Agriculture Agricultural News Marathi article regarding use of Tipayi and Ghadvanchi for cattle milking. | Agrowon

दूध काढण्यासाठी फिरती घडवंची, तिपाई

डॉ. जयश्री रोडगे
बुधवार, 9 सप्टेंबर 2020

दुग्ध व्यावसायिकांच्या अडचणी लक्षात घेऊन अखिल भारतीय समन्वयित संशोधन प्रकल्पांतर्गत गाई,म्हशीचे दूध काढण्याचा अभ्यास केला. दूध काढणाऱ्याच्या अडचणी लक्षात घेऊन संशोधनातून  फिरती घडवंची आणि तिपाईची निर्मिती केली.

दुग्ध व्यावसायिकांच्या अडचणी लक्षात घेऊन अखिल भारतीय समन्वयित संशोधन प्रकल्पांतर्गत गाई,म्हशीचे दूध काढण्याचा अभ्यास केला. दूध काढणाऱ्याच्या अडचणी लक्षात घेऊन संशोधनातून  फिरती घडवंची आणि तिपाईची निर्मिती केली.  

गाई,म्हशीचे दूध काढण्यासाठी एका व्यक्तीला पाच ते दहा मिनिटांचा कालावधी लागत असला तरी व्यक्तीला या कालावधीत ताण सहन करावा लागतो. दूध काढताना महत्त्वाची जोखीम म्हणजे जनावराची लाथ लागून भांडे लवंडते आणि दुधाचे नुकसान होते. काहीवेळा दूध काढताना कधी कधी भांडे दोन पायांमध्ये घट्ट पकडून दोन्ही हातांनी दूध काढले जाते. यावेळी दूध काढणारी व्यक्ती अतिशय अवघडलेल्या स्थितीत बसलेली असते. त्यामुळे दूध काढणाऱ्या व्यक्तीवर शारीरिक आणि मानसिक ताण 
असतो. 

संशोधनाचे निष्कर्ष 

  • जेव्हा दूध काढणाऱ्या व्यक्तीची अवघडलेल्या शारीरिक स्थितीबाबत संशोधन केले तेव्हा असे दिसून आले की, या शारीरिक व मानसिक ताणामुळे दूध काढणाऱ्या व्यक्तीची ह्रदय गती लक्षणीयरीत्या वाढते. कधी कधी ह्रदयगती धोकादायक पातळी गाठते. म्हणून दूध काढणे हे काम अत्यंत जोखमीचे आहे. 
  • दूध काढणाऱ्या व्यक्तीला येणारी अडचण म्हणजे दूध काढताना होणारी जनावरांची हालचाल.  सकाळी, संध्याकाळी दूध काढताना गाई,म्हशी माश्या व डास चावल्यामुळे वैतागून शेपटी आणि पाय हलवतात. यामुळे भांड्याला लाथ लागून दूध सांडते. महिन्याकाठी साधारणत: १ ते २ लिटर दूध या कारणामुळे वाया जाते. 

 

फिरती घडवंची आणि तिपाईची निर्मिती 
दुग्ध व्यावसायिकांच्या अडचणी लक्षात घेऊन अखिल भारतीय समन्वयित संशोधन प्रकल्पांतर्गत गाई,म्हशीचे दूध काढण्याचा अभ्यास केला. दूध काढणाऱ्याच्या अडचणी लक्षात घेऊन संशोधनातून  फिरती घडवंची आणि तिपाईची निर्मिती केली.  

  • फिरत्या घडवंचीला चाके लावलेली आहेत. त्यामुळे दुधाचे भांडे ठेवल्यानंतर ते सहज मागे पुढे फिरवता येते. गाई,म्हशींच्या हालचालीमुळे किंवा लाथ लागल्यामुळे ही घडवंची लवंडत नाही. 
  • दूध काढताना तिपाईवर बसल्यामुळे दूध काढणारी व्यक्ती अवघडलेल्या स्थितीत बसत नाही. 
  • आरामदायी सुविधांमुळे दूध काढणाऱ्या व्यक्तीचा मानसिक व शारीरिक ताण कमी होतो. दूध काढणाऱ्या व्यक्तीची ह्रदययगती प्रमाणात राहते. दूध काढणे हे कार्य जोखीम न वाटता आरामदायीरित्या पार पाडता येते. 

