Agriculture Agricultural News Marathi article regarding processing of muskmelon. | Agrowon

खरबुजाचे मूल्यवर्धित पदार्थ

शैलेंद्र कटके
रविवार, 5 एप्रिल 2020

खरबुजामुळे शरीरातील अतिरिक्त उष्णता कमी होऊन शीतलता निर्माण होते. सौंदर्यप्रसाधने आणि औषधनिर्मितीसाठी फळाच्या गराचा उपयोग करतात. फळात आरोग्यदायी घटक आणि जीवनसत्त्वे चांगल्या प्रमाणात आहेत. 

खरबुजामुळे शरीरातील अतिरिक्त उष्णता कमी होऊन शीतलता निर्माण होते. सौंदर्यप्रसाधने आणि औषधनिर्मितीसाठी फळाच्या गराचा उपयोग करतात. फळात आरोग्यदायी घटक आणि जीवनसत्त्वे चांगल्या प्रमाणात आहेत. 

खरबूज हे  रसदार, चवदार  फळ आहे. याला वेगळ्या प्रकारचा सुगंधही असतो.  खरबुजामध्ये ७० ते ८० टक्के भाग  गर असतो.  त्याच्या बियाही फार उपयोगी असतात. बियांमधून निघणारे तेल गोड व आहारामध्ये उपयुक्त असून पोषक व सारक असते. खरबुजामुळे शरीरातील अतिरिक्त उष्णता कमी होऊन शीतलता निर्माण होते. खाण्याच्या बरोबरीने सौंदर्यप्रसाधने आणि औषधनिर्मितीसाठी फळाच्या गराचा उपयोग केला जातो. खरबुजामध्ये भरपूर प्रमाणात पाणी असते. या फळात आरोग्यदायी घटक आणि जीवनसत्त्वे चांगल्या प्रमाणात आहेत. फळाची गुणवत्ता ही त्यातील विद्राव्य घन पदार्थांचे (विशेषतः : साखर) प्रमाण यावर अवलंबून असते. पूर्ण पक्व खरबूज फळांत जास्तीत जास्त १५ टक्के विद्राव्य घनपदार्थ असतात. अर्धवट पक्व फळांमध्ये ८ ते १२ टक्के इतके विद्राव्य घन पदार्थ असतात.

मूल्यवर्धित पदार्थ

जॅम

  • जॅम बनविण्यासाठी पूर्ण पक्व झालेल्या फळांचा १ किलो गर, साखर ७५० ग्रॅम, सायट्रिक अॅसिड ९ ग्रॅम लागते. 
  • सुरुवातीला पक्व फळे पाण्याने स्वच्छ धुवून चाकूने कापून बी वेगळे करावे. फळाची साल बाजूला काढून गर व्यवस्थित मिक्सरमध्ये एकजीव करावा. त्यामध्ये साखर व सायट्रिक अॅसिड मिसळून मंद अग्नीवर गरम करावे. त्यातील प्रवाही पाण्याचा अंश संपला (या वेळी मिश्रणाचा टिएसएस ६८. ५ टक्के असतो) की जॅम तयार झाला असे ओळखावे.
  • जॅम थोडा थंड झाल्यावर निर्जंतुक केलेल्या काचेच्या बरण्यांमध्ये भरावा. बरणीवर थोडे मेण (पॅराफिन वॅक्स) ओतावे. अशा रितीने उत्तम प्रतीचा टिकाऊ जॅम तयार होतो. बरण्या थंड व कोरड्या जागी ठेवाव्यात. त्यामुळे जॅम चांगला रहातो.

 रस 

  • रस तयार करण्यासाठी पूर्णपणे पक्व झालेली निरोगी फळे निवडून, स्वच्छ वाहत्या पाण्याने धूवून घ्यावीत.
  • तुकडे करून त्यापासून गर काढावा. गरातील बिया बाजूला काढाव्यात. गर मिक्सर किंवा स्क्रू टाईप ज्युस एक्स्ट्रॅक्टर यंत्रामधून काढून एकजीव करून घ्यावा.
  • एकजीव झालेला गर मलमलच्या कापडात बांधून हाताने दाबून किंवा हायड्रॅालिक बास्केट प्रेस या यंत्राचा वापर करून रस काढून घ्यावा. 
  • जास्त काळ साठवून ठेवायचा झाल्यास तो पाश्चराईझ करुन, त्यामध्ये १०० पीपीएम सोडिअम बेंझोएट या परिरक्षकाचा वापर करावा. बाटल्या हवाबंद करुन पाश्चराईझ कराव्यात थंड झाल्यावर, लेबल लावून, थंड आणि कोरड्या जागी साठवून ठेवाव्यात.

