agriculture news in marathi, agrowon agralekh on bee keeping new scheem | Agrowon

आता तरी वाढवा मधाचा गोडवा
विजय सुकळकर
गुरुवार, 30 मे 2019

मधमाशीपालनाचे एकंदरीत फायदे आणि मध केंद्र योजनेअंतर्गत देण्यात येणाऱ्या सोयीसुविधा पाहता या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी राज्यातील शेतकऱ्यांनी मोठ्या संख्येने पुढे यायला हवे.

पृथ्वीवरील मधमाश्या लुप्त झाल्या तर केवळ चार-पाच वर्षांत मानव जातीचा अंत होईल, अशा गंभीर इशाऱ्याची नोंद थोर शास्त्रज्ञ अल्बर्ट आईनस्टाईन यांनी फार पूर्वी करून ठेवली आहे. जगभरातील देशांनी हा इशारा गांभीर्याने घेतला असताना आपल्या देशात आणि राज्यातसुद्धा याकडे सातत्याने दुर्लक्ष होत आहे. अमेरिकेने विशेष कार्यदल गठित करून मधमाश्यांच्या वसाहती वाढविल्या. इस्राईलसारख्या छोट्या देशाने प्रतिकूल परिस्थितीतही ८५ हजारहून अधिक मधमाश्यांच्या वसाहती पाळून पिकांचे आणि मधाचेसुद्धा उत्पादन वाढविले. न्यूझीलंड-ऑस्ट्रेलिया या दोन देशांनी तर मधमाश्या पाळून शेती उत्पादन वाढीचा पायाच घातला. युरोपमधील अनेक देश विविध उपक्रमांद्वारे मधमाशीपालनास प्रोत्साहन देत आहेत.

आपल्या देशात आणि राज्यातसुद्धा प्रमुख पिकांच्या व्यवस्थित परपरागीभवनासाठी मधमाश्यांच्या वसाहतींची संख्या आवश्यकतेपेक्षा खूपच कमी आहे. त्यातच कीटकनाशकांचा अनियंत्रित वापर, मध गोळा करण्याच्या पारंपरिक पद्धती आणि वनांचे घटते प्रमाण यामुळे मधमाश्यांची संख्या दिवसागणिक घटत चालली आहे. असे असताना यापूर्वी केंद्र-राज्य स्तरावरील संपूर्ण राज्यासाठी मधमाशीपालनास प्रोत्साहन देणारी एकही योजना नव्हती. पश्चिम घाट विकास कार्यक्रम १२ जिल्ह्यांपुरता मर्यादित होता. मराठवाडा विकास कार्यक्रम योजना मराठवाड्यासाठी होती. नॅशनल बी बोर्ड, खादी ग्रामोद्योग मंडळ, वन, आदिवासी विभागांच्या योजनाही ठराविक क्षेत्र आणि काही लोकांपुरत्याच मर्यादित होत्या. अशा परिस्थितीमध्ये संपूर्ण राज्य आणि राज्यातील सर्व शेतकऱ्यांसाठी मध केंद्र योजनेला राज्यात नुकतीच मान्यता मिळाली आहे. या योजनेद्वारे राज्यात मधमाशीपालन हा शेतीपूरक व्यवसाय म्हणून नव्हे, तर मुख्य उद्योग म्हणून राबविण्यात येणार आहे.

मधमाशीपालन हा व्यवसाय अत्यंत कमी गुंतवणूक, कमी देखभालीत शेतकऱ्यांना बरेच काही देऊन जातो. असे असताना याबाबत फारसे प्रबोधन न झाल्याने, व्यापक प्रशिक्षणाकडे दुर्लक्ष केल्याने तसेच याकरिता आजपर्यंत शासकीय योजनेचा चांगला सपोर्ट मिळाला नसल्याने राज्यात मधमाशीपालन व्यवसाय भरभराटीस येऊ शकला नाही. मधमाशीपालनातून मध, मेणाच्या उत्पादनाबरोबर पिकांच्या उत्पादनात ३५ ते ४० टक्के वाढ असा दुहेरी फायदा शेतकऱ्यांना होतो. मध-मेण गोळा करणे, त्यावर प्रक्रिया करणे आणि विक्री यातून ग्रामीण भागात मोठ्या प्रमाणात रोजगारनिर्मिती होते. मधमाश्यांच्या संरक्षण संवर्धनातून जैवविविधता टिकून राहण्यासही हातभार लागतो. या योजनेअंतर्गत मधमाशी पालनाकरिताचे उपयुक्त साहित्य ५० टक्के अनुदानात शेतकऱ्यांना मिळणार आहे. उर्वरित ५० टक्के स्वगुंतवणुकीसाठी कर्जाची सुविधा आहे. विशेष म्हणजे या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना ५, १०, २० दिवसांचे मोफत प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. मध केंद्र योजना राबविण्यासाठी खादी ग्रामोद्योग मंडळ, मध संचालनालय यातील तांत्रिक मनुष्यबळासह राज्य शासनाचे वन आणि कृषी विभाग तसेच महिला बचत गट या सर्वांच्या एकत्रित प्रयत्नातून ही योजना यशस्वी करण्याचे नियोजन आहे. या योजनेचा शासन आदेश लवकरच निघणार असून जिल्हा, तालुका स्तरांवर अर्ज उपलब्ध होणार आहेत.

