Agriculture Agricultural News Marathi article regarding feed management of milch animal. | Agrowon

जनावरांना खुराकासोबत द्या बायपास प्रथिने

डॉ. सागर जाधव
मंगळवार, 5 मे 2020

जनावरांना चाराटंचाईच्या काळात हवी तेवढी प्रथिने मिळत नाहीत. त्यामुळे दूध उत्पादनात घट होते. हे टाळण्यासाठी जनावरांना खाद्यामध्ये बायपास प्रथिनांचा समावेश करावा. खाद्य घटकातील बायपास प्रथिनांच्या प्रमाणाच्या आधारावर पोषक पशुखाद्य बनवावे. 

जनावरांना चाराटंचाईच्या काळात हवी तेवढी प्रथिने मिळत नाहीत. त्यामुळे दूध उत्पादनात घट होते. हे टाळण्यासाठी जनावरांना खाद्यामध्ये बायपास प्रथिनांचा समावेश करावा. खाद्य घटकातील बायपास प्रथिनांच्या प्रमाणाच्या आधारावर पोषक पशुखाद्य बनवावे. 

आहारातील प्रथिनांचा काही भाग पोटात पचन न होता तो लहान आतड्याच्या खालच्या भागात पचन होऊन जनावराच्या शरीराला पूर्णतः उपलब्ध होतो, यालाच बायपास प्रथिने असे म्हणतात. प्रथिनांचा मुख्य स्रोत म्हणजे तेलविरहित पेंड (सरकी, शेंगदाणा, सोयाबीन आणि सूर्यफूल व इतर धान्य). आहारात प्रथिनांचा वापर आणि जनावरांच्या पोटात आहारातून गेलेल्या प्रथिनांचा वापर कसा व किती प्रमाणात होत आहे हे समजून घेऊन प्रथिनांचे प्रमाण ठरवावे.

बायपास प्रथिने  देण्याचे नियोजन

  • जनावरांच्या पोटात असणारे सूक्ष्मजीव हे पोटात पचन होणाऱ्या (आरडीपी) प्रथिनांचे रूपांतर उपयुक्त सूक्ष्मजीव प्रथिनांमध्ये करतात, परंतु उत्तम दर्जाचे व अधिक प्रथिने असल्यास संपूर्ण प्रथिनांचे रूपांतर हे योग्य प्रथिनांमध्ये होत नाही आणि त्याचा काही भाग वाया जातो. म्हणून पोटाच्या पहिल्या भागात ६०-७० टक्के पचन होणाऱ्या उत्तम दर्जाच्या प्रथिनांचे विविध पद्धतीचा (रासायनिक) वापर करून फक्त २० ते २५ टक्के प्रथिने पचन होण्यास बायपास प्रथिने मदत करते. 
  • दुष्काळी परिस्थितीत निकृष्ट दर्जाचा चारा वापरला जातो. त्यामुळे जनावराच्या शरीरात पोषणतत्त्वाची कमतरता भासते आणि त्याचा विपरीत परिणाम दूध उत्पादनावर होतो. अशा परिस्थितीत प्रथिनांची कमतरता भरून काढण्यासाठी बायपास प्रथिनांचा वापर होतो. 
  • जास्त प्रमाणात आरडीपी असणाऱ्या प्रथिनांचे रूपांतर आरयूडीपी प्रथिनांमध्ये करण्यासाठी बायपास प्रथिनांचा वापर होतो. 
  •  बायपास प्रथिनांचे फायदे  
  • खाद्य घटकातील बायपास प्रथिनांच्या प्रमाणाच्या आधारावर पोषक पशुखाद्य बनवता येते. 
  • बायपास प्रथिने पचनशील प्रथिनांचे अमोनियामध्ये रूपांतर कमी प्रमाणात करतात, त्यामुळे जनावराचा अमोनिया विषबाधेपासून बचाव होतो. 
  • अमिनो आम्लाचे प्रमाण शरीरात वाढते, त्यामुळे जनावरांचे दूध उत्पादन ही वाढते. जास्त दूध (२०-२५ लीटर) देणाऱ्या जनावरांसाठी बायपास प्रथिने अतिशय उपयुक्त आहेत. 
  • दुधातील फॅट आणि एसएनएफचे प्रमाण वाढण्यास मदत होते. 
  • जनावराच्या वाढीचा दर व प्रजनन क्षमता वाढण्यास मदत होते. 
  • वासरांची वाढ बायपास प्रथिनांमुळे चांगली होते. 
  • जनावरे चांगला माज दाखवतात. त्यानंतर गाभण राहण्याचे प्रमाण यामुळे वाढते. 

बायपास प्रथिने देण्याच्या पद्धती 

  • नैसर्गिक प्रथिनांचा उपयोग करणे : पशुआहारात कमी पचन होणारी प्रथिने (मका) मिसळावीत. 
  • कृत्रिम अमिनो आम्ल : काही काळ उष्णतेचा समतोल साधून तयार केले जाते. त्यामुळे ते पोटात कमी प्रमाणात पाचन होते. 
  • पोटामध्ये कृत्रिमरीत्या सोडणे : बटर, दूध प्रथिने. 

