Agriculture Agricultural News Marathi article regarding village development plan. | Agrowon

तयार करा ग्रामविकास आराखडा

डॉ. कैलास बवले
शुक्रवार, 3 एप्रिल 2020

सरपंच, उपसरपंच, ग्रामपंचायत सदस्य, पोलिस पाटील, तलाठी, ग्रामसेवक, याशिवाय गावातील तज्ज्ञ, अनुभवी व्यक्ती, यांचा समावेश ग्रामसंसाधन गटात असतो. या संसाधन गटाने विस्तार अधिकारी व प्रवीण प्रशिक्षक यांच्या सहयोगातून ग्रामविकास आराखड्याचा मसुदा तयार करावा.

सरपंच, उपसरपंच, ग्रामपंचायत सदस्य, पोलिस पाटील, तलाठी, ग्रामसेवक, याशिवाय गावातील तज्ज्ञ, अनुभवी व्यक्ती, यांचा समावेश ग्रामसंसाधन गटात असतो. या संसाधन गटाने विस्तार अधिकारी व प्रवीण प्रशिक्षक यांच्या सहयोगातून ग्रामविकास आराखड्याचा मसुदा तयार करावा.

लोकसहभाग नियोजन प्रक्रियेत सूक्ष्म नियोजन कसे केले जाते. ? 
तीन दिवसांची नियोजन प्रक्रिया सुरू होण्याच्या आदल्या दिवशी प्रवीण प्रशिक्षक व प्रभारी अधिकारी दुपारनंतर गावात येतात. त्या दिवसाला शून्य दिवस म्हणतात. त्या दिवशी दुपारी सरपंच, उपसरपंच, ग्रामपंचायत सदस्य यांचा परस्पर परिचयाचा कार्यक्रम व गावातील संसाधन गटाची भेट घेऊन त्यांचे समवेत ग्रामस्थांसह गावात वातावरणनिर्मितीसाठी मशाल फेरी काढावी. ग्रामस्थांना विकासाची संकल्पना व ग्रामपंचायत विकास आराखडा याबाबत माहिती द्यावी. 

 पहिल्या दिवशी काय काम केले जाते? 
शून्य दिवशी मशालफेरीने गावात कल्पना दिल्यानंतर पहिल्या दिवशी सकाळी प्रभात फेरी काढावी. त्यामध्ये ग्रामसंसाधन गट, प्रवीण प्रशिक्षक, प्राथमिक व माध्यमिक शाळेतील विद्यार्थी यांना सहभागी करून घ्यावे. दुपारी ग्रामपंचायत किंवा योग्य ठिकाणी चर्चासत्राचे आयोजन करून गावाची व ग्रामपंचायतीची बलस्थाने, कमकुवत घटक, संधी, धोके याचे विश्‍लेषण करावे. या चर्चासत्रात प्रवीण प्रशिक्षक व संशोधन गटाने सहभाग घेऊन चर्चा करावी. त्याच दिवशी दुपारी २०११ ची जनगणना माहिती, ग्रामपंचायत निधीची उपलब्धता, पायाभूत सुविधांची माहिती यावर आधारित सामाजिक नकाशा करण्यात यावा. सायंकाळी गावस्तरावरील विविध समित्या, विविध घटक, शेतकरी अधिकारी प्रवीण प्रशिक्षक व ग्रामसंसाधन गटाने चर्चा करावी. 

दुसऱ्या दिवशी काय करायचे असते? 
पहिल्या दिवशी मिळालेल्या माहितीच्या आधारावर गावाच्या विकासाचे उपक्रम, त्यांचे विश्‍लेषण व नियोजन करण्याची सुरवात होते. त्यासाठी अधिक माहिती मिळावी म्हणून किशोरी व महिला बैठकांच्या आधारे प्राप्त परिस्थितीची माहिती मिळविली जाते. त्याचबरोबर बालसभेचेही आयोजन करण्यात येते. याच दिवशी शिवारफेरी, पायाभूत सुविधांची पाहणी, यातून मिळालेल्या माहितीच्या आधारे गावसंसाधन नकाशा तार करावयाचा असतो. 

तिसऱ्या दिवसाचा दिनक्रम कसा असतो? 
तिसऱ्या दिवशी महिलासभा, बालसभेचे आयोजन करून जी माहिती एकत्र केली जाते, त्यामध्ये महिलांचे व बालकांचे विषय वाचून दाखवून काही मुद्दे राहिले असल्यास त्यांचा समावेश करून माझ्या स्वप्नातील गाव तयार करण्यासाठी ग्रामविकास आराखड्याचा मसुदा तयार केला जातो. अंतिम ग्रामसभा घेऊन या ग्रामसभेत तयार केलेल्या ग्रामविकास आराखड्यास मंजुरी देण्यात येते. 

