Agriculture Agricultural News Marathi article regarding Biofloc technology in fish farming | Agrowon

मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...

संदेश पाटील, वैभव येवले, डॉ. केतन चौधरी
मंगळवार, 21 जानेवारी 2020

फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न असते. सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.

फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न असते. सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते.

बायोफ्लॉक (जैवपुंज )म्हणजे शैवाल, जिवाणू, प्रोटोझोन्स आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ (मलमूत्र, न खाल्लेले खाद्य) यांचा एकत्रित पुंजका. मत्स्यसंवर्धन करत असताना मलमूत्र, न खाल्लेले खाद्य आणि अमोनियाच्या स्वरूपात नत्रयुक्त कचरा तयार होतो. कर्ब आणि नत्र (सीःएन) यांचे प्रमाण दहाच्या वर राखले जाते. तेव्हा हा नायट्रोजनयुक्त कचरा परपोषित जिवांणूद्वारे वापरले जातो. हे जिवाणू ष्लेष्म (चिकट द्राव्य) तयार करतात. त्यामुळे या जिवाणूंचा एकत्रित पुंजका तयार होतो. हा सूक्ष्मजैविक फ्लॅाक प्राणिप्लवंग सजीवांसाठी अन्न म्हणून वापरले जाते. वायुविजनाद्वारे हे फ्लॉक नेहमी तरंगत ठेवले जातात. अशाप्रकारे मत्स्यसंवर्धन करत असताना तयार होणारा कचरा हा संवर्धनयुक्त माश्यांसाठी खाद्य म्हणून वापरला जातो. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानामुळे अमोनियाची पातळी कमी करून पाण्याची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होते. बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानाचा वापर करून मत्स्यपालन करत असताना बायोफ्लॉक तयार करणे महत्त्वाचे आहे. 

बायोफ्लॉकनिर्मितीचे तंत्र 

तलावाची तयारी 

  • बायोफ्लॉक तंत्रज्ञानाद्वारे मत्स्यपालन करण्यासाठी शक्यतो पॉलिथिन आच्छादीत तलाव किंवा सिमेंटचे तलाव यांचा वापर करावा. 
  • सुरुवातीला तलावामध्ये अंदाजे ५० टक्के एवढे पाणी भरावे. इतर मत्स्यसंवर्धनीय तलावातून काढलेली माती हे विरजण म्हणून ५० किलो प्रति हेक्टर (५ किलो/टन) या प्रमाणात मिसळावे. फ्लॅाकच्या जलद उत्पादनासाठी प्रति हेक्टरी ५ ते २० किलो या दराने नायट्रोजन आणि कर्बस्त्रोत म्हणून मळी किंवा साखर मिसळावी.

वायुवीजन 

  • पाण्यामध्ये फ्लॉक तरंगत ठेवण्यासाठी, ऑक्सिजनची मागणी पूर्ण करण्यासाठी आणि गाळ काढण्याच्या मार्गाजवळ गाळ केंद्रित करण्यासाठी योग्य प्रमाणात अेरिअेटर्सचा वापर केला जातो.
  •  वायुवीजनासाठी पॅडल व्हील अेरिअेटर्स, सबमर्सिबल पंप, एअर ब्लोअर जोडलेला नोझल किंवा छिद्रीत पाइप यांचा वापर केला जातो.