मधमाशीपालनाचे एकंदरीत फायदे आणि मध केंद्र योजनेअंतर्गत देण्यात येणाऱ्या सोयीसुविधा पाहता या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी राज्यातील शेतकऱ्यांनी मोठ्या संख्येने पुढे यायला हवे. पिकांची कमी उत्पादकता, वाढती बेरोजगारी, कुपोषण आणि आर्थिक दुर्बलता या शेतकऱ्यांच्या ज्वलंत समस्यांवर मात करण्याची क्षमता मधमाशीपालनात आहे. अशा वेळी राज्यात मध केंद्र योजनेला लोकचळवळीचे स्वरूप प्राप्त व्हायला हवे. 

इतर अॅग्रो विशेष
युवा कृषी कौशल्य विकासासाठी सहकार्य करारपुणे ः आंतरराष्ट्रीय युवा कौशल्य दिनाचे औचित्य...
महाराष्ट्राला ‘स्किल कॅपिटल' बनवावेः...मुंबई ः महाराष्ट्र शासनाच्या छत्रपती राजाराम...
कोकण, घाटमाथ्यावर हलक्या सरींचा अंदाज पुणे ः  उत्तर भारतामध्ये असलेल्या कमी...
तीन हजार शेतकऱ्यांच्या मूल्यांकनाचा...कोल्हापूर ः कृषी कौशल्य विकास प्रशिक्षण पूर्ण...
सांगली जिल्ह्यातील द्राक्ष उत्पादकांचे...सांगली : जिल्ह्यातील एक हजारांवर द्राक्ष उत्पादक...
कर्जमाफीतील तक्रार निवारणासाठी समिती...पुणे ः छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान...
विविध तंत्रांच्या वापरातून प्रयोगशील...भोसी (जि. हिंगोली) येथील गोरखनाथ हाडोळे विविध...
उत्कृष्ठ व्यवस्थापनातून खरीप कांद्याचे...बुलडाणा जिल्ह्यातील डोणगाव येथील आखाडे कुटुंबाने...
‘पक्षाघाता’च्या साथीत कायदा बासनात"व्हेन मेन आर प्युअर लॉज आर युजलेस. व्हेन मेन आर...
चिंता वाढविणारी उघडीपराज्यात मॉन्सूनच्या पावसाचा काहीसा जोर कमी झाला...
ऊन-सावल्यांच्या खेळात पावसाची दडी;...पुणे : मॉन्सून सक्रिय नसल्याने राज्याच्या बहुतांश...
पीकविम्यासाठी आतापर्यंत साडेतीन लाख...पुणे  : पंतप्रधान पीकविमा योजनेसाठी चालू...
कमी खर्चात वाइननिर्मितीचे तंत्र विकसित...पुणे : महाराष्ट्र विज्ञान वर्धिनीच्या आघारकर...
शेंगासोबतच शेवग्याची पावडर ठरतेय...संपूर्ण २० एकर क्षेत्रांमध्ये शेवगा लागवडीचा...
मराठवाड्यात दुष्काळाची धग कायमऔरंगाबाद : पावसाळा सुरू होऊन महिना उलटला,...
मराठा उमेदवारांच्या खुल्या प्रवर्गातील...मुंबईः मराठा आरक्षणाला स्थगिती असताना खुल्या...
मराठवाड्यात ४८ टक्‍के पेरणी; पिके...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील खरिपाच्या ४९ लाख ९६...
बिस्किटउद्योगातून आर्थिक प्रगतीमौजे सांगाव (ता. कागल, जि. कोल्हापूर) येथील...
शेती, शिक्षण अन् ग्रामविकासात ‘वसुधा’...धुळे येथील वन्य सुस्थापन धारा (वसुधा) ही...
।। जातो माघारी पंढरीनाथा । तुझे दर्शन...पंढरपूर, जि. सोलापूर सावळ्या विठुरायाचे दर्शन आणि...