ग्रामसंसाधन गटामध्ये कोण कोण असते? 
सरपंच, उपसरपंच, ग्रामपंचायत सदस्य, पोलिस पाटील, तलाठी, ग्रामसेवक, मुख्याध्यापक/ शिक्षक, ग्रामपंचायतीच्या सर्व समित्यांचे सदस्य, कृषी सहायक, ग्रामपंचायत कर्मचारी, स्वयंसेवक, पशुधन पर्यवेक्षक, आशा वर्कर, आरोग्य सेवक/ सेविका, युवक/ युवती गट, बचत गट (अध्यक्ष/ सचिव), ग्रामरोजगार सेवक, वनपाल/ वनरक्षक, जलसुरक्षक, संगणक परिचालक याशिवाय गावातील तज्ज्ञ, अनुभवी व्यक्ती, यांचा समावेश ग्रामसंसाधन गटात असतो. या संसाधन गटाने विस्तार अधिकारी व प्रवीण प्रशिक्षक यांच सहयोगातून ग्रामविकास आराखड्याचा मसुदा तयार करायचा असतो.

  - डॉ. कैलास बवले, ८८८८८९२७५७
(समन्वयक, डॉ. धनंजयराव गाडगीळ शाश्‍वत ग्रामविकास केंद्र, 
गोखले अर्थशास्त्र संस्था, पुणे)


इतर ताज्या घडामोडी
नाशिक बाजारात कारल्याचे दर टिकूननाशिक : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
जळगावात हरभरा आला कापणीलाजळगाव ः जिल्ह्यात रब्बीची पेरणी २००...
प्रदर्शनातील कृषी ज्ञानाचा खजाना पाहून...माळेगाव, जि. पुणे ः कृषिक २०२१- कृषी तंत्रज्ञान...
पुणे विभागात उसाच्या ५५ टक्के लागवडीपुणे ः यंदा पावसाळ्यात झालेल्या दमदार पावसामुळे...
देवना साठवण तलावाचा प्रलंबित प्रश्न...नाशिक : येवला तालुक्यातील अवर्षणप्रवण उत्तरपूर्व...
‘बर्ड फ्लू’ रोखण्यासाठी ९० दिवस...परभणी ः जिल्ह्यात बर्ड फ्लूचा प्रसार आणि संसर्ग...
अतिवृष्टीचा मदत आठवड्यात मिळणारसोलापूर : गेल्यावर्षी ऑक्टोबर महिन्यात झालेल्या...
महावितरणच्या आदेशामुळे वीज ग्राहक...सोलापूर : कोरोनाच्या साथीमुळे घटलेले आर्थिक...
भंडारा जळीत प्रकरणाचा अहवाल शासनाकडे नागपूर : भंडारा जिल्हा सामान्य रुग्णालयातील शिशू...
उन्हाळी सोयाबीन लागवडीस गतीअकोला : यंदाच्या खरीप सोयाबीन काढणीच्या वेळेस...
वारणेत उभारणार पशुवैद्यकीय महाविद्यालय...वारणानगर, जि. कोल्हापूर : येथील वारणा सहकारी...
बेदाणा पॅकिंगसाठीच्या बॉक्सच्या दरात...सांगली ः बेदाणा, डाळिंबासह अन्य फळभाज्यांच्या...
यवतमाळ : पोल्ट्रीत चार हजार कोंबड्यांचा...यवतमाळ : कोरोनाच्या संकटातून सावरू पाहणाऱ्या...
रिसोडमध्ये कांदा बीजोत्पादनाकडे कल रिसोड, जि. वाशीम : तालुक्यात यंदा कांदा...
औरंगाबादेत सर्वच पक्षांकडून गुलालाची...औरंगाबाद : मतदानाची प्रक्रिया शांततेत पार...
पुणे जिल्ह्यात संमिश्र निकाल; दावे-...पुणे ः जिल्ह्यातील विविध तालुक्यांमध्ये...
साताऱ्यात स्थानिक आघाड्यांचा जल्लोषसातारा ः दोन दिवसांपूर्वी मतदान झाले. गेले दोन...
नांदेड जिल्ह्यात प्रस्थापितांनी सत्ता...नांदेड : नांदेड जिल्ह्यात ग्रामपंचायत निवडणुकीचे...
नाशिक जिल्ह्यात प्रस्थापितांना धक्कानाशिक : जिल्ह्यात एकूण ६२१ ग्रामपंचायतीच्या...
माजी मुख्यमंत्री वसंतराव नाईक यांच्या...यवतमाळ : माजी मुख्यमंत्री व जलक्रांतीचे प्रणेते...