agriculture news in marathi agrowon agralekh on biodiversity registration | Agrowon

जैवविविधतेची नोंदणी गांभीर्याने घ्या

विजय सुकळकर
बुधवार, 22 जानेवारी 2020

जेथे जैवविविधता अधिक तेथे वैद्यकीय संशोधनाच्या आणि आर्थिक विकासाच्या संधी सर्वाधिक असतात. महत्त्वाचे म्हणजे जैवविविधता संपन्न क्षेत्र हवामान बदलास अनुकूल प्रतिसाद देते. 
 

राज्यातील खेड्यापाड्यांसह शहरांमध्ये असलेल्या जैवविविधता नोंदणीला १० वर्षांपूर्वी सुरुवात झाली आहे. मात्र जैवविविधता नोंदणीच्या २८ हजार नोंदवह्यांपैकी आजतागायत केवळ ३ हजार ६०० नोंदवह्यांचे काम पूर्ण झालेले आहे. याबाबत राष्ट्रीय हरित न्‍यायाधिकरणाने (एनजीटी) नाराजी व्यक्त करीत ३१ जानेवारीपर्यंत हे काम पूर्ण करण्याचे आदेश स्थानिक स्वराज्य संस्थांना दिले आहेत. जैवविविधता नोंदणीचे १० वर्षात केवळ १३ टक्के काम झालेले असताना याबाबतचे गांभीर्य स्थानिक स्वराज्य संस्थांसह राज्य शासनाला सुद्धा किती आहे, हे लक्षात यायला हवे. ८० टक्के गरिबांच्या गरजा या जैविक स्रोतांतून भागविल्या जातात. जागतिक अर्थव्यवस्थेत अशा जैविक स्रोतांचा वाटा हा ४० टक्क्यांपर्यंत असतो. जेथे जैवविविधता अधिक तेथे वैद्यकीय संशोधनाच्या आणि आर्थिक विकासाच्या संधी सर्वाधिक असतात. महत्त्वाचे म्हणजे जैवविविधता संपन्न क्षेत्र हवामान बदलास अनुकूल प्रतिसाद देते. अर्थात, अशा ठिकाणी हवामान बदलाचे कमीत कमी दुष्परिणाम जाणवतात.

गाव परिसरात जेवढ्या वनस्पतींच्या प्रजाती अधिक तेवढी विविधता पिकांच्या वाणांत लाभू शकते. जैवविविधतेमुळे पाणी आणि मातीचे संरक्षण तर होतेच त्यांचे प्रदूषणही कमी होते. तसेच गाव परिसरातील परिसंस्था या स्थानिक लोकांसाठी अन्न, औषधे यांसह इतरही अनेक उपयुक्त उत्पादनांचे केंद्र असते. यावरून जैवविविधतच्या संवर्धन-संरक्षणाचे महत्त्व आपल्या लक्षात यायला हवे. जैवविविधतेचे संवर्धन करायचे म्हणजे त्यांची नोंदणी आवश्यक आहे. त्याशिवाय कुठे, काय आणि कसे संवर्धन करायचे हे कळणार नाही. जैवविविधतेची नोंदणी ग्रामपंचायतीपासून ते महानगरपालिकेपर्यंतच्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांना करावयाची आहे. त्यामुळे जैवविविधता म्हणजे नेमके काय, हे त्यांनी आधी समजून घेतले पाहिजे. आपल्या परिसरात आढळून येणाऱ्या वनस्पती-पिके, प्राणी-पक्षी आणि सूक्ष्मजीवजंतू, या प्रत्येक जैविक घटकांच्या विविध प्रजाती तसेच ते ज्या परिसंस्थेमध्ये राहतात. अर्थात, परिसरातील सर्व जलस्रोत, वनसंपदा, प्रवाळ बेटं हे जैवविविधतेमध्ये येते. 

