Agriculture Agricultural News Marathi article regarding use of information technology in agriculture | Agrowon

पीक व्यवस्थापनात कृत्रिम बुद्धिमत्ता, माहिती तंत्रज्ञान

डॉ. जयश्री पाचपुते, डॉ. प्रदीप दळवी
बुधवार, 1 एप्रिल 2020

शेती व्यवस्थापनात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर केल्यामुळे पीक नियोजन, व्यवस्थापनात बदल होत आहेत. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, बिग डेटा, आयओटी तंत्रज्ञानाचा वापर शेतीविकासासाठी फायदेशीर ठरणार आहे.

शेती व्यवस्थापनात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर केल्यामुळे पीक नियोजन, व्यवस्थापनात बदल होत आहेत. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, बिग डेटा, आयओटी तंत्रज्ञानाचा वापर शेतीविकासासाठी फायदेशीर ठरणार आहे.

 

 

माहिती तंत्रज्ञानाचा वापर शेतीच्या प्रगतीसाठी महत्त्वाचा आहे. या माध्यमातून हवामान, माती परीक्षण अहवाल, नवीन संशोधन, पीक परिस्थिती, पाऊस, कीडरोगांचा प्रादुर्भाव याची एकत्रित माहिती संकलित होणार आहे. शेती नियोजनात ड्रोन आणि सेन्सरचा उपयोग वाढत जाणार आहे. शेतीच्या 
बरोबरीने बाजारपेठेचा कल, किमती, ग्राहकांच्या गरजा जाणून घेण्यासाठी माहिती तंत्रज्ञान फायदेशीर ठरणार आहे. शेती व्यवस्थापनात चॅटबॉट, संसाधनाच्या अंदाजासह योग्य पीकनिवडीसाठी कृषी-एक्‍लक्‍युलेटर, पीक व्यवस्थापन सेवा, किमतीचा अंदाज, पीककर्ज आणि विमासेवेबाबतही माहिती तंत्रज्ञान वापरले जात आहे.
चॅटबॉट तंत्रज्ञान 
सध्याच्या काळात प्रवास, माध्यम आणि विमा क्षेत्रात या तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो. येत्या काळात या सेवेमुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या पीक व्यवस्थापनातील प्रश्नांची उत्तरे त्यांच्या मूळ भाषांमध्ये व्हॉईस चॅटद्वारे मिळणार आहेत.

ॲग्री-ई-कॅल्क्‍युलेटर 
पीक नियोजनाच्या दृष्टीने ॲग्री-ई-कॅल्क्‍युलेटर फायदेशीर तंत्र आहे. उपलब्ध जमिनीचा विचार करून कोणत्या पिकाची निवड करावी, त्यासाठी लागणाऱ्या निविष्ठा, बियाणे, खते, पाणी, मजूर, लागवडीसाठी यंत्रसामग्री याचे नियोजन या तंत्रज्ञानातून करता येते. याचबरोबरीने पीक उत्पादन, काढणीच्या वेळचा बाजारभावाचा अंदाजही या तंत्रज्ञानाने मिळू शकतो. व्यवहार्यतेच्या अभ्यासानुसार विविध अंदाज या तंत्रज्ञानातून मिळतात. 

पीक व्यवस्थापन सेवा
पीक लागवडीपासून ते विक्रीपर्यंतची सेवा या तंत्रज्ञानातून उपलब्ध होते. ज्या ठिकाणी आवश्‍यकता असेल त्या क्षेत्रातील आयओटी सेन्सरद्वारे माहिती गोळा केली जाते. ही सर्व माहिती स्मार्ट फोनवरदेखील उपलब्ध होते.

