Agriculture Agricultural News Marathi success story of Krishna Rasal, Ahergav,Dist.Nashik | Agrowon

वेळ, खर्चात बचत अन् गुणवत्तेसाठी यांत्रिकीकरण ठरले फायद्याचे

मुकुंद पिंगळे
बुधवार, 7 ऑक्टोबर 2020

द्राक्ष बागेचे हंगाम व्यवस्थापन काटेकोरपणे होणे गरजेचे असते. मात्र यासाठी वेळेवर कुशल मनुष्यबळ उपलब्धता अडचणीची ठरू लागली आहे. यावर मात करण्यासाठी आहेरगाव (ता.निफाड,जि.नाशिक) येथील प्रयोगशील द्राक्ष बागायतदार कृष्णा शिवाजी रसाळ यांनी यांत्रिकीकरणावर भर दिला आहे. 

द्राक्ष बागेचे हंगाम व्यवस्थापन काटेकोरपणे होणे गरजेचे असते. मात्र यासाठी वेळेवर कुशल मनुष्यबळ उपलब्धता अडचणीची ठरू लागली आहे. यावर मात करण्यासाठी आहेरगाव (ता.निफाड,जि.नाशिक) येथील प्रयोगशील द्राक्ष बागायतदार कृष्णा शिवाजी रसाळ यांनी यांत्रिकीकरणावर भर दिला आहे. 

आहेरगाव (ता.निफाड,जि.नाशिक) येथील रसाळ बंधूंची एकूण पाच एकर द्राक्ष बाग आहे. थोरले भगवान, मधले कृष्णा आणि धाकटे अरुण हे तिघे भाऊ. मोठे बंधू नोकरीला असल्याने शेतीची संपूर्ण जबाबदारी कृष्णा यांच्यावर आहे. लहानपणापासून शेतीची आवड असल्याने त्यांनी बारावी नंतर शिक्षण सोडले. गेली १४ वर्षे पूर्ण वेळ द्राक्ष शेतीमध्ये ते रमले आहेत. त्यांच्यासोबत लहान भाऊ अरुण हे द्राक्ष बागायती पाहतात. सुरवातीला द्राक्ष बाग करताना कमी अनुभव, भांडवल आणि कुशल मनुष्यबळाच्या अडचणी होत्या. यावर उपाय शोधण्यासाठी त्यांनी कालानुरूप यांत्रिकीकरण स्वीकारले. त्यामुळे द्राक्ष शेतीत खर्च व वेळ वाचला. तसेच द्राक्षाचे गुणवत्तापूर्ण उत्पादन मिळू लागले.  

दृष्टिक्षेपात द्राक्षशेती 
जातींची लागवड 

  •   धनाका-१ एकर,  
  •   सुपर सोनाका-१ एकर
  •   एसएसएन- २ एकर (सफेद जात)
  •   मामा जम्बो १ एकर (काळी जात)
  •   बहर छाटणी कालावधी ः १ ते २५ ऑक्‍टोबर
  •   एकरी उत्पादन क्षमता ः १२ ते १४  टन
  •   ८० टक्के निर्यात,२० टक्के स्थानिक विक्री

यांत्रिकीकरणाचा योग्य पर्याय 
 सध्याच्या काळात द्राक्ष शेतीमध्ये कुशल मजुरांची उपलब्धता ही मोठी अडचण असल्याने रसाळ बंधूंनी यांत्रिकीकरणाचा आधार घेतला. त्यामुळे मजूर टोळ्या शोधण्यासाठी होणारी धावपळ कमी झाल्याने नियोजनात सुसूत्रता आली. बदलत्या काळातील शेती करताना यांत्रिकीकरणाचे अनेक फायदे होऊ लागले आहे. यापूर्वी बागेत कीडनाशके फवारताना ते अंगावर पडून बाधा होण्याची शक्यता असे. आता यांत्रिकीकरणाने योग्य फवारणी होते. धोके कमी झाले आहेत. अचूक फवारणीमुळे कीडनाशकातही बचत होऊ लागली आहे.  