आपल्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा शेती आहे. शेतीवर अवलंबून असणाऱ्यांची संख्या अधिक आहे. परंतु हवामान बदलामुळे शेती अडचणीत आहे. गाव-शहरातील परिसंस्था नष्ट होत असल्याने त्यावर अवलंबून असणाऱ्यांचा रोजगार बुडत आहे. हवा-पाणी-वायू प्रदूषण गंभीर रूप धारण करीत आहे. अशावेळी नैसर्गिक आपत्तींचा सक्षमपणे सामना करण्यापासून अनेक समस्यांचे समाधान आपल्याला सुदृढ परिसंस्था आणि त्या अनुषंगिक जैवविविधतेद्वारे मिळू शकते. त्यामुळे सर्व स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी याची दखल घेऊन जैवविविधता नोंदणीस प्राधान्य द्यायला हवे. एनजीटीने दिलेल्या कालमर्यादेत हे काम व्यवस्थितपणे पूर्ण करावे. गाव-शहरनिहाय जैवविविधता नोंदींचा एक चांगला दस्तावेज राज्य जैवविविधता मंडळ तसेच एनजीटीकडे उपलब्ध होईल. त्याचा या संस्थांनी नीट अभ्यास करावा. त्यातून लुप्त होत असलेल्या वनस्पती-प्राणी प्रजातींचे संवर्धन तर काही नवीन आढळून आलेल्या प्रजातींचा विकासाबाबतचे धोरण ठरवायला हवे, महत्त्वाचे म्हणजे गाव परिसरनिहाय जैवविविधता क्लष्टर्स निर्माण करून त्यातून गाव विकासाचा नव्याने आराखडा तयार व्हायला हवा. असे झाले तरच जैवविविधतेच्या नोंदणीचे सार्थक झाले म्हणता येईल.


इतर संपादकीय
संघर्ष येथील संपणार कधी? शेती कसत असताना शेतकऱ्यांना येणाऱ्या अडचणी, करावा...
`ज्ञानेश्‍वरी'त दडलंय कृषी विज्ञान कां सु क्षेत्री बीज घातले।  ते आपुलिया परी...
मराठी भाषेला जिवंत ठेवणारा शेतकरीआज मराठी राजभाषा दिन. महाराष्ट्राची मातृभाषा...
दरवाढीसाठी हवी तर्कसंगत चौकटबीटी कापूस बियाणे उत्पादन खर्च वाढल्यामुळे दरात...
मातीचं सोनं करणारे भवरलाल जैन...“बळीवंत आम्ही, मातीतला दास धरलेली कास, मरणाची”...
शेतकऱ्यांवर अन्यायकारक करार नकोचअमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आपल्या...
ऐच्छिक पीकविम्याचे इंगितकें द्र सरकारने पीकविमा योजना शेतकऱ्यांसाठी...
नैसर्गिक नव्हे, सेंद्रिय शेतीची धरा काससुभाष पाळेकरांच्या पद्धतीनुसार बाह्य निविष्ठा...
जलयुक्त फेल, पुढे काय?उद्धव ठाकरे यांनी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे हाती...
कहर ‘कोरोना’चाकोरोना विषाणूच्या वाढत्या उद्रेकाने जगभर दहशतीचे...
नदी संवर्धनाचा केरळचा आदर्शकेरळ हे भारताच्या दक्षिण टोकाचे एक राज्य. अरबी...
शिवरायांची भविष्यवेधी ध्येयधोरणेछत्रपती शिवाजी महाराजांच्या रूपाने रयतेचा राजा...
आपणच आपला करावा उद्धारशेती फायद्याची करायची असेल, तर शेतकऱ्यांनी एकत्र...
 शेतकरी केंद्रित अर्थसंकल्पाचा दावा फोलकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी १...
‘कीडनाशके कायदा’ हवा स्पष्ट शेतकऱ्यांना बनावट कीडनाशके विक्रेत्यांपासून...
राष्ट्रीय मुद्द्यांचा भाजपपुढे गुंतादिल्ली विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांच्या...
आता तरी सोडा धरसोडीचे धोरणसध्या बाजारात तुरीची आवक सुरू झाली असून अपेक्षित...
ग्रामीण विकासाचा ‘पर्यटन’ मार्गगेल्या आठवड्यात गुजरातमधील नर्मदा जिल्ह्यात...
संशोधनासाठीसुद्धा आता हवा जनरेटामागील वर्षी स्पेनमधील माद्रिद येथे संयुक्त...
आता वाढवा कामाचा वेगमहाविकास आघाडी सरकारने राज्यातील सरकारी अधिकारी-...