Agriculture Agricultural News Marathi article regarding use of thornless cactus as fodder. | Agrowon

जनावरांच्या आहारात काटे विरहीत निवडुंगाचा वापर

डॉ. मनोजकुमार आवारे
गुरुवार, 7 मे 2020

काटे विरहीत निवडुंगांमध्ये शुष्कपदार्थ, प्रथिने, तंतुमय पदार्थ, स्निग्ध पदार्थांचे चांगले प्रमाण आहे.याचबरोबरीने निवडुंगामध्ये  कॅल्शिअम, स्फुरद, पोटॅशिअम, मॅग्नेशिअम आणि सोडीयम हे चांगल्या प्रमाणात उपलब्ध होते. शेळ्यांसाठी हा चांगला आहार आहे. 

काटे विरहीत निवडुंगांमध्ये शुष्कपदार्थ, प्रथिने, तंतुमय पदार्थ, स्निग्ध पदार्थांचे चांगले प्रमाण आहे.याचबरोबरीने निवडुंगामध्ये  कॅल्शिअम, स्फुरद, पोटॅशिअम, मॅग्नेशिअम आणि सोडीयम हे चांगल्या प्रमाणात उपलब्ध होते. शेळ्यांसाठी हा चांगला आहार आहे. 

जनावरांच्या आहारामध्ये विविध पौष्टीकतत्वे जसे की प्रथिने, स्निग्ध पदार्थ, तंतुमय पदार्थ, ऊर्जा, खनिजे व जीवनसत्वे, पाणी गरजेचे आहे. अशी पौष्टिक तत्त्वे आहाराच्या विविध माध्यमातून जनावरांना मिळत असतात. सर्वसाधारणपणे १० लिटर दूध देणाऱ्या संकरित गाईंसाठी २५ ते ३० किलो हिरवा चारा (२१ किलो एकदलीय आणि ९ किलो द्विदलीय चारा ), ३ ते ४ किलो वाळलेला चारा, ४ ते ५ किलो पशुखाद्य, ५०-६० ग्रॅम खनिज मिश्रण आहार म्हणून द्यावे. उन्हाळा आणि दुष्काळी परिस्थितीमध्ये हिरव्या चाऱ्याची कमतरता प्रकर्षाने जाणवते. त्यामुळे चाऱ्याचे योग्य नियोजन व आहाराचे व्यवस्थापन करणे गरजेचे असते. उन्हाळ्यामध्ये तीव्र पाणी टंचाईमुळे चारा पिकांची लागवड शक्य नसते. अशा परिस्थितीमध्ये कमी पाण्यावर येणारी चारापिके महत्त्वाची ठरतात. यालाच एक पर्याय म्हणून काटे विरहीत निवडुंगाचा वापर चारा म्हणून करू शकतो. 

एक उत्तम पर्याय

  • उच्च क्षमता तसेच विविध पौष्टीकतत्वांनी युक्त हिरवा चारा.
  • उच्च तापमानामध्ये तग धरते, कमी पाण्यामध्ये किंवा पावसाच्या पाण्यावरती वाढते.
  • बाएफ संस्थेमध्ये पशू खाद्याच्यादृष्टीने काटेविरहीत निवडुंगांच्या वेगवेगळ्या जाती जसे की १२७०, १२७१, १२८०, १३०८ आणि १२८७ वाढवून त्याचा वापर जनावरांच्या आहारामध्ये करण्यात आला. त्यामध्ये अशा प्रकारच्या निवडुंगाच्या जाती तयार करण्यासाठी नर्सरी तंत्रज्ञान तसेच शास्त्रीयदृष्ट्या जनावरांमध्ये आहार परिक्षण इ. चाचण्या यशस्वीरीत्या पूर्ण केल्या. या विविध जातींपैकी १२८० व १३०८  या क्रमांकाच्या जातीमध्ये पौष्टीकतत्वे जास्त आहेत. 
  • निवडुंगाचे रासायनिक पृथक्करणामध्ये विविध पौष्टिक तत्त्वे जसे की, शुष्कपदार्थ ७.५ ते ११.५ टक्के, प्रथिने ५.५ ते ८ टक्के, तंतुमय पदार्थ ११.५ ते २०.५ टक्के, स्निग्ध पदार्थ १.५ ते २.५ टक्के, राख १२ ते १८ टक्के आढळून आले. 
  • निवडुंगामध्ये विविध खनिजे जसे की, कॅल्शिअम, स्फुरद, पोटॅशिअम, मॅग्नेशिअम आणि सोडीयम चांगल्या प्रमाणात उपलब्ध. 
  • नर्सरी तंत्रज्ञान वापरून काटेविरहीत निवडूंग बांधावर तसेच कमी पाण्याच्या जमिनीमध्ये लागवड करू शकतो. 