संगणक आणि रोबोटिक्‍सचा वापर

  • स्टार्टअप कंपन्यांच्या माध्यमातून शेती तंत्रज्ञानात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर केला जात आहे. अमेरिकेतील एक कंपनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता, संगणक आणि रोबोटिक्‍स तंत्रज्ञानाचा वापर करून विविध कृषी यंत्रांची निर्मिती करत आहे. संगणकाद्वारे पिकाचे छायाचित्र घेऊन वनस्पतीमधील कमतरता ओळखली जाते. त्यानुसार उपाययोजना केल्या जातात. कॅमेरा आणि सेन्सर तंत्रज्ञानाचा वापर करून तणनियंत्रण, कीडनाशकांची फवारणी, फळ तपासणी केली जाते.
  • एका कंपनीने सी अँड स्प्रे नावाचा रोबोट विकसित केला आहे, जो कापसामधील तणांचा प्रादुर्भाव ओळखून नियंत्रणाचे उपाय करतो. पिकाला पाण्याची किती गरज आहे, हेदेखील सेन्सरद्वारे पाहता येते. 
  •  एका कंपनीने स्ट्रॉबेरी व्यवस्थापन आणि फळांच्या काढणीसाठी रोबोट विकसित केला आहे. यामुळे मजुरीमध्ये बचत झाली आहे. रोबोटिक्स तंत्रज्ञानामुळे आर्थिक बचत होणार आहे, तसेच उत्पादनात वाढ, मजुरीत बचत होणार आहे.
  •   इस्राईलमधील एका कंपनीने पीक व्यवस्थापनामध्ये क्लाउड तंत्रज्ञानाचा वापर केला आहे. या तंत्रज्ञानामध्ये पीक परिस्थिती, माती आणि पाण्याच्या नियोजनासाठी सेन्सर, हवाई प्रतिमांचे एकत्रीकरण केले जाते. त्यानुसार पुढील पीक व्यवस्थापनाबाबत निर्णय घेणे शक्य होते.
  •  - डॉ. प्रदीप दळवी, ७९७२०१३४७२
    (आधुनिक कृषी विज्ञान व तंत्रज्ञान केंद्र, कृषी महाविद्यालय, पुणे.)

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
पशूपालनामध्ये ‘आरएफआयडी’ तंत्रज्ञान...जनावरांच्या व्यवस्थापनामध्ये माहिती तंत्रज्ञानाचा...
सलग सोयाबीनपेक्षा सुधारित पट्टापेर...सोयाबीन पिकात फुलोऱ्यानंतरच्या वाढीच्या...
भातशेतीसाठी उपयुक्त यंत्रेडॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ तसेच काही...
ट्रॅक्टरचलित पाच ओळींचे बीबीएफ, रासणी...वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठातील...
जमिनीतील ओलावादर्शक उपकरणशेतीच्या सिंचनासाठी पाण्याचे स्रोत कमी होत आहेत,...
टोमॅटो परागीभवनासाठी रोबो!बेल्जियम येथील बायोबेस्ट ग्रुप आणि इस्राईल येथील...
निसर्गाप्रमाणे प्रकाशाचे ग्रहण करणारा...निसर्गामध्ये वनस्पती आणि जिवाणूंकडून...
लहान ट्रॅक्टरचलित बियाणे, खते पेरणी...अकोला येथील पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठातील...
एसआरटी’ तंत्रामुळे भाताची एकरी पाच...पुणे जिल्ह्यातील भात उत्पादक शेतकरी पारंपरिक...
जनावरांच्या देखरेखीसाठी ‘स्मार्ट टॅग’पूर्वी आपल्याकडे जनावरे गायरान किंवा परिसरातील...
मल्चिंग पेपर अंथरणी केवळ पाचहजार...नाशिक जिल्ह्यातील आडगाव टप्पा (ता. चांदवड) येथील...
मधमाशी पालन व्यवसायास लागणारी उपकरणे,...मधमाशांच्या वसाहती विशिष्ठ प्रकारच्या...
पेरोव्हस्काइट सौरसेल ः सौर...अपारंपरिक ऊर्जा क्षेत्रामध्ये सौर ऊर्जेचे महत्त्व...
कपाशी पिकाच्या अवशेषांपासून मूल्यवर्धित...भारतीय कृषी संशोधन परिषदेअंतर्गत मुंबई येथे...
बीबीएफ’ तंत्रामुळे खर्चात बचत अन्...ममुराबाद (ता. जि. जळगाव) येथील कृषी विज्ञान...
वापर बीबीएफ यंत्राचा...बीबीएफ ही पद्धत कोरडवाहू शेतीमध्ये जलसंधारणाच्या...
पीक संरक्षणासह परागीकरणासाठी शेतात...किडीच्या नियंत्रणासाठी भक्षक कीटकांचा वापर केला...
पदार्थांची टिकवणक्षमता वाढवण्यासाठी ‘...फळे आणि भाजीपाल्यापासून तयार होणाऱ्या...
डीफ्युजर’ तंत्राने वाढवली सिंचन...नाशिक जिल्ह्यातील पवारवाडी (ता. मालेगाव) येथील...
ऊर्जा बचतीचे महत्त्वाचे उपाय...ऊर्जा वापरणाऱ्या तंत्रज्ञानात दिवसेंदिवस सुधारणा...