यंत्र वापराचे तांत्रिक मुद्दे

  • विद्युत भारयुक्त सूक्ष्मकणांमध्ये फवारणी होत असल्याने रोग, किडींवर वेळेवर नियंत्रण.
  • यंत्र वजनास हलके असल्याने पावसात ट्रॅक्टर न फसता योग्य फवारणी.
  • फवारणीमध्ये परिस्थितीनुरूप बदल करणे शक्य.
  • हायड्रॉलिक यंत्रणा असल्याने फवारणीसाठी सोयीची उंची ठेवण्याची सुविधा.
  • वापरलेले बूम लवचिक असल्याने तार, वेलीस अडकल्यास नुकसान होण्याची जोखीम नाही.
  • फवाऱ्यामधील प्रत्येक नोझल कोणत्याही अंशांमध्ये फिरवून द्राक्ष वेलीच्या कॅनॉपीमध्ये गरजेनुसार वापर.  

काढणीपश्चात जमेच्या बाजू 
द्राक्ष मण्यांमध्ये साखरेचे उतरलेले योग्य प्रमाण, मण्यांचा कडकपणा, आकर्षक रंग,चकाकी आणि टिकवणक्षमता या निकषांवर गुणवत्तापूर्ण द्राक्ष घड तयार होतो. त्यामुळे व्यापारी, निर्यातदारांकडून चांगली मागणी असल्याने समाधानकारक दर मिळतात. प्रामुख्याने इंग्लंड, रशिया, बांगलादेशमध्ये निर्यात होते. यंदाच्या वर्षी गुणवत्तेमुळे प्रति किलो ९७ रुपयांचा दर मिळाला. यंदा कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर मागणी पुरवठा साखळी अडचणीत असताना शिल्लक  द्राक्षाला गुणवत्तेमुळे किरकोळ विक्रीमध्ये सरासरी प्रति किलोस ३० रुपयांचा दर मिळाला.

सिंचन प्रणालीतील बदलाचे फायदे

  • उपलब्ध पाण्याचा कार्यक्षम वापर आणि बचत.
  • योग्य प्रमाणामध्येच खतांचा वापर.
  • वाफसा अवस्थेत गरजेनुसार सिंचन.

द्राक्ष हंगामाचे व्यवस्थापन

  • पानदेठ, काडी परीक्षण, त्यानुसार खतांचा पुरवठा.
  • सूक्ष्म सिंचनाचा अधिक वापर.
  • गुणवत्तापूर्ण उत्पादनासाठी सातत्याने तांत्रिक निरीक्षणे.
  • हवामानासंबंधी अपडेट्स मिळवून त्यानुसार बागेचे नियोजन.

यांत्रिकीकरणावर भर 

  •  बुरशीनाशके, कीटकनाशके आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्य फवारणीसाठी अत्याधुनिक फवारणी यंत्रणेचा वापर.
  •  विद्राव्य खते ठिबक सिंचनातून सोडण्यासाठी पिस्टन डिझेल पंप.
  • आंतर मशागतीसाठी रोटाव्हेटर.
  •  डिपिंग व फवारणीसाठी अत्याधुनिक इलेक्ट्रोस्टॅटिक स्प्रेअर पंप. 

आधुनिक फवारणी यंत्रामुळे चांगले कव्हरेज 
गोड बहर छाटणीनंतर हंगामातील कामे वेळेत करणे अपेक्षित असते. त्यामध्ये घडाचे डिपिंग करण्यासाठी कुशल मजूर लागतात. मात्र हे काम वेळेत होत नाही. मात्र अत्याधुनिक इलेक्ट्रोस्टॅटिक स्प्रेअरमुळे ही कामे वेळेत होऊ लागली, तसेच खर्चामध्ये बचत झाली. डिपिंगचे काम अचूक व गुणवत्तापूर्ण होऊ लागल्याने द्राक्ष उत्पादनात चांगले परिणाम मिळू लागले.  

