Agriculture Agricultural News Marathi article regarding feed management of milch animal. | Agrowon

जनावरांना खुराकासोबत द्या बायपास प्रथिने

डॉ. सागर जाधव
मंगळवार, 5 मे 2020

जनावरांना चाराटंचाईच्या काळात हवी तेवढी प्रथिने मिळत नाहीत. त्यामुळे दूध उत्पादनात घट होते. हे टाळण्यासाठी जनावरांना खाद्यामध्ये बायपास प्रथिनांचा समावेश करावा. खाद्य घटकातील बायपास प्रथिनांच्या प्रमाणाच्या आधारावर पोषक पशुखाद्य बनवावे. 

जनावरांना चाराटंचाईच्या काळात हवी तेवढी प्रथिने मिळत नाहीत. त्यामुळे दूध उत्पादनात घट होते. हे टाळण्यासाठी जनावरांना खाद्यामध्ये बायपास प्रथिनांचा समावेश करावा. खाद्य घटकातील बायपास प्रथिनांच्या प्रमाणाच्या आधारावर पोषक पशुखाद्य बनवावे. 

आहारातील प्रथिनांचा काही भाग पोटात पचन न होता तो लहान आतड्याच्या खालच्या भागात पचन होऊन जनावराच्या शरीराला पूर्णतः उपलब्ध होतो, यालाच बायपास प्रथिने असे म्हणतात. प्रथिनांचा मुख्य स्रोत म्हणजे तेलविरहित पेंड (सरकी, शेंगदाणा, सोयाबीन आणि सूर्यफूल व इतर धान्य). आहारात प्रथिनांचा वापर आणि जनावरांच्या पोटात आहारातून गेलेल्या प्रथिनांचा वापर कसा व किती प्रमाणात होत आहे हे समजून घेऊन प्रथिनांचे प्रमाण ठरवावे.

बायपास प्रथिने  देण्याचे नियोजन

  • जनावरांच्या पोटात असणारे सूक्ष्मजीव हे पोटात पचन होणाऱ्या (आरडीपी) प्रथिनांचे रूपांतर उपयुक्त सूक्ष्मजीव प्रथिनांमध्ये करतात, परंतु उत्तम दर्जाचे व अधिक प्रथिने असल्यास संपूर्ण प्रथिनांचे रूपांतर हे योग्य प्रथिनांमध्ये होत नाही आणि त्याचा काही भाग वाया जातो. म्हणून पोटाच्या पहिल्या भागात ६०-७० टक्के पचन होणाऱ्या उत्तम दर्जाच्या प्रथिनांचे विविध पद्धतीचा (रासायनिक) वापर करून फक्त २० ते २५ टक्के प्रथिने पचन होण्यास बायपास प्रथिने मदत करते. 
  • दुष्काळी परिस्थितीत निकृष्ट दर्जाचा चारा वापरला जातो. त्यामुळे जनावराच्या शरीरात पोषणतत्त्वाची कमतरता भासते आणि त्याचा विपरीत परिणाम दूध उत्पादनावर होतो. अशा परिस्थितीत प्रथिनांची कमतरता भरून काढण्यासाठी बायपास प्रथिनांचा वापर होतो. 
  • जास्त प्रमाणात आरडीपी असणाऱ्या प्रथिनांचे रूपांतर आरयूडीपी प्रथिनांमध्ये करण्यासाठी बायपास प्रथिनांचा वापर होतो. 
  •  बायपास प्रथिनांचे फायदे  
  • खाद्य घटकातील बायपास प्रथिनांच्या प्रमाणाच्या आधारावर पोषक पशुखाद्य बनवता येते. 
  • बायपास प्रथिने पचनशील प्रथिनांचे अमोनियामध्ये रूपांतर कमी प्रमाणात करतात, त्यामुळे जनावराचा अमोनिया विषबाधेपासून बचाव होतो. 
  • अमिनो आम्लाचे प्रमाण शरीरात वाढते, त्यामुळे जनावरांचे दूध उत्पादन ही वाढते. जास्त दूध (२०-२५ लीटर) देणाऱ्या जनावरांसाठी बायपास प्रथिने अतिशय उपयुक्त आहेत. 
  • दुधातील फॅट आणि एसएनएफचे प्रमाण वाढण्यास मदत होते. 
  • जनावराच्या वाढीचा दर व प्रजनन क्षमता वाढण्यास मदत होते. 
  • वासरांची वाढ बायपास प्रथिनांमुळे चांगली होते. 
  • जनावरे चांगला माज दाखवतात. त्यानंतर गाभण राहण्याचे प्रमाण यामुळे वाढते. 

बायपास प्रथिने देण्याच्या पद्धती 

  • नैसर्गिक प्रथिनांचा उपयोग करणे : पशुआहारात कमी पचन होणारी प्रथिने (मका) मिसळावीत. 
  • कृत्रिम अमिनो आम्ल : काही काळ उष्णतेचा समतोल साधून तयार केले जाते. त्यामुळे ते पोटात कमी प्रमाणात पाचन होते. 
  • पोटामध्ये कृत्रिमरीत्या सोडणे : बटर, दूध प्रथिने. 