फ्लॉकची पातळी व गाळ काढणे 

  • फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या जातीनुसार भिन्न आहे. 
  • कोळंबी संवर्धनसाठी फ्लॉकची पातळी ही १० ते १५ मिलि/ लिटर या प्रमाणात तर तिलापिया माश्यांकरिता पातळी ही २५ ते ५० मिलि/ लिटर या प्रमाणात ठेवली जाते. 
  • कालांतराने फ्लॉकचा आकार वाढतो. ते जड होऊन तळाशी स्थिर होतात. यामुळे अनअॅरोबिक विघटन होऊन हानिकारक वायू तयार होतात आणि त्यामुळे माश्यांवर ताण पडतो. म्हणून तलावामधून हा गाळ मध्यवर्ती ठिकाणी असलेल्या ड्रेन पाइपमधून गाळ पंप (स्लज पंप) किंवा गुरुत्वाकर्षणाद्वारे नियमितपणे काढला जातो.
  • मत्स्य महाविद्यालय, रत्नागिरी येथे जैवपुंज (बायोफ्लॅाक) तंत्रज्ञान वापरून मत्स्यबीज ते मत्स्यबोटुकली उत्पादनाचे प्रयोग घेण्यात आले. यासाठी फ्लॉकची मात्रा ही १० ते २२ मिलि/ लिटर या प्रमाणात मत्स्यबीज ते बोटुकली हे उत्पादन घेण्यासाठी ठेवण्यात आली होती.

 

- डॉ. केतन चौधरी, ९४२२४४११७८

 (मत्स्य महाविद्यालय, शिरगाव, जि. रत्नागिरी)

 


फोटो गॅलरी

इतर कृषी सल्ला
बदलत्या हवामानात कृषी जैवविविधतेचे...संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या कृषी जैवविविधता आणि अन्न...
हरितगृह वायू कोणते?मागील लेखामध्ये हरितगृह परिणाम म्हणजे काय, ते आपण...
जागतिक तापमानवाढीवर हरितगृह वायूंचा...सध्या सर्वत्र तापमानवाढीची चर्चा असली, तरी...
उन्हाळी हंगामास सुरुवातमहाराष्ट्रात आठवड्याच्या सुरुवातीस उत्तर...
सकस, हिरव्या चाऱ्यासाठी बाजरी फायदेशीरहिरव्या चाऱ्यासाठी बाजरी उन्हाळी व खरीप हंगामात...
भाजीपाला पिकाला द्या गरजेनूसार पाणी उन्हाळी हंगामात भेंडी, चवळी, गवार,...
हवामान ढगाळ, थंड, कोरडे राहण्याची...महाराष्ट्रावर हवेचा दाब १०१४ हेप्टापास्कल इतका...
कृषी सल्ला : ऊस, बटाटा, ज्वारी, करडई,...हवामान पुढील पाच दिवस हवामान कोरडे राहून, किमान...
कृषी सल्ला : वाल, वांगे, कलिंगड, आंबा...वाल दाणे अवस्था वाल पिकामध्ये शेंगा...
केळीवरील सोंडकिडीचे कामगंध...जागतिक पातळीवर केळीचे सर्वाधिक उत्पादन घेणाऱ्या...
असे करा घाटेअळीचे जैविक व्यवस्थापनघाटेअळी नियंत्रणासाठी सातत्याने रासायनिक...
आव्हानाला सामोरे जाण्यासाठी शेतकरी...हवामान बदलाच्या समस्येला सामोरे जाण्यासाठी शेतकरी...
असे करा ज्वारीवरील खोडकिडीचे नियंत्रण..ज्वारी हे मानवी खाद्य आणि पशुखाद्यासाठी कडबा अशा...
..हे आहेत सुपीकता, उत्पादकतेवर परिणाम...पिके मोठ्या प्रमाणावर जमिनीमधून नत्र आणि पालाश...
दर्जेदार केळी उत्पादनाचे तंत्रकेळी घडातील फळांच्या आकारात एकसमान बदल होऊन घड...
असे करा रुगोज चक्राकार पांढरी माशीचे...थंडी वाढू लागल्यानंतर कडाक्याच्या थंडीला सुरुवात...
मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या...
या आठवड्यात ढगाळ, थंड, कोरडे हवामान...महाराष्ट्राच्या मध्य भागावर पूर्व व पश्‍चिम...
सुधारित पद्धतीने करा हळद काढणीसर्वसाधारणपणे जातीपरत्वे हळद काढण्यास ७ ते ९...
असे करा संत्रा बागेत आंबिया बहरासाठी खत...संत्रा-मोसंबी बागेपासून आर्थिक उत्पादन...