असे झाले बदल 

  •   परंपरागत पद्धतीपेक्षा अधिक प्रभावी.
  •   पूर्ण आणि एकसमान फवारणी शक्य.
  •   इतर पद्धतीपेक्षा रसायन, पाण्याचा कमी वापर.
  •   यंत्रामधून योग्य पद्धतीने फवारा बाहेर पडल्यानंतर  घडांवर योग्य प्रकारे थेंब जातात.
  •   १०० टक्के कव्हरेज, कॅनोपीमध्ये खोलपर्यंत थेंब पोहोचतात.
  •   द्रावणाचा योग्य वापर, पारंपारिक पद्धतीपेक्षा दर्जेदार डिपिंग.
  •   डिपिंगमध्ये द्राक्ष घड भिजून आवश्यक रसायने, संजीवकांची एकसारखी मात्रा.

फवारणीच्या तांत्रिक बाजू 
डिपिंग करण्यापूर्वी हवेचा वेग, तापमान, आर्द्रता यांचा अंदाज घेऊन यंत्रांच्या माध्यमातून फवारणी केली जाते. यंत्राद्वारे बुरशीनाशकांची फवारणी करताना  तीव्रता व विद्युतभार यांची माहिती यंत्राच्या अनालॉग मीटरवर कळते.  फवारणीसंबधी अचूक आढावा घेता येतो. घडनिर्मिती झाल्यानंतर किमान ३ वेळा डिपिंग करता येते.
डिपिंगचे नियोजन  

  •  अवस्था     कालावधी
  • कळी अवस्था    २५ ते २८ दिवस
  • मणीधारणा    ५५ ते ६० 
  • विरळणी पश्चात    ७० ते ८०

डिपिंगनंतर झालेले  फायदे 

  •   फवारणी सर्व ठिकाणी सारखी होत असल्याने पानांचा हिरवेपणा कायम.
  •   द्राक्ष घड, मण्यांचा एकसारखा आकार.
  •   घडनिर्मितीनंतर मणी देठ मजबूत.
  •   गुणवत्तापूर्ण मण्यांची फुगवण होऊन आकार, चकाकी आणि अपेक्षित गोडी.
     

कार्यक्षमता, गुणवत्तेमध्ये चांगली वाढ

  • पूर्वी मजुरांकडून संजीवकांचे डिपिंग करताना घड कमी-जास्त तसेच अर्धवट बुडविला जाण्याची शक्यता असायची. त्यामुळे उत्पादनात अडचणी येत होत्या. मात्र आधुनिक फवारणी यंत्राच्या साहाय्याने कामे दर्जेदार होऊ लागल्याने गुणवत्तेत ३० ते ४० टक्क्यापर्यंत वाढ.
  •  फवारणी यंत्राचा वापर करण्याच्या पद्धतीचा अभ्यास करून हवामान, पावसाची परिस्थिती पाहून योग्य बुरशीनाशकांची निवड आणि वापर. 
  •  ऑक्टोबरच्या सुरवातीपासून गोड्या छाटणीचे टप्प्याटप्प्याने नियोजन. त्यामुळे गेल्या काही वर्षांपासून रोगांचा धोका, फवारण्यांची संख्या पूर्वीच्या तुलनेत कमी. 
  • दिवसभरामध्ये किमान वेळेत अधिक क्षेत्रावर फवारणी. इंधन, मजुरीमध्ये बचत.
  • डिपिंगसह विरळणी होत असल्याने घडातील अतिरिक्त मणीगळ करणे शक्य.
  • घडांवर डाग पडत नाहीत, त्यामुळे दर्जेदार घड निर्मिती.