बायपास प्रथिने 
आहारातील प्रथिने ही दोन भागांत विभागलेली असतात. पहिला भाग म्हणजे पोटात (रुमेन) पचन होणारी (आरडीपी - रुमेन डिग्रीडेबल प्रोटीन) आणि दुसरा भाग म्हणजे पोटात न पचन होणारी (आरयूडीपी - रुमेन अनडिग्रीडेबल प्रोटीन). आहारातील प्रथिनांचा काही भाग पोटात पचन न होता तो लहान आतड्याच्या खालच्या भागात पचन होऊन जनावराच्या शरीराला पूर्णतः उपलब्ध होतो.  

 

बायपास प्रथिनांसंबंधी महत्त्वाच्या बाबी  

  • सरासरी १० ते १५ लिटर दूध उत्पादन असणाऱ्या जनावरांसाठी नैसर्गिक बायपास प्रथिनांचा (सरकी पेंड, सोयाबीन मिल इ.) वापर करावा. 
  • १५ ते २० लिटर दूध उत्पादन असणाऱ्या जनावरांसाठी बाजारात उपलब्ध असलेले कृत्रिम पद्धतीने बनवलेली बायपास प्रथिने वापरावीत. 
  • नैसर्गिक बायपास प्रथिने वापरत असताना पूर्ण आहारातून दिल्या जाणाऱ्या एकूण प्रथिनांमध्ये ६० ते ६५ टक्के आरडीपी व ३५ ते ४० टक्के आरयूडीपीचे प्रमाण असले पाहिजे. 
  • बाजारातून आणलेल्या बायपास प्रथिनांमध्ये प्रमाण किमान २२ टक्के व आरयूडीपीचे प्रमाण १४ टक्के असावे.

 - डॉ. सागर जाधव, ९००४३६१७८४ 
(पशुपोषणशास्त्र विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

 

 

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
शेळ्या, मेंढ्यांचे हिवाळ्यातील संगोपनशेळी-मेंढीची निवड करताना किंवा व्यवसाय सुरू...
जनावरांतील विषाणूजन्य आजार ः तिवातिवा आजार होण्याचे प्रमाण सुदृढ प्रकृतीच्या, अधिक...
कोणत्या गुणधर्माच्या पीकजातींची पैदास...एखाद्या पिकातील योग्य ते गुणधर्म पुढील पिढीमध्ये...
थंडीमध्ये द्या जनावरांना पोषक आहार हिवाळ्यात जनावरांना शारीरिक तापमान संतुलित...
लाळ्या खुरकूत नियंत्रणासाठी लसीकरण हाच...लाळ्या खुरकूत हा एक संसर्गजन्य आजार आहे. त्याचा...
चिंचेपासून जॅम, जेली, स्क्वॅशमहाराष्ट्रात चिंचेचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात...
कासदाहाकडे नको दुर्लक्ष... कासदाहाचा प्रसार दूषित पाणी, दूषित उपकरणे तसेच...
जनावरांतील पोटाचे आजार कसे ओळखाल?जनावरांना रवंथ करण्यासाठी दिवसातून किमान ८-१०...
नवीन प्राणिजन्य आजार ः क्रिमियन काँगो...क्रिमियन काँगो हिमोरेजिक फीवर या आजाराचा प्रसार...
ओळख अळिंबी उत्पादनाची...अळिंबीची व्यावसायिक शेती म्हणजे शेतकऱ्यांसाठी एक...
काळपुळी आजाराबाबत दक्ष राहा...साधारणपणे २ ते ३ तास आधी निरोगी दिसणाऱ्या...
दुधाळ जनावरांच्या व्यवस्थापनाची सूत्रेगोठ्याच्या भोवतालच्या परिसरात दलदल आणि जास्त गवत...
जनावरांना द्या संतुलित आहारगाई, म्हशींसाठी, संतुलित आहार नियोजन केल्यास...
अळिंबी उत्पादनात मोठी संधी अळिंबीची व्यावसायिक शेती म्हणजे शेतकऱ्यांसाठी एक...
बारकाईने जाणून घ्या शेतकरी अपघात विमा...राज्य शासनाकडून सुरू करण्यात आलेली गोपीनाथ मुंडे...
जनावरांतील गोचीड तापगोचीड ताप अनेक दिवस राहू शकतो. या आजारामुळे...
मुधोळ हाऊंड श्वानास राष्ट्रीय मान्यतामुधोळ हाऊंड ही श्वान जात महाराष्ट्र आणि...
मिथेन उत्सर्जनावर नियंत्रणाची गरजजनावरे रवंथ करताना मोठ्या प्रमाणात मिथेन वायू...
सांसर्गिक गर्भपाताचे नियंत्रणसर्व वयोगटातील जनावरे सांसर्गिक गर्भपात आजारास...
लाळ्या खुरकूत आजाराचे नियंत्रणलाळ्या खुरकूत आजारामुळे जनावराच्या तोंडातून सतत...