सरबत 

  • रसापासून उत्तम प्रकारचे सरबत तयार करता येते. यासाठी वरील प्रमाणे काढलेला खरबुजाचा रस (१५ टक्के), आल्याचा रस (१ टक्के), साखर (१० टक्के) आणि उरलेले पाणी असे घटक वापरले जातात. 
  • हे मिश्रण चांगले ढवळून, मलमलच्या कापडातून गाळून घेऊन, थंड झाल्यावर त्याचा आस्वाद घ्यावा. जास्त काळ साठवून ठेवायचे झाल्यास तो पाश्चराईझ करुन, त्यामध्ये १०० पीपीएम सोडिअम बेंझोएट या परिरक्षकाचा वापर करावा.
  • बाटल्या हवाबंद आणि पाश्चराईझ करून थंड झाल्यावर कोरड्या जागी ठेवाव्यात.

चटपटा सीडस

  •  वाळलेल्या बिया स्क्रबर किंवा हाताने चोळाव्यात. त्यांची टरफले वेगळी करावीत. 
  • कढईत तेल टाकून त्या बिया परतून घ्याव्यात. बिया परतून झाल्यानंतर टिश्यू पेपरवर टाकाव्यात आणि मग चवीसाठी मीठ  किंवा चाट मसाला त्यावर शिंपडून हवाबंद डब्यात ठेवाव्यात.

- शैलेंद्र कटके,९९७०९९६२८२

(अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालय, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषि विद्यापीठ, परभणी)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

टॅग्स

फोटो गॅलरी

इतर कृषी प्रक्रिया
खरबुजाचे मूल्यवर्धित पदार्थखरबुजामुळे शरीरातील अतिरिक्त उष्णता कमी होऊन...
आरोग्यदायी लसूणआपल्या स्वयंपाकघरातील महत्त्वाचा घटक म्हणजेच लसूण...
भाजीपाल्याची योग्य हाताळणी महत्वाचीपॅकेजिंगमुळे भाजीपाला हाताळण्यास सोपा जातो....
गटाच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीचे...सेंद्रिय शेतीला सध्याच्या काळात मोठे महत्व आले...
बागेमध्येच उपलब्ध मण्यांपासून बेदाणे...सध्या वेलीवरील द्राक्ष मण्यांचे बेदाणे करण्याची...
केळीपासून प्युरी, पावडरकेळी फळाचा साठवण कालावधी कमी असतो. त्यामुळे...
भाजीपाला, फळे प्रक्रियेसाठी अत्याधुनिक...भाजीपाला व फळे प्रक्रिया हा महत्त्वाचा विषय आहे....
वाढवा प्रतिकार क्षमतासध्या कोरोना विषाणूने जगभरात थैमान घातले आहे....
अननसापासून जॅम, स्क्वॅश, मुरंब्बाअननसाच्या गरामधे तंतुमय पदार्थ भरपूर प्रमाणात...
मोसंबी, आवळा वाढवितात रोग प्रतिकारशक्ती सध्याच्या काळात योग्य व समतोल पौष्टिक आहार...
संरक्षक पदार्थांचा प्रमाणबद्ध वापर...संरक्षक पदार्थ म्हणजे असे घटक जे पदार्थामध्ये...
आंब्यापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थआंबा फळावर आधारित प्रक्रिया लघुउद्योग निश्चितपणे...
फळे व पालेभाज्यांचे प्रीकूलिंग, पॅकिंग...फळे व भाज्या नाशवंत असल्यामुळे वेळीच त्यांची...
काढणीपश्चात टिकवण क्षमतेवर परिणाम...भाजीपाला पिकांमध्ये अधिक काळ साठविण्यावर अनेक...
पदार्थाच्या मूल्यवर्धनासाठी गुलकंदाचा...गुलाब हे फूल म्हणून प्रसिद्ध आहेच त्याच बरोबरीने...
साठवणीतील धान्यावरील प्राथमिक किडीजगभरामध्ये किडीमुळे अन्नधान्याचे प्रति वर्ष...
वाढवा मटकीची पौष्टिकतामटकीचे बियाणे क्षारांमध्ये (मीठ)भिजवल्याने...
शेंगदाण्यापासून विविध पदार्थांची...पौष्टिक गुणधर्मामुळे शेंगदाण्यापासून बनविलेल्या...
औषधी कवठाचे प्रक्रियायुक्त पदार्थकवठ हे फळ मधुर व आम्लरसाचे असते. दररोज कवठाच्या...
केक विक्रीतून मिळतील रोजगाराच्या संधीबेकरी पदार्थांत केक या पदार्थाला अनन्यसाधारण...