    यंत्र भाडेतत्वावर देण्याचा व्यवसाय 

फवारणी यंत्राची किंमत लाखांत असल्याने कमी द्राक्ष लागवड असलेल्या शेतकऱ्यांना ही यंत्रणा खरेदी करणे आर्थिकदृष्टया परवडत नाही. ही गरज लक्षात घेऊन रसाळ बंधूंनी  भाडेतत्वावर फवारणी यंत्र देण्याच्या व्यवसाय सुरू केला.   मनुष्यबळाच्या तुलनेत यांत्रिक फवारणीचे दर कमी असल्याने परिसरातील द्राक्ष बागायतदार त्यांच्याकडे मागणी करतात. एक वेळ डीपिंगसाठी प्रति एकरी १८०० रुपये दर आकारला जातो. फवारणीचे चांगले परिणाम होत असल्याने लहान क्षेत्र असलेल्या बागायतदारांच्याकडून यंत्रणांना मागणी वाढलेली आहे. 

अभ्यासू शेतकऱ्यांच्या बागेला भेटी 
कृष्णा रसाळ हे देशभरातील प्रयोगशील शेतकऱ्यांशी नेहमी संपर्कात असतात. याचबरोबरीने  सांगली, सोलापूर  जिल्ह्यातून त्यांच्या द्राक्षशेतीस आवर्जून भेट देण्यासाठी बागायतदार येत असतात.

- कृष्णा रसाळ, ९४०४५६९१९६

 

 

 


फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
चक्रीवादळांचा तडाखा यंदा वाढलापुणे : चक्रीवादळ निर्मिती नैसर्गिक असली, तरी...
साखरेची ‘एमएसपी’पेक्षा कमी किमतीने मागणीकोल्हापूर : देशांतर्गत बाजारात साखरेची विक्री...
काजू उत्पादकांना दिलासामुंबई : महाविकास आघाडी सरकारने राज्यातील काजू...
का येताहेत चक्रीवादळे? भारताच्या पूर्व भागात असलेला बंगालचा उपसागर,...
कृषी कायद्यांविरोधात राज्यात...पुणे ः केंद्र सरकारने मंजूर केलेल्या कृषी आणि पणन...
किसान समन्वय समितीचा अकोले येथे मोर्चा नगर ः केंद्र सरकारने केलेल्या कृषी कायद्यांना...
दक्षिण भारतात मुसळधार पाऊसपुणे ः बंगालच्या उपसागरात तयार झालेले बुरेवी...
खत विक्रीत वाढपुणे : देशात कोविड १९ ची समस्या तसेच लॉकडाउन...
राज्यात सूक्ष्म अन्नप्रक्रिया उद्योग...मुंबई : राज्यात पंतप्रधान सूक्ष्म अन्नप्रक्रिया...
उपक्रमशील शेतीतून प्रगतीकडे...औरंगाबाद जिल्ह्यातील मात्र जालना जिल्ह्याच्या...
फळपिकांची वाट बिकटच! वाढत्या नैसर्गिक आपत्तींमध्ये हंगामी पिकांच्या...
पालाशयुक्त खतांबाबत आत्मनिर्भरतेची संधी पिष्टमय पदार्थ आणि प्रथिनांच्या चयापचयात तसेच...
शेतीतील नवी ‘ऊर्जा’पेट्रोलियम मंत्रालयाने थेट देशातील साखर...
आता इंधनालाही बांबूचा आधारगेल्या काही दशकांत पर्यावरणाचा मोठ्या प्रमाणात...
कृषी प्रवेशासाठी सीईटीचा निकाल जाहीरपुणे : महाराष्ट्र शासनाच्या ‘स्टेट कॉमन...
‘बुरेवी’ चक्रीवादळाची तीव्रता वाढली;...पुणे : बंगालच्या उपसागरात काही दिवसांपासून...
शेतकऱ्यांचे आंदोलन अधिक तीव्र होणारनवी दिल्ली : केंद्र सरकारचे तीन मंत्री आणि शेतकरी...
रस्त्यानेच रोखली संत्रा प्रक्रिया...अमरावती : अवघ्या एक किलोमीटर लांबीच्या रस्त्याने...
सांगलीत द्राक्ष हंगाम रोगांच्या विळख्यातसांगली :  द्राक्ष हंगामाच्या सुरुवातीपासून...
राज्यात फळबाग लागवडीचा उच्चांकपुणे ः महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण...