. फ्लॅाकच्या जलद उत्पादनासाठी प्रति हेक्टरी ५ ते २० किलो या दराने नायट्रोजन आणि कर्बस्त्रोत म्हणून मळी किंवा साखर मिसळावी.

वायुवीजन 

  • पाण्यामध्ये फ्लॉक तरंगत ठेवण्यासाठी, ऑक्सिजनची मागणी पूर्ण करण्यासाठी आणि गाळ काढण्याच्या मार्गाजवळ गाळ केंद्रित करण्यासाठी योग्य प्रमाणात अेरिअेटर्सचा वापर केला जातो.
  •  वायुवीजनासाठी पॅडल व्हील अेरिअेटर्स, सबमर्सिबल पंप, एअर ब्लोअर जोडलेला नोझल किंवा छिद्रीत पाइप यांचा वापर केला जातो.

फ्लॉकची पातळी व गाळ काढणे 

  • फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न आहे. 
  • कोळंबी संवर्धनसाठी फ्लॉकची पातळी ही १० ते १५ मिलि/ लिटर या प्रमाणात तर तिलापिया माश्यांकरिता पातळी ही २५ ते ५० मिलि/ लिटर या प्रमाणात ठेवली जाते. 
  • कालांतराने फ्लॉकचा आकार वाढतो. ते जड होऊन तळाशी स्थिर होतात. यामुळे अनअॅरोबिक विघटन होऊन हानिकारक वायू तयार होतात आणि त्यामुळे माश्यांवर ताण पडतो. म्हणून तलावामधून हा गाळ मध्यवर्ती ठिकाणी असलेल्या ड्रेन पाइपमधून गाळ पंप (स्लज पंप) किंवा गुरुत्वाकर्षणाद्वारे नियमितपणे काढला जातो.
  • मत्स्य महाविद्यालय, रत्नागिरी येथे जैवपुंज (बायोफ्लॅाक) तंत्रज्ञान वापरून मत्स्यबीज ते मत्स्यबोटुकली उत्पादनाचे प्रयोग घेण्यात आले. यासाठी फ्लॉकची मात्रा ही १० ते २२ मिलि/ लिटर या प्रमाणात मत्स्यबीज ते बोटुकली हे उत्पादन घेण्यासाठी ठेवण्यात आली होती.

 

- डॉ. केतन चौधरी, ९४२२४४११७८

 (मत्स्य महाविद्यालय, शिरगाव, जि. रत्नागिरी)

 


फोटो गॅलरी

इतर कृषिपूरक
पशुपालनात सुरक्षितता महत्त्वाची...पशू सांभाळ, दैनंदिन निगा, चारा-पाण्याची सोय, दूध...
अनुदानाचा योग्य विनियोगअनुदानासाठीची बहुतांश प्रक्रिया बॅंकेमार्फतच...
आजारांपासून कोंबड्यांचे संरक्षणकोंबड्यांना होणाऱ्या आजारांचे वेळीच व्यवस्थापन...
बदलत्या हवामानानुसार जनावरांचे...बदलत्या हवामानानुसार जनावरांच्या आहार, गोठा,...
उत्पादन धिंगरी अळिंबीचेअळिंबीमध्ये भाजीपाला व फळे यांच्या तुलनेत प्रथिने...
फायदेशीर पशुपालनाचे तंत्रगाई,म्हशींची उत्पादकता वाढवायची असेल तर आपल्याकडे...
गाय, म्हशींच्या आहारात बायपास फॅटचा वापरआपल्याला सुरुवातीच्या १०० ते १२० दिवसांत नफा...
स्वच्छतेतून वाढते दुधाची गुणवत्तादुधाची गुणवत्ता कमी होते. अयोग्य दुधामुळे आर्थिक...
अॅझोलाः एक आरोग्यदायी पशुखाद्य जनावरांचे दूध उत्पादन, प्रजनन, वाढ आणि...
दुधातील फॅट कमी राहण्याची कारणे,...दुधातील स्निग्धांश (फॅट) हा प्रतवारीच्या दृष्टीने...
चांगल्या आरोग्यासाठी स्वच्छ दूध उत्पादन...स्वच्छ दूध उत्पादनासाठी स्वच्छ वातावरण आणि...
उन्हाळ्यातील जनावरांच्या प्रजनन समस्याउन्हाळ्यात जनावरे चारा कमी व पाणी जास्त पितात....
जनावरातील गोचीड नियंत्रणउन्हाळ्यात जनावरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात गोचीडांचा...
चाऱ्याची पौष्टिकता वाढविण्यासाठी युरिया...उन्हाळ्यामध्ये पाणीटंचाईमुळे हिरवा चारा मिळत नाही...
ओळख पशू संस्थांची...पुण्यश्‍लोक...पुण्यश्‍लोक अहिल्यादेवी महाराष्ट्र मेंढी व शेळी...
पशुप्रजननातील संभाव्य अडथळे ओळखाप्रजनन व्यवस्थापनात ऋतुमानानुसार, तांत्रिक...
जाणून घ्या कमी अंडी उत्पादनाची कारणे,...देशी कोंबड्यांचे अंडी उत्पादन मुळातच कमी असते आणि...
दुधाळ जनावरांचे उन्हाळ्यातील आहार...नैसर्गिक आपत्ती नियोजन व व्यवस्थापनाबद्दलची...
जनावरांतील मायांग बाहेर येण्याची समस्याम्हशीमधील मायांग बाहेर येण्याचे प्रमाण इतर बाकी...
हिरव्या चाऱ्याच्या पूर्ततेसाठी मुरघास...हिरव्या चाऱ्याच्या व्यवस्थापनावर उपाययोजना म्हणून...