Agriculture Agricultural News Marathi article regarding grafting methods. | Agrowon

फळपिकांसाठी अभिवृद्धीच्या सुधारित पद्धती

डॉ. राजन खांडेकर, सुमेध थोरात, महेश कुळकर्णी
बुधवार, 21 जुलै 2021

फळझाडांची अभिवृद्धी बिया तसेच शाखीय पद्धतीने केली जाते. फळझाडांची कलमे करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. 

फळझाडांची अभिवृद्धी बिया तसेच शाखीय पद्धतीने केली जाते. फळझाडांची कलमे करण्याच्या विविध पद्धती आहेत. 

गुटी कलम

  • या पद्धतीने पेरू, जाम, चेरी, दालचिनी, लिंबू करवंद इ. फळझाडांची अभिवृद्धी केली जाते. या पद्धतीत ७० ते ८० टक्के यश मिळते 
  • गुटी कलमासाठी सुमारे ४० ते ५० सें.मी. लांब वाढलेल्या फांदीवर टोकापासून ३० ते ४५ सें.मी. अंतरावर १.५ सें.मी. रुंदीची पूर्ण साल काढावी.
  • लवकर व अधिक प्रमाणात मुळ्या फुटण्यासाठी आय.बी.ए. व एन. ए.ए. ही संजीवके०.२-०.५ टक्के  वापरावे. तेथे ओले शेवाळ लाऊन प्लॅस्टिक कापडाने गुंडाळून दोन्ही टोकाकडे सुतळीने बांधून घ्यावे.  पावसाळ्यात गुट्या चांगल्याप्रकारे होतात. 
  • सुमारे अडीच ते तीन महिन्यात या गुट्यांमधून मुळे बाहेर दिसू लागतात.  चांगली मुळे फुटल्यानंतर गुट्या झाडापासून कापून प्लॅस्टिक पिशव्यात लावून सावलीत ठेवाव्यात. गुटी वरील ५० टक्के पाने कमी करावीत. 
     

कोय कलम 

  • आंब्याच्या अभिवृद्धीसाठी ही साधी व सोपी पद्धत वापरून मोठ्या प्रमाणावर दर्जेदार कलमे करता येतात. या पद्धतीत सुमारे ७० ते ८० टक्के यश मिळते.  यासाठी मे ते जुलै हा कालावधी योग्य आहे. 
  • या पद्धतीत गादीवाफ्यावर कोयी रुजवून १५ ते २० दिवसांचे, पाने व देठाचा रंग तांबडा असलेले रोप मुळासकट कोयीसह काढून घ्यावे. रोपाचा खालचा ७ ते ९ सें.मी.चा भाग ठेवून शेंडा छाटावा. कापलेल्या टोकामधून मधोमध सुमारे ४ ते ६ सें.मी. लांबीचा उभा काप घ्यावा. 
  •  ३ ते ४ महिने वयाची, जून, निरोगी आणि फुगीर डोळ्याची , १० ते १५ सें.मी लांबीची काडी घ्यावी. त्या काडीवरील सर्व पाने कापून टाकावीत. काडीच्या खालून ४ ते ६ सें.मी. लांबीचा पाचरीसारखा काप घेऊन आकार द्यावा. ही काडी रोपावर दिलेल्या कापात व्यवस्थित बसवावी. जाड काडीसाठी एक बाजू रोपाच्या सालीस जुळवून घ्यावी. 
  • कलमाचा जोड २ सें.मी. रुंद व २० सें.मी. लांबीच्या पॉलिथिनच्या पट्टीने घट्ट बांधून घ्यावा. बांधलेली कलमे १४ बाय २० सें.मी. आकाराच्या पॉलिथिनच्या पिशवीत लावावीत. लावताना कलमांचा जोड २ ते ५ सें.मी. मातीच्यावर राहील याची काळजी घ्यावी. 
  • कलमांना गरजेनुसार पाणी द्यावे, मात्र पाणी कलमांच्या जोडात जाणार नाही याची काळजी घ्यावी. 
  • कलमाच्या फुटीवरील पाने गर्द हिरवी झाल्यावर कलमे हळूहळू मोकळ्या जागी उघड्यावर आणावीत. 
  • कलमाच्या जोमदार वाढीसाठी ८ दिवसांपर्यंत साठविलेल्या ५० टक्के गोमुत्राची फवारणी (२० मि.लि.) व ५० टक्के गोमुत्राची (१०० मि.लि.) प्रति पिशवीत भिजवण महिन्यातून एकदा अशी तीन महिने करावी.

