Agriculture Agricultural News Marathi article regarding clean milk production | Agrowon

स्वच्छतेतून वाढते दुधाची गुणवत्ता

डॉ. कीर्ती जाधव
मंगळवार, 24 मार्च 2020

दुधाची गुणवत्ता कमी होते. अयोग्य दुधामुळे आर्थिक नुकसान होते. हे लक्षात घेऊन जनावरांच्या व्यवस्थापनासोबतच स्वच्छ दूध उत्पादनाकडे लक्ष द्यावे.

दुधाची गुणवत्ता कमी होते. अयोग्य दुधामुळे आर्थिक नुकसान होते. हे लक्षात घेऊन जनावरांच्या व्यवस्थापनासोबतच स्वच्छ दूध उत्पादनाकडे लक्ष द्यावे.

दुधात दूषित रोगाचे जंतू झपाट्याने वाढतात. अस्वच्छ गाई, म्हशींची कास, अस्वच्छ दुधाची भांडी, दूध काढण्याचे दूषित यंत्र, जनावरास झालेले रोग, गोचीड आणि बाह्यपरजीवींच्या प्रादुर्भावामुळे दूध काढतानाच त्यामध्ये रोगकारक जंतू प्रवेश करतात. 

स्वच्छ दूध उत्पादनासाठी बाबी
जनावरांचा आहार 

  • जनावरांना उच्च प्रतीचा हिरवा चारा खाऊ घालावा.   
  •  चाऱ्यामध्ये हानिकारक तण जाणार नाही याची काळजी घ्यावी. 
  • दूध काढण्याच्या एक तासापूर्वी किंवा नंतर जनावरांना मुरघास खायला द्यावा.
  • पाणी 
  •  दुग्धशाळेच्या स्वच्छतेसाठी शुद्ध व पुरेसे पाणी आवश्यक आहे. 
  • जनावरांच्या खाद्याची भांडी साफ करण्यासाठी शुद्ध व स्वच्छ पाण्याचा वापर करावा.

दूध काढण्याच्या पद्धती 

  •  दूध काढण्यासाठी मुख्यतः तीन पद्धती वापरल्या जातात, त्यात चिमटा पद्धत, पूर्ण हात पद्धत, नकलिंग म्हणजेच अंगठा पद्धत. यात पूर्ण हात पद्धत ही चांगली मानली जाते. या पद्धतीमध्ये संपूर्ण कासेवर समान दब पडतो आणि जनावराला त्रास होण्याऐवजी दूध काढण्यास आरामदायक वाटते. ही पद्धत सर्वात जास्त योग्य व सुरक्षित आहे.
  • दूध काढण्यापूर्वी हातावर फेस किंवा पाणी न लावता हात स्वच्छ धुऊन पुसून स्वच्छ करून दूध काढावे.
  • दूध काढण्याची प्रक्रिया सुरू करताना प्रत्येक कासेपासून प्रथम ३-४ धारा वेगळ्या काढाव्यात. कारण या दुधात जिवाणूंची संख्या सर्वाधिक असते. शेवटच्या धारेमध्ये जास्त प्रमाणात स्निग्धांश असतो, म्हणून शेवटचे दूध नीट काढून घ्यावे. धारा पाच ते सात मिनिटात पूर्ण कराव्यात. 

यंत्राचा वापर 

  • कासेला इजा होत नाही.
  •  ही पद्धत शक्यतो जास्त जनावरांचे दूध काढण्यासाठी वापरली जाते.
  •  या पद्धतीचा उपयोग सरकारी संस्था किंवा मोठे फार्म जास्त प्रमाणात करतात. 
  • या पद्धतीत सडाला मालिश होते.   
  • जलद दूध काढता येऊन मनुष्यबळ वाचते जनावरांची एकंदर उत्पादकता समजते.

दुधाचा साठा 

  • स्वच्छतापूर्वक काढलेल्या दुधात जिवाणू संख्येच्या वाढीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी, दूध काढताच शीतकरण तापमान (४ अंश सेल्सिअस ते ८ अंश सेल्सिअस) पर्यंत थंड करणे आवश्यक आहे.