बायपास प्रथिने 
आहारातील प्रथिने ही दोन भागांत विभागलेली असतात. पहिला भाग म्हणजे पोटात (रुमेन) पचन होणारी (आरडीपी - रुमेन डिग्रीडेबल प्रोटीन) आणि दुसरा भाग म्हणजे पोटात न पचन होणारी (आरयूडीपी - रुमेन अनडिग्रीडेबल प्रोटीन). आहारातील प्रथिनांचा काही भाग पोटात पचन न होता तो लहान आतड्याच्या खालच्या भागात पचन होऊन जनावराच्या शरीराला पूर्णतः उपलब्ध होतो.  

 

बायपास प्रथिनांसंबंधी महत्त्वाच्या बाबी  

  • सरासरी १० ते १५ लिटर दूध उत्पादन असणाऱ्या जनावरांसाठी नैसर्गिक बायपास प्रथिनांचा (सरकी पेंड, सोयाबीन मिल इ.) वापर करावा. 
  • १५ ते २० लिटर दूध उत्पादन असणाऱ्या जनावरांसाठी बाजारात उपलब्ध असलेले कृत्रिम पद्धतीने बनवलेली बायपास प्रथिने वापरावीत. 
  • नैसर्गिक बायपास प्रथिने वापरत असताना पूर्ण आहारातून दिल्या जाणाऱ्या एकूण प्रथिनांमध्ये ६० ते ६५ टक्के आरडीपी व ३५ ते ४० टक्के आरयूडीपीचे प्रमाण असले पाहिजे. 
  • बाजारातून आणलेल्या बायपास प्रथिनांमध्ये प्रमाण किमान २२ टक्के व आरयूडीपीचे प्रमाण १४ टक्के असावे.

 - डॉ. सागर जाधव, ९००४३६१७८४ 
(पशुपोषणशास्त्र विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

 

 

टॅग्स

इतर ताज्या घडामोडी
नगर झेडपीची पहिल्यांदाच झाली लेखी...नगर : कोरोनामुळे लॉकडाउन असल्याने जिल्हा...
पिचकारी मारणाऱ्यांवर आता दंडात्मक...नगर : सार्वजनिक ठिकाणी पिचकारी मारणाऱ्यांवर...
'दोन वर्षांपर्यंतचे शेतकऱ्यांचे...नगर, : कोरोनामुळे सर्वच क्षेत्रांत गंभीर...
पुणे बाजार समितीत भाजीपाला, फळ विभाग...पुणे : कोरोनाचा प्रादुर्भाव बाजार समितीलगतच्या...
टोळधाड निर्मूलनासाठी कृषी विभागाचा...नगर : महाराष्ट्रात चार दिवसांपूर्वी टोळधाड...
नाशिक बाजार समितीचे कामकाज आजपासून सुरूनाशिक : स्वच्छता व निर्जंतुकीकरण प्रक्रिया...
जळगाव ‘झेडपी’चे कामकाज रुळावर जळगाव : जिल्हा परिषदेचे कामकाज रुळावर येत आहे....
औरंगाबादमध्ये थेट फळे, भाजीपाला...औरंगाबाद : जिल्ह्यातील शेतकरी, शेतकरी गट, शेतकरी...
जळगावात पीककर्जासाठी बॅंका पोटखराब...जळगाव : पीक किंवा शेती कर्ज देताना पोटखराब...
परभणी जिल्ह्यात कापूस विक्रीची दुबार...परभणी : भारतीय कापूस महामंडळ (सीसीआय) आणि कापूस...
यवतमाळ जिल्ह्यात ५० लाख क्विंटल कापसाची...यवतमाळ : जिल्ह्यात वैध नोंदणी केलेल्या...
रब्बी मका पाहून उताऱ्यावर नोंद करणार :...येवला : शासकीय हमीभावाने मका खरेदीसाठी रब्बी...
खारपाण पट्ट्यातील उत्पादकता वाढ याविषयी...अकोला ः राज्य शासन व जागतिक बँकेच्या...
यवतमाळमध्ये साडेचार लाख हेक्‍टरवर कपाशी...यवतमाळ : जिल्ह्यात खरीप हंगामात यंदा नऊ लाख हेक्‍...
यवतमाळ जिल्ह्यातील भूजल पातळी...यवतमाळ : गेल्यावर्षी झालेला पाऊस, कोरोनामुळे...
आंबेओहळ प्रकल्पासाठी निधीची मागणी कोल्हापूर : उत्तूरसह परिसरातील जवळपास २२हून अधिक...
नीरा उजव्या कालव्यावरील पिके करपली लवंग, जि. सोलापूर ः भाटघर, वीर, नीरा-देवधर ही...
चारा छावण्यांच्या धर्तीवर क्वारंटाइन,...सोलापूर ः चारा छावणीच्या धर्तीवर संस्थांच्या...
पशुचिकित्सा शिबिरे रद्द, जनावरांच्या...कोल्हापूर : कोरोना संसर्ग टाळण्यासाठी गेली दोन...
पॉप्युलर स्टिलचे दिलीप जाधव यांचे निधन कोल्हापूर : पश्‍चिम महाराष्ट्राच्या उद्योग...