Agriculture Agricultural News Marathi article regarding milch animal management. | Page 2 ||| Agrowon

भूक मंदावण्यावर सुंठ, जिरे, ओवा उपयुक्त

डॉ. सुधीर राजूरकर
मंगळवार, 19 जानेवारी 2021

जनावरांनी खाद्य न खाणे, त्याचे पोट गच्च होणे, पोटाची हालचाल मंदावणे, रवंथ न करणे ही भूक मंदावण्याची लक्षणे आहेत. या आजारावर सुंठ, जिरे, ओवा, चित्रक, पिंपळी या वनस्पतींचा वापर महत्त्वाचा ठरतो.

जनावरांनी खाद्य न खाणे, त्याचे पोट गच्च होणे, पोटाची हालचाल मंदावणे, रवंथ न करणे ही भूक मंदावण्याची लक्षणे आहेत. या आजारावर सुंठ, जिरे, ओवा, चित्रक, पिंपळी या वनस्पतींचा वापर महत्त्वाचा ठरतो.

अपचन, पोट गच्च होणे, पोटदुखी यांसारखे पोटाचे आजार जनावरांमध्ये बऱ्याच वेळा आढळतात. जनावरांच्या खाद्यातील बदल, संगोपनातील चुका, गोठ्यातील अस्वच्छता, संक्रमक आजार अशा विविध कारणांमुळे पोटाचे आजार होतात. या आजारांमध्ये जनावर खाद्य खात नाही. सुरुवातीस अगदी किरकोळ वाटणारा हा आजार वेळीच उपचार न केल्यास त्रासदायक ठरतो. कारण अशा आजारांमध्ये सर्वांत आधी परिणाम होतो तो जनावरांच्या खाद्य खाण्याच्या इच्छेवर. याचा परिणाम त्यांच्या तब्येतीवर होतो, जनावर रोड होते आणि पर्यायाने त्यापासून मिळणारे उत्पादन कमी अथवा बंद होते.

लक्षणे ः जनावरांनी खाद्य न खाणे, त्याचे पोट गच्च होणे, पोटाची हालचाल मंदावणे, रवंथ न करणे.
उपचारासाठी वनस्पती 

  • भूक मंदावणे या आजारावर उपचार करताना आपल्या माहितीच्या व आपल्या घरात सहज उपलब्ध असणाऱ्या वनस्पतींचा वापर करता येतो. उदाहरणार्थ सुंठ, जिरे, ओवा, काळे मीठ, चित्रक, पिंपळी. 

आले, सुंठ 

  •  अन्नपचन होण्यासाठी पोटात अन्नावर विविध अभिक्रिया होतात.
  • अन्न खाल्ल्यानंतर तोंडात दाताद्वारे ते बारीक होते. सोबतच त्यात लाळ मिसळली जाते. याच प्रमाणे अन्न पोटात गेल्यानंतर त्यामध्ये शरीरात तयार होणारे विविध पाचक रस मिसळले जातात.
  •  आले ही वनस्पती अन्नपचनास मदत करणारी आहे. अन्नाच्या पचनाच्या प्रक्रियेमध्ये पोटामध्ये पाचक रस तयार होणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. या पाचक रसांची कमतरता किंवा असे पाचक रस तयार न झाल्यास अन्नपचन नीट होऊ शकत नाही. या पाचक रसांची निर्मिती करण्याचे काम सुंठीमुळे होते. 

 जिरे 

  •  अन्नपचनाच्या प्रक्रियेत विविध पाचक रसांची निर्मिती होण्यासाठी जिरे या वनस्पतीचा अत्यंत चांगला उपयोग होतो. 
  •  पोटाची हालचाल नियमित होणे हे पचनासाठी अत्यंत आवश्यक असते. ही हालचाल कमी झाल्यास पोट गच्च होते. जनावरास पातळ संडास होते, म्हणजेच अपचन होते. 
  •   अपचनाच्या दोन्ही प्रकारांत भूक कमी होते. यसाठी जिरे उपयुक्त आहे.

ओवा 

  •  ओवा आणि जिरे यांच्या वापरामुळे पोटाची व आतड्यांची मंदावलेली हालचाल वाढते. नियमित होते. यामुळे अन्नाचे पचन होऊन पोटाचे आजार कमी होतात.  

पिंपळी

  •  पोटाची हालचाल नियमित करणे, अन्नपचनास मदत करणे, तसेच या दरम्यान तयार होणरा गॅस याची मात्रा नियमित करण्यासाठी पिंपळी या वनस्पतीचा उपयोग होतो.
  • पोटाच्या आजारात या वनस्पतीचा उपयोग अत्यंत चांगला होतो. 
  • पिंपळी या वनस्पतीचे मूळ औषधीमध्ये वापरतात. 