दुधाचे निर्जंतुकीकरण 

  •  दूध ठराविक तापमानाला ठराविक काळासाठी तापवले जाते. त्यामुळे दुधातील अनेक रोगकारक जंतूंचा नाश होतो. निर्जंतुकीकरणानंतर दूध सुमारे ४ ते ८ अंश सेल्सिअस ठेवावे, जेणेकरून दुधातील उर्वरित जिवाणूंची वाढ कमी होईल आणि दूध खराब होणार नाही. निर्जंतुकीकरणानंतर दुधाला हाताने स्पर्श करू नये.

दूध वितरण 

  • निर्जंतुकीकरणानंतर दूध जास्त काळ न ठेवता ग्राहकांना लवकर दूध वितरित करावे. दूध जर साठवून ठेवायचे असेल तर उकळून नंतर थंड करून ४ ते ८ अंश सेल्सिअस तापमानाला साठवावे.

 - डॉ. कीर्ती जाधव ः ७७७६०९५१९४  
(पशुवैद्यकीय महाविद्यालय,
 बिदर, कर्नाटक)

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
सकस चाऱ्यासाठी पेरा बाजरी,मकाजनावरांच्या पोषणामध्ये हिरवा चारा महत्वाचा आहे....
उन्हाळी चारा मका पिकातील लष्करी अळीचे...बऱ्याच भागांमध्ये चाऱ्यासाठी उन्हाळ्यात मका...
हवामान सुसूत्रीकरण करणारी जागतिक हवामान...पृथ्वीच्या बदलत्या वातावरणामध्ये तापमान वाढीसोबतच...
खामसवाडीतील फुल उत्पादकांना दररोज...खामसवाडी, जि. उस्मानाबाद : ऐन लग्नसराईत जरबेरा...
भंडाऱ्यात ‘बीटीबी’ भाजी बाजाराच्या...भंडारा ः ‘कोरोना’ विषाणूच्या विरोधातील शासनाच्या...
खानदेशात बाजार समित्यांमधील लिलाव...जळगाव ः खानदेशात कलिंगडाची शिवार खरेदी ठप्प...
नँचरल उद्योग समूह सुद्धा करणार...शिराढोण, जि. उस्मानाबाद ः अन्न व औषध प्रशासन तसेच...
सांगलीत खतांची दुकाने सुरू; पोलिसांची...सांगली : जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात असणारे कृषी...
अकोल्यात पीककर्ज व्यवहारास ३१ मेपर्यंत...अकोला ः ‘कोरोना’ विषाणूच्या प्रादुर्भावाच्या...
कोल्हापूरात कृषी निविष्ठा केंद्रे दहा...कोल्हापूर : जिल्ह्यातील कृषी निविष्ठा केंद्रे...
सोलापूर बाजार समितीतील विस्कळीतपणा कायमसोलापूर  ः सोलापूर कृषी उत्पन्न बाजार समितीत...
परराज्यातील ४५० कामगारांची...सोलापूर : लॉकडाऊनमुळे अडचणीत आलेल्या परराज्यातील...
साताऱ्यात ६५ हजार लिटर दूध संकलनाअभावी...सातारा  : ‘कोरोना’च्या पार्श्‍वभूमीवर काही...
निघोजच्या शेतकऱ्याकडून थेट ग्राहकांना...नगर  ः कोरोना विषाणू संसर्गाच्या...
मोबाईल ‘ॲप’द्वारे मिळणार कोरानाविषयीची...जिनिव्हाः जागतिक आरोग्य संघटनेने कोरोना विषाणू...
कांदा साठवणीसाठी शेतकऱ्यांची धावपळ नगर ः नगर जिल्ह्यामध्ये चार दिवसांपासून अवकाळी...
नगर बाजारसमितीत भाजीपाला खरेदी-विक्री...नगर  ः नगर शहरात भाजीपाला, फळांची मागणी आणि...
नगर जिल्ह्यात पावसाचा कहर सुरुचनगर ः जिल्ह्यात गेल्या चार दिवसांपासून अवकाळी...
अकोल्यात भाजीपाला विक्रीची घडी...अकोला  ः कोरोनाचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी...
सूचनांचे पालन न केल्यास दंड आकारण्याचे...पुणे  ः सध्या सर्वत्र कोरोना विषाणूच्या...