बगल कलम 

  •  या पद्धतीमध्ये दीड ते अडीच वर्षे फळझाडांची रोपे खुंट म्हणून वापरतात. या पद्धतीत सुमारे ६० टक्के यश मिळते. 
  • आंब्यामध्ये या पद्धतीने ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये कलमे करावीत.
     

व्हिनिअर कलम 

  • या पद्धतीत ८ ते १० महिने वयाची रोपे खुंट म्हणून निवडावीत. या खुंटावर एका बाजूस सुमारे १५ सें.मी. वर ५ ते ७ सें.मी लांबीचा तिरकस उभा काप घ्यावा. कापाची खोली खुंटाच्या जाडीच्या एक तृतीयांश पेक्षा जास्त नसावी. कापाच्या खालच्या टोकास थोडासा आडवा व तिरकस काप घेऊन साल व आतील भाग काढून घ्यावा. 
  • मातृवृक्षाच्या काडीवर ५ ते ७ सें.मी आकाराचा तिरकस काप घेऊन ही फांदी खुंटावर दिलेल्या कापावर व्यवस्थित बसवून घ्यावी. जोड पॉलिथिनच्या पट्टीने घट्ट बांधून घ्यावा. 
  • सुमारे वीस दिवसात काडीला नवीन फूट येते, ही फूट ५ ते ७ सें.मी. वाढल्यानंतर खुंटाचा शेंडा कापून टाकावा. 
  • आंब्यामध्ये व्हिनीयर कलमे फेब्रुवारी ते एप्रिल या महिन्यात केल्यास सुमारे ६० टक्के यश मिळते. 

   मृदुकाष्ठ कलम 

  • या पद्धतीने आंबा, काजू, फणस, चिकू, कोकम, जांभूळ, आवळा, जायफळ इत्यादी फळझाडांची अभिवृद्धी करता येते. 
  • कोरड्या आणि उष्ण हवामानामध्ये तेथे लावलेल्या कलमांची मोठ्या प्रमाणावर मर होते, अशा ठिकाणी या पद्धतीने कलमे करावीत. 
  • या पद्धतीत खुंट म्हणून वापरले जाणारे रोप उंच वाढलेले आणि आंब्यामध्ये ३ महिने वयाचे तर काजूमध्ये ४५ ते ६० दिवसांचे असावे. या रोपावर येणाऱ्या नवीन शेंड्यावरील कोवळ्या फुटीवर कलम करावे. 
  • कलमे करण्यासाठी आंब्यामध्ये फेब्रुवारी ते एप्रिल हा काळ योग्य आहे.  काजूमध्ये थंडीचा हंगाम वगळता वर्षात केव्हाही कलमे करता येतात. पद्धतीत सुमारे ८५ टक्के यश मिळते.

कोपाइस कलम 

  • या पद्धतीने आंबा, काजू, आवळा, इत्यादी फळझाडांची अभिवृद्धी करता येते. 
  • बियांपासून केलेल्या काजूच्या/आंब्याच्या जुन्या, कमी उत्पन्न देणाऱ्या आणि कमी गुणवत्तेच्या झाडाचे चांगल्या, जातिवंत आणि जास्त उत्पादन देणाऱ्या  झाडांमध्ये रूपांतर करण्यासाठी  कलम पद्धत वापरावी. 
  • या पद्धतीत १५ वर्षे वयापर्यंतची झाडे जमिनीपासून सुमारे ७५ सें.मी. ते १ मीटर उंचीचे खोड ठेवून करवतीने छाटून टाकावी. डिसेंबर ते फेब्रुवारी या कालावधीत झाडांची छाटणी करावी. 
  • छाटलेल्या खोडापासून २५ ते ३० नवीन फुटवे येतात, त्यापैकी खोडाच्या वरील ३० ते ४५ सें.मी. भागातून निघणारे चार ते पाच जोमदार निरोगी फुटवे निवडून त्यावर मृदुकाष्ठ पद्धतीने फेब्रुवारी ते एप्रिल या हंगामात कलम बांधावे. छाटलेल्या खोडाला खोडकिडीचा प्रादुर्भाव होऊ नये म्हणून क्लोरपायरीफॉस (२० टक्के प्रवाही) २ मिलि प्रती  लिटर पाण्यातून फवारावे आणि रोगाचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी बोर्डोपेस्टचा दरवर्षी जून-जुलैमध्ये लेप द्यावा. 
  • उन्हामध्ये संपूर्ण उघड्या पडलेल्या खोडांना सावली करावी. कलमांच्या फुटीला आधार द्यावा. किडी आणि वाऱ्यापासून संरक्षण करावे. 

