Agriculture Agricultural News Marathi article regarding Biofloc technology in fish farming | Agrowon

मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...

संदेश पाटील, वैभव येवले, डॉ. केतन चौधरी
मंगळवार, 21 जानेवारी 2020

फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न असते. सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.

फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न असते. सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.

बायोफ्लॉक (जैवपुंज )म्हणजे शैवाल, जिवाणू, प्रोटोझोन्स आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ (मलमूत्र, न खाल्लेले खाद्य) यांचा एकत्रित पुंजका. मत्स्यसंवर्धन करत असताना मलमूत्र, न खाल्लेले खाद्य आणि अमोनियाच्या स्वरूपात नत्रयुक्त कचरा तयार होतो. कर्ब आणि नत्र (सीःएन) यांचे प्रमाण दहाच्या वर राखले जाते. तेव्हा हा नायट्रोजनयुक्त कचरा परपोषित जिवांणूद्वारे वापरले जातो. हे जिवाणू ष्लेष्म (चिकट द्राव्य) तयार करतात. त्यामुळे या जिवाणूंचा एकत्रित पुंजका तयार होतो. हा सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. वायुविजनाद्वारे हे फ्लॉक नेहमी तरंगत ठेवले जातात. अशाप्रकारे मत्स्यसंवर्धन करत असताना तयार होणारा कचरा हा संवर्धनयुक्त माश्यांसाठी खाद्य म्हणून वापरला जातो. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानाचा वापर करून मत्स्यपालन करत असताना बायोफ्लॉक तयार करणे महत्त्वाचे आहे. 

बायोफ्लॉकनिर्मितीचे तंत्र 

तलावाची तयारी 

  • बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानाद्वारे मत्स्यपालन करण्यासाठी शक्यतो पॉलिथिन आच्छादीत तलाव किंवा सिमेंटचे तलाव यांचा वापर करावा. 
  • सुरुवातीला तलावामध्ये अंदाजे ५० टक्के एवढे पाणी भरावे. इतर मत्स्यसंवर्धनीय तलावातून काढलेली माती हे विरजण म्हणून ५० किलो प्रति हेक्टर (५ किलो/टन) या प्रमाणात मिसळावे. फ्लॅाकच्या जलद उत्पादनासाठी प्रति हेक्टरी ५ ते २० किलो या दराने नायट्रोजन आणि कर्बस्त्रोत म्हणून मळी किंवा साखर मिसळावी.

वायुवीजन 

  • पाण्यामध्ये फ्लॉक तरंगत ठेवण्यासाठी, ऑक्सिजनची मागणी पूर्ण करण्यासाठी आणि गाळ काढण्याच्या मार्गाजवळ गाळ केंद्रित करण्यासाठी योग्य प्रमाणात अेरिअेटर्सचा वापर केला जातो.
  •  वायुवीजनासाठी पॅडल व्हील अेरिअेटर्स, सबमर्सिबल पंप, एअर ब्लोअर जोडलेला नोझल किंवा छिद्रीत पाइप यांचा वापर केला जातो.

फ्लॉकची पातळी व गाळ काढणे 

  • फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न आहे. 
  • कोळंबी संवर्धनसाठी फ्लॉकची पातळी ही १० ते १५ मिलि/ लिटर या प्रमाणात तर तिलापिया माश्यांकरिता पातळी ही २५ ते ५० मिलि/ लिटर या प्रमाणात ठेवली जाते. 
  • कालांतराने फ्लॉकचा आकार वाढतो. ते जड होऊन तळाशी स्थिर होतात. यामुळे अनअॅरोबिक विघटन होऊन हानिकारक वायू तयार होतात आणि त्यामुळे माश्यांवर ताण पडतो. म्हणून तलावामधून हा गाळ मध्यवर्ती ठिकाणी असलेल्या ड्रेन पाइपमधून गाळ पंप (स्लज पंप) किंवा गुरुत्वाकर्षणाद्वारे नियमितपणे काढला जातो.
  • मत्स्य महाविद्यालय, रत्नागिरी येथे जैवपुंज (बायोफ्लॅाक) तंत्रज्ञान वापरून मत्स्यबीज ते मत्स्यबोटुकली उत्पादनाचे प्रयोग घेण्यात आले. यासाठी फ्लॉकची मात्रा ही १० ते २२ मिलि/ लिटर या प्रमाणात मत्स्यबीज ते बोटुकली हे उत्पादन घेण्यासाठी ठेवण्यात आली होती.

 

- डॉ. केतन चौधरी, ९४२२४४११७८

 (मत्स्य महाविद्यालय, शिरगाव, जि. रत्नागिरी)

 


फोटो गॅलरी

इतर कृषिपूरक
कृषी पर्यटन ः आव्हानात्मक पूरक व्यवसायवसंताच्या मनातील कृषी पर्यटनाच्या विचाराला...
ऋतुमानानुसार म्हशीतील प्रजनन व्यवस्थापनअधिक दूध उत्पादनाकरिता म्हशीमधील प्रजनन सक्षम...
जैवपुंज निर्मितीसाठी विविध कार्बन स्रोतपाण्याचे तापमान, सामू, विरघळलेला प्राणवायू...
जनावरांच्या आहारामध्ये पोषकद्रव्ये...दुधाळ जनावरांच्या शरीराची प्रसूतिदरम्यान झालेली...
मेंढ्यांची संवाद साधण्याची पद्धतमेंढ्यांचे आवाज हे खूप वेगवेगळ्या प्रकारचे असतात...
मत्स्यशेतीसाठी पाण्याची गुणवत्ता...मत्स्यशेती यशस्वी होण्यासाठी मत्स्य टाक्यांची...
वयानुसार पुरवा कोंबड्यांना संतुलित खाद्यकुक्कुटपालनामध्ये एकूण खर्चाच्या जवळ जवळ ६० ते ७०...
फळबागेला दिली शेळीपालनाची जोडअजगणी (ता. मालवण, जि. सिंधुदुर्ग) येथील जगदीश...
जनावरांतील गोचीड तापगोचीड कान, पंजा, उदर, बारीक व नाजूक त्वचा तसेच...
जाणून घ्या ग्राहक संरक्षण अधिनियम, १९८६ग्राहकांच्या तक्रारींचे त्वरित निवारण करण्यासाठी...
शेळ्यांना द्या समतोल आहार शेळीच्या प्रजननक्षमता वाढीस आहाराचे...
मेंढीपालनाचे वार्षिक वेळापत्रकगाभण मेंढ्यांकडे विशेष लक्ष द्यावे. नवजात...
असे करा जनावरांतील पोटफुगीला प्रतिबंधसर्वच मोसमामध्ये चांगल्या प्रतीचा चारा मिळेल अशी...
व्यवस्थापनाला मार्केटिंगची जोड देत...पॅालिहाउसमधील फूलशेतीसाठी एकेकाळी प्रसिद्ध असलेले...
आरोग्यदायी शेळीचे दूधशेळीच्या दुधाचे नियमित सेवन केल्याने आतड्यांवरील...
बहुगुणी कडुनिंबविविध प्रकारचे त्वचारोग जसे की, त्वचेवर खाज, पुरळ...
..अशी ओळखा दुधातील भेसळवाढत्या महागाईमुळे अनेकदा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ...
संगोपनगृहातील रेशीम कीटकांची काळजीसध्या थंडीमध्ये वाढ होत असून, विविध अवस्थेतील...
मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या...
थंडीमध्ये जपा जनावरांचे आरोग्य वातावरणातील अनपेक्षित बदल जनावरांच्या आरोग्यास...