Agriculture Agricultural News Marathi article regarding poultry management | Agrowon

परसबागेमध्ये वनराजा कोंबडीपालन

दिपरत्न सूर्यवंशी, श्रीमती सारिका नारळे
मंगळवार, 18 ऑगस्ट 2020

मुक्तपद्धत, अर्धबंदिस्त पद्धत आणि, बंदिस्त पद्धतीने कुक्कुटपालन करता येते.  व्यावसायिक दृष्टिकोन ठेवून देशी किंवा गावरान कोंबड्यांचे संवर्धन, व्यवस्थापन केल्यास चांगला पूरक उद्योग तयार होतो.

मुक्तपद्धत, अर्धबंदिस्त पद्धत आणि, बंदिस्त पद्धतीने कुक्कुटपालन करता येते.  व्यावसायिक दृष्टिकोन ठेवून देशी किंवा गावरान कोंबड्यांचे संवर्धन, व्यवस्थापन केल्यास चांगला पूरक उद्योग तयार होतो.

 वैशिष्टे 

  •  वनराजा कोंबड्यांची शारीरिक वैशिष्ट्ये म्हणजे बहुरंगी पिसारा, कानात पाळी व तुरा लाल, पाय पिवळसर असतात.
  • उत्तम रोगप्रतिकारक शक्ती आहे. कुठल्याही वातावरणात तग धरू शकणारी, जास्तीत जास्त परसातील उपलब्ध असलेल्या खाद्यावर आपली गुजराण करणारी, त्यामुळे कमीत कमी खर्चात संगोपन करता येणारी जात.
  • कोंबडी वर्षाकाठी १६० ते १८० अंडी देते. अंडी मोठ्या आकाराची व जास्त वजनाची तपकिरी रंगाची असतात. 
  • पूर्ण वाढ झालेल्या नर पक्षाचे वजन २ ते ३ किलो व मादीचे वजन २ ते २.५ किलोपर्यंत असते.  अंडी व चवदार मांस यामुळे बाजारात चांगला दर मिळतो. 

व्यवस्थापन

  • योग्य प्रकारे व्यवस्थापन व संगोपन यामुळे कोंबडीची मरतूक होण्याचे प्रमाण कमी होते. तसेच मांस व अंडी उत्पादनात वाढ होते. 
  • पिल्ले शेडवर येण्याच्या एक आठवड्यापूर्वी पूर्ण तयार करावी. शेडची स्वच्छता करावी. जंतुनाशकाची फवारणी करावी.
  • निर्जंतुकीकरण केल्यानंतर शेडमध्ये  भाताचे तूस २-३ इंच जाडीचे पसरावे. 
  • पिल्लांना पहिले चार दिवस पाण्यातून जीवनसत्त्वे आणि प्रतिजैविके द्यावीत. 
  •  चार आठवडे वयाच्या कोंबड्या परसात किंवा मोकळ्या जागेत सोडाव्यात. त्यांचे खाद्य, पाण्याची सोय करावी.
  • सुरुवातीच्या काळात कोंबड्यांना संध्याकाळी आसऱ्यासाठी पिंजऱ्यापर्यंत येण्याची सवय लावावी.पिंजऱ्यामध्ये आवश्यक इतका प्रकाश, निरोगी हवा उपलब्ध असावी. 
  • कोंबड्यांना वेळोवेळी जंतनाशक औषध पाण्यातून द्यावे.
  • खाद्य व पिण्याच्या पाण्याचे भांडे वेळोवेळी जंतुनाशकाने धुऊन घ्यावे.

कोंबड्यांचा आहार

  • खाद्य बनविताना स्थानिक धान्यांचा वापर करावा. (उदा. बाजरी, ज्वारी, गहू कोंडा, मका, तांदूळ कोंडा, सूर्यफूल व शेंगदाणा पेंड, क्षार मिश्रणे, शिंपला पूड).
  • परसबागेत कोंबड्यांना खाद्यासाठी निरुपयोगी धान्य, गवत, कीटक, गवत बिया उपयोगी ठरतात. 
  • अंड्यावरील कोंबड्यांना खाद्यामध्ये कॅल्शिअम, क्षार यांचे मिश्रण करून देणे आवश्यक आहे. गरजेनुसार शिंपला पूड खाद्यात मिसळून द्यावी. याच्या कमतरतेमुळे कोंबड्या पातळ कवचाची अंडी देतात. 
  •  मांस उत्पादनासाठी वाढविले जाणाऱ्या कोंबड्यांना ब्रॉयलर स्ट्रार्टर मॅश व नंतर फिनीशर मॅश द्यावे.
  • अंडी उत्पादनासाठी वाढविले जाणाऱ्या कोंबड्यांना चीक मॅश, ग्रोवर मॅश खाद्य द्यावे.
  • शिफारशीनुसार लसीकरण करावे.