प्रमुख फायदे 

  • कोणत्याही प्रकारचे भांडे घडवंचीमध्ये बसते. 
  • घडवंचीमध्ये भांडे ठेवून दूध काढणे आरोग्यदायक आहे, भांडे स्वच्छ राहते. दूध सांडण्याची भिती नाही. 
  • कुठल्याही जमिनीवर वापरता येते. 
  • गाई,म्हशींच्या हालचालीप्रमाणे घडवंची सरकते, त्यामुळे चुकून लाथ मारल्यास भांड्यातील दूध सांडत नाही. कार्यक्षमतेमध्ये वाढ. 
  • दूध काढताना हात ठेवण्यास आरामदायक. शारीरिक सुस्थितीमध्ये सुधारणा. 
  • श्रम व वेळेची बचत होते. आरामदायक बसून दूध काढता येते. 
  • गाई,म्हशींच्या हालचालीप्रमाणे दूध काढताना तिपाई फिरवता येते. 
  • स्थानिक कारागिराकडून फिरती घडवंची आणि तिपाई तयार करून घेता येते.

- डॉ. जयश्री रोडगे,९५९४००५८४०
 (अखिल भारतीय समन्वयीत संशोधन प्रकल्प, गृह विज्ञान महाविद्यालय, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)

 

टॅग्स

इतर टेक्नोवन
जनुकीय सुधारित पिकांसाठी अधिक...विविध पिकांमध्ये जनुकीय सुधारित जातींची भर पडत...
सूक्ष्म हवामानासाठी वारा प्रतिबंधक सजीव...थंड किंवा उष्ण वाऱ्यामुळे पिकाचे किंवा पशुधनाचे...
काटेकोर शेतीसाठी सापेक्ष आर्द्रतेचा...सापेक्ष आर्द्रता किंवा वातावरणातील बाष्प आणि पीक...
शेतीकामावेळी उडणाऱ्या धूलिकणांपासून करा...शेतीमध्ये विविध यंत्रे, अवजारांचा वापर करताना...
काकडीच्या सालापासून पर्यावरणपूरक...खरगपूर येथील भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेतील (आयआयटी...
शेतीमध्ये ड्रोन तंत्रज्ञानाचा वापरशेतीसमोरील समस्यांमध्ये बदलते हवामान, मजुरांची...
अल्पभूधारक शेतकऱ्यांने तयार केले छोटे...कोविड १९ च्या काळात टाळेबंदीमुळे अनेक उद्योगाचे...
काटेकोर शेतीसाठी पिकातील तापमानाचा...पॉलिहाऊस, शेडनेट यासारख्या संरक्षित शेतीमध्ये...
स्वयंचलित बहूपीक पेरणी यंत्ररब्बी हंगामातील गहू, ज्वारी, बाजरी, साळ, हरभरा,...
महिलांसाठी शेतीपयोगी अवजारेसुधारीत अवजारांचा वापर केल्याने शेतीच्या...
पिकातील सूर्यप्रकाशाची प्रत मोजणारी...आपल्याकडेही हरितगृह, शेडनेटगृहातील लागवड वेगाने...
खारपाणपट्ट्यातील समस्यांवर...दापुरा (ता. जि. अकोला) येथील स्वप्नील व संदीप या...
संरक्षित व नियंत्रित शेतीचे तंत्रज्ञानकृषी क्षेत्रात नियंत्रित शेतीला अनन्यसाधारण...
मुळांतील स्रावके ठरतात पिकासाठी संजीवनीवनस्पतींच्या वाढीमध्ये मुळाच्या परिवेशामध्ये...
कोको उत्पादनवाढीसाठी हाताने परागीभवनाचे...कोको पिकाला जागतिक पातळीवर मोठी मागणी आहे. मात्र...
वेळ, खर्चात बचत अन् गुणवत्तेसाठी...द्राक्ष बागेचे हंगाम व्यवस्थापन काटेकोरपणे होणे...
कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर हवा नैतिकतेचा...वारविक विद्यापीठ, इंपिरिअल कॉलेज लंडन, इपीएफएल (...
पिकातील बाष्पोत्सर्जन मोजणारी उपकरणेशेतकऱ्यांनी सर्व जैविक घटक व आपले पीक याचा संबंध...
न रडवणारा गोड कांदा!कांदा हा नेहमीच कोणाला न कोणाला रडवतोच... एकतर...
संपूर्ण स्वयंचलित सिंचनासाठी केला...वॅगेनिंगन विद्यापीठातील संशोधकांच्या गटाने...