काळे मीठ 

  • काळे मीठ ही वनस्पती नाही. परंतु पोटाच्या आजारात अत्यंत उपयुक्त असलेले हे औषध आयुर्वेदात सांगितले आहे.
  • काळे मीठ वापरानंतर पोटात जमा झालेली हवा म्हणजेच गॅस कमी होतो. 
  • पोटात हवा जमा झाली तर अपचन होऊन जनावर खाद्य खात नाही. अशावेळी अत्यंत खात्रीचा उपाय म्हणजेच काळे मीठ.

टीप ः या लेखात दिलेल्या सर्व वनस्पती एकत्र करून वापरल्यास याचा चांगला उपयोग होतो. परंतु काही कारणास्तव काही वनस्पती जर आपल्याला मिळाल्या नाहीत, तर ज्या वनस्पती उपलब्ध आहेत त्यांचा वापर करावा. या लेखात सांगितलेली प्रत्येक वनस्पती एकटी वापरली तरीदेखील ती 
उपयुक्त ठरते.

- डॉ. सुधीर राजूरकर,  ९४२२१७५७९३
(प्राध्यापक, पशू औषधी व विषयशास्त्र विभाग, पशुवैद्यक व पशू विज्ञान महाविद्यालय, परभणी)


इतर ताज्या घडामोडी
पाच दिवसांत तब्बल ५० टन काजू बी खरेदी सिंधुदुर्गनगरी ः फळपीक बागायतदार संघाने गेल्या...
वाढत्या तापमानातील द्राक्ष बागेतील...प्रत्येक भागात सध्याच्या परिस्थितीचा विचार करता...
नगर : पीकविमा योजनेत शेतकऱ्यांचा सहभाग...नगर : नैसर्गिक संकटाने तसेच अन्य कारणाने...
`दहिगाव उपसा सिंचन योजना सौरऊर्जेवर...सोलापूर ः करमाळा तालुक्यातील दहिगाव उपसा सिंचन...
पुणे बाजार समिती चक्राकार पद्धतीने सुरू...पुणे : कोरोना विषाणू बाधित रुग्णाच्या झपाट्याने...
देशी सीताफळाच्या बियाण्याची चोरीसोलापूर ः देशी सीताफळाच्या बियाण्याची चोरी...
पाण्याच्या उपलब्धतेमुळे उन्हाळी...पुणे : गेल्या वर्षी झालेल्या चांगल्या पावसामुळे...
हिंगोली ः सोयाबीनची अडीच लाख हेक्टरवर...हिंगोली ः जिल्ह्यात यंदा खरीप हंगामात ३ लाख ५८...
अमरावतीत खरिपाचे ७ लाख हेक्टर क्षेत्र...अमरावती : कृषी विभागाच्या खरीप हंगाम २०२१...
नाशिक बाजार समितीच्या ‘त्या’ याचिका...नाशिक : नाशिक कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या सभापती...
बियाणे, खते, कीटकनाशक नियंत्रणासाठी...नाशिक : खरीप हंगामात बियाणे पेरणीचा कालावधी...
औरंगाबाद जिल्हाभरात फळे, भाजीपाला थेट...औरंगाबाद : शहरासह जिल्हाभरात राबविल्या जात...
लातूर जिल्ह्यात त्रेचाळीस हजार क्विंटल...लातूर: जिल्ह्यात कार्यान्वित १६ केंद्रांवरून २७५९...
अवैध दारू विक्रेत्यांना शासकीय योजनांचा...चंद्रपूर : अवैध दारू विक्रीमुळे सामाजिक स्वास्थ्य...
ऑक्सिजन प्रकल्प उभारणीचा अधिकार...मुंबई : कोरोना रुग्णांची वाढती संख्या व ऑक्सिजनची...
फळाचे ‘प्रमोशन’, मूल्यवर्धन होण्याची...चिकू बागायतदार संघाच्या वतीने राज्यातील चिकू...
अकोला जिल्हा परिषदेत खांदेपालटाची चर्चा अकोला : जिल्हा परिषदेत सत्तारूढ असलेल्या वंचित...
प्रक्रिया उद्योगाला चालना देणारनारळ लागवडीचे क्षेत्र वाढविताना शेतकऱ्यांच्या...
सामूहिक प्रयत्नातून काजू उत्पादकांची...जागतिक बाजारपेठेत वैशिष्ट्यपूर्ण चव असलेल्या...
क्षेत्र वाढ, प्रक्रियेसाठी सरकारी...देशात पेरू लागवडीचे सुमारे तीन लाख हेक्टर आणि...