agriculture news in marathi agrowon agralekh on central government committee on bio stimulants | Page 2 ||| Agrowon

जैव उत्तेजक समिती हवी व्यापक 

विजय सुकळकर
शुक्रवार, 16 एप्रिल 2021

बायोस्टिम्यूलंट्सची थेट निर्मिती अथवा त्यांच्या संघटनांचे प्रतिनिधी यांना निर्मिती, विक्री, वापर याबाबतचा व्यापक अनुभव असतो. अशा प्रतिनिधींचा समितीमध्ये समावेश असल्यास त्यांच्या ज्ञान आणि अनुभवाचा सर्वांनाच फायदा होणार आहे. 

शेतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या जैव उत्तेजकांना (बायोस्टिम्यूलंट्स) सुमारे दीड महिन्यांपूर्वी कायदेशीर मान्यता दिल्यानंतर आता केंद्र स्तरावर जैव उत्तेजक समितीची देखील स्थापना करण्यात आली आहे. बायोस्टिम्यूलंट्सला मान्यता देतानाच कायद्यांतर्गत सुधारणांची अंमलबजावणी करण्यासाठी देश पातळीवर एक मध्यवर्ती समिती स्थापन करण्याचे ठरले होते. त्याचाच एक भाग म्हणून आता केंद्रीय जैव उत्तेजक समिती स्थापन करण्यात आली आहे. या समितीद्वारे नेमक्या कोणत्या उत्पादनांना कायदेशीर मान्यता द्यायची, त्याची मानके निश्चित करणे, विश्लेषणाच्या पद्धती ठरविणे तसेच याबाबत केंद्र सरकारला वेळोवेळी सूचना, सल्ले देणे अशा प्रकारची कामे होणार आहेत. सध्या या समितीमध्ये केंद्र स्तरावरील कृषी आयुक्त, संबंधित विभागाचे सचिव, उपसचिव, आयसीएआर तसेच आरोग्य विभागाचे उपमहासंचालक, संशोधन, गुणनियंत