प्रयोगाचे निष्कर्ष 

  • शास्त्रीयदृष्ट्या शेळी आणि करडांमध्ये अशा प्रकारच्या काटेविरहीत निवडुंगाचा वापर करून चारा पिकाला एक पर्याय व पौष्टीकदृष्या उच्चप्रतीचा आहार म्हणून वापर करण्यात आला.
  • शिफारशीत जातीचे निवडूंग खाऊ घातल्यामुळे शेळ्यांमध्ये दैनंदिन वजन वाढ तसेच शरीरपोषणामध्ये वृद्धी झाली.
  • उन्हाळी हंगामामध्ये जवळपास ३० ते ४० टक्क्यांनी पाण्याची गरज कमी झाली. कारण यामध्ये ९०-९५ टक्के पाण्याचे प्रमाण आहे. 
  • शेळ्या प्रति दिन ३.७५ किलो निवडूंग सहजरित्या खाऊ शकतात. 
  • २५ टक्के शुष्क पदार्थाला पर्याय. 
  • शेळ्यांना कुठल्याही प्रकारची हानी नाही. 
  • तीव्र उन्हाळ्यामध्ये योग्य शरीर व्यवस्थापन व पोषण. 
  • शेळयांप्रमाणेच दुभत्या गाईंमध्ये व इतर जनावरांच्या आहारामध्ये सुध्दा काटे विरहीत निवडूंग योग्यरीत्या वापरू शकतो. सर्वसाधारणपणे दुभत्या गाईंमध्ये कमीत कमी ७ ते ८ किलो काटेविरहीत निवडूंग इतर चाऱ्यासोबत पर्याय म्हणून दैनंदिन वापरू शकतो. 

शेळ्यांना काटे विरहीत निवडूंग खाऊ घालण्याची पध्दत

  • निवडुंगाची पाने कापून त्याचे कोयत्याने छोटे तुकडे करून खाऊ घालावेत.
  • सुरुवातीला ८ ते १० दिवस ५०० ग्रॅम काटे विरहीत निवडुंगाचे तुकडे द्यावेत. 
  • त्यानंतर शरीराला सवय लागल्यानंतर ३ ते ४ किलो काटेविरहीत निवडूंग खाऊ घालावे. 

 

- डॉ.मनोजकुमार आवारे, ९४२१००७७८५
(विभाग प्रमुख,पशुआहार व पशुशास्त्र विभाग, बाएफ, उरुळीकांचन,जि. पुणे)

 

 

 

 

 

 


फोटो गॅलरी

इतर कृषिपूरक
घटसर्पावर नियंत्रण, वाढवी दुग्ध उत्पादनघटसर्प आजार अतितीव्र आणि अत्यंत घातक आहे. बऱ्याच...
संगोपन शेळ्यांच्या स्थानिक जातींचेस्थानिक जाती नैसर्गिक निवडपद्धतीतून निर्माण...
शेतकऱ्यांना उभारी देणारी संत ज्ञानेश्‍...किनखेडा (ता.रिसोड,जि.वाशीम) येथील प्रगतशील शेतकरी...
व्यवस्थापन म्हशींच्या माजाचेदुग्ध व्यवसाय किफायतशीर होण्यासाठी म्हशीने दर १३...
सुधारीत पद्धतीने लाव्ही पक्षीपालनजपानी लाव्ही पक्षांची खाद्याची गरज फार कमी असते....
जनावरांची रक्त तपासणी महत्त्वाची...आजार करणारे रोगजंतू जनावरांच्या शरीरामधील आंतरिक...
गोठ्यातील माश्यांचे एकात्मिक व्यवस्थापनगोठ्यात होणाऱ्या अस्वच्छतेमुळे कीटकवर्गीय...
जनावरांतील परोपजिवींचे नियंत्रण...सध्याच्या काळातील परोपजिवींच्या प्रादुर्भावामुळे...
पावसाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनपावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणात आर्द्रता वाढते आणि अशा...
दुधाळ जनावरांच्या आहारात कॅल्शिअम...जनावरांच्या खाद्यामध्ये विकसित होणारी बुरशी तसेच...
प्रसुती दरम्यान जनावरांची काळजीगाभण जनावरांना शेवटचे तीन आठवडे रानात तसेच डोंगर...
गाई, म्हशीमधील प्रजनन व्यवस्थापनकालवडी साधारण १२ ते १८ महिने आणि वगारी २४ ते ३६...
स्वीकारा फक्त दुग्धसमृद्धी रेतमात्राभरपूर उत्पादक पिढी देणाऱ्या रेतमात्रेचा वापर...
मजुरांशिवाय कुटुंब झाले दुग्धव्यवसायात...पुणे जिल्ह्याच्या मुळशी तालुक्यालगत शहरीकरण वाढले...
बाजारपेठेत वाढतेय ‘चीज'ला मागणीआपल्या देशामध्ये प्रामुख्याने प्रक्रियायुक्त चीज...
लंम्पी स्कीन डिसीज आजाराचे नियंत्रणलंम्पी स्कीन डिसीज हा प्रामुख्याने गाई, बैल,...
दुग्धोत्पादनासाठी प्रजननाची पंचसूत्रीदुग्धोत्पादन हे गाई,म्हशींच्या प्रजननावर अवलंबून...
अन्न सुरक्षेेचा प्रश्न ऐरणीवर...अंतर्गत संघर्ष, हिंसा या मानवी कारणांसोबतच विविध...
जनावरांतील धर्नुवाताची लक्षणे अन्...जनावरांच्या शरीरावरील जखमांतून धर्नुवात आजाराचे...
परसबागेमध्ये वनराजा कोंबडीपालनमुक्तपद्धत, अर्धबंदिस्त पद्धत आणि, बंदिस्त...