- डॉ. राजन खांडेकर  ८२७५४५४९७९,

सुमेध थोरात  ७५८८६९६५६९,  
महेश कुळकर्णी  ८२७५३९२३१५

(उद्यानविद्या महाविद्यालय, दापोली,जि.रत्नागिरी)

 

 

 

 

 


फोटो गॅलरी

इतर फळबाग
लिंबूवर्गीय पिकातील आंबिया बहर फळगळ...सद्यःस्थितीत आंबिया बहराची फळे ही विकसनशील...
लिंबूवरील खैऱ्या रोगाचे व्यवस्थापनलिंबावरील खैऱ्या (कँकर) हा रोग संसर्गजन्य आहे....
द्राक्ष सल्ला : आगाप छाटणीचे बागेतील...दर वर्षी नाशिक जिल्ह्यातील सटाणा, कळवण, येवला या...
शेतकरी नियोजन - डाळिंबशेतकरी ः दिनेश सीताराम लेंगरे गाव ः खुपसंगी, ता...
फळपिकांसाठी अभिवृद्धीच्या सुधारित पद्धतीफळझाडांची अभिवृद्धी बिया तसेच शाखीय पद्धतीने...
द्राक्ष बागेत खुंट रोपांचे व्यवस्थापन...सध्याच्या स्थितीत द्राक्ष लागवड असलेल्या...
द्राक्ष बागेत द्या अन्नद्रव्यांच्या...गेल्या काही दिवसांपासून द्राक्ष लागवडीखालील...
द्राक्ष सल्ला : प्रतिकूल ढगाळ हवामानात...यावर्षी मे महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यापासून ढगाळ...
नियोजन कागदी लिंबू हस्त बहराचे...हस्त बहराची फुले ऑक्टोबर-नोव्हेंबर महिन्यात आणि...
पाऊस झालेल्या द्राक्ष बागेतील समस्यांचे...गेल्या आठवड्यात बऱ्याचशा बागेत पाऊस झाला. काही...
डाळिंब बागेतील मृग बहराचे नियोजनमृग बहराची अवस्था  पीक नियमन, फुलधारणा आणि...
संत्रा बागेच्या पुनरुज्जीवनाचे तंत्रसंत्रा बागेमध्ये जमिनीचा पोत आणि झाडाच्या...
फळबागांमध्ये कंदपिकांचे आंतरपीकफळपिकामध्ये आंतरपीक म्हणून कंदपिकाची योग्य निवड...
द्राक्ष सल्ला ः पावसाळ्यातील कीडी,...डॉ. दीपेंद्र सिंह यादव, सागर म्हस्के खोडकीड (...
सघन पद्धतीने हापूस आंबा लागवडहापूस आंब्याची ५ × ५ मीटर अंतरावर सघन लागवड करता...
आंबा,काजू नारळ बागायतीचे व्यवस्थापनजुन्या आंबा कलमांचे शाखीय व्यवस्थापन व...
वादळी वारे, पाऊस स्थितीतील बागेचे...तौत्के या चक्रीवादळाच्या परिणामामुळे सर्वत्र...
फळबागेतून शेती झाली फायद्याची..उरळ बुद्रुक (जि.अकोला ) येथे कनिष्ठ महाविद्यालयात...
उत्तम सूक्ष्म घडनिर्मितीसाठी उपाययोजनाद्राक्ष विभागात सटाणा, (जि. नाशिक), बोरी, इंदापूर...
उन्हाळ्यातील अंबिया बहारातील फळगळ...आळ्याने पाणी देण्याची पद्धत वापरात असलेल्या...