अंड्यातील घटक

  • अंडी शरीरासाठी अधिक ऊर्जा देणारा घटक आहे. 
  • अंड्याच्या बलकापासून जीवनसत्त्वे, क्षार, लोह इ. घटक मिळतात.   
  •  अंड्याच्या बलकातील कोलीन हा घटक बौद्धिक विकासास उपयुक्त ठरतो. 
  • अंड्यातील बलक डोळे निरोगी राखण्याबरोबर स्नायूची झीज रोखण्यास उपयुक्त आहे. 
  • अंड्यापासून हाडाची मजबुती, तजेलदार त्वचा, शरीराची वाढ, निरोगी डोळे, चेतापेशींना संरक्षण मिळते. 
  •  अंड्यातून फॉस्फेट, लोह, कॅल्शिअम, सोडिअम, पोटॅशिअम, मॅग्नेशिअम इ. पोषण मूल्ये मिळतात. उकडलेले अंडे लवकर पचते.

चिकनचे महत्त्व

  • चिकन मधून भरपूर प्रमाणात प्रथिने मिळतात. मांसपेशी वाढवण्यासाठी मदत होते. यामध्ये जस्त असते. त्यामुळे भूक वाढीसाठी मदत होते. यामध्ये खूप प्रमाणात अमायनो अॅसिड असल्यामुळे लहान मुलांची उंची वाढीसाठी मदत होते.
  • फॉस्फरस व कॅल्शिअम असते त्यामुळे हाडे मजबूत होण्यासाठी मदत होते. 
  • रोगप्रतिकार शक्ती वाढविण्यासाठी मांसामध्ये वेगवेगळ्या प्रकारची खनिजे असतात.

 - दिपरत्न सूर्यवंशी, ९४२१६९४९६४
(अखिल भारतीय समन्वयीत कोरडवाहू शेती संशोधन प्रकल्प,वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी)


इतर कृषिपूरक
शेतकऱ्यांना उभारी देणारी संत ज्ञानेश्‍...किनखेडा (ता.रिसोड,जि.वाशीम) येथील प्रगतशील शेतकरी...
व्यवस्थापन म्हशींच्या माजाचेदुग्ध व्यवसाय किफायतशीर होण्यासाठी म्हशीने दर १३...
सुधारीत पद्धतीने लाव्ही पक्षीपालनजपानी लाव्ही पक्षांची खाद्याची गरज फार कमी असते....
जनावरांची रक्त तपासणी महत्त्वाची...आजार करणारे रोगजंतू जनावरांच्या शरीरामधील आंतरिक...
गोठ्यातील माश्यांचे एकात्मिक व्यवस्थापनगोठ्यात होणाऱ्या अस्वच्छतेमुळे कीटकवर्गीय...
जनावरांतील परोपजिवींचे नियंत्रण...सध्याच्या काळातील परोपजिवींच्या प्रादुर्भावामुळे...
पावसाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनपावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणात आर्द्रता वाढते आणि अशा...
दुधाळ जनावरांच्या आहारात कॅल्शिअम...जनावरांच्या खाद्यामध्ये विकसित होणारी बुरशी तसेच...
प्रसुती दरम्यान जनावरांची काळजीगाभण जनावरांना शेवटचे तीन आठवडे रानात तसेच डोंगर...
गाई, म्हशीमधील प्रजनन व्यवस्थापनकालवडी साधारण १२ ते १८ महिने आणि वगारी २४ ते ३६...
स्वीकारा फक्त दुग्धसमृद्धी रेतमात्राभरपूर उत्पादक पिढी देणाऱ्या रेतमात्रेचा वापर...
मजुरांशिवाय कुटुंब झाले दुग्धव्यवसायात...पुणे जिल्ह्याच्या मुळशी तालुक्यालगत शहरीकरण वाढले...
बाजारपेठेत वाढतेय ‘चीज'ला मागणीआपल्या देशामध्ये प्रामुख्याने प्रक्रियायुक्त चीज...
लंम्पी स्कीन डिसीज आजाराचे नियंत्रणलंम्पी स्कीन डिसीज हा प्रामुख्याने गाई, बैल,...
दुग्धोत्पादनासाठी प्रजननाची पंचसूत्रीदुग्धोत्पादन हे गाई,म्हशींच्या प्रजननावर अवलंबून...
अन्न सुरक्षेेचा प्रश्न ऐरणीवर...अंतर्गत संघर्ष, हिंसा या मानवी कारणांसोबतच विविध...
जनावरांतील धर्नुवाताची लक्षणे अन्...जनावरांच्या शरीरावरील जखमांतून धर्नुवात आजाराचे...
परसबागेमध्ये वनराजा कोंबडीपालनमुक्तपद्धत, अर्धबंदिस्त पद्धत आणि, बंदिस्त...
शेळ्या- मेंढ्यांमधील आंत्रविषारमोठ्या शेळ्या-मेंढ्या तीव्रतेनुसार काही...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन झाले उत्पन्नाचे...करडा (जि. वाशीम) येथील कृषी विज्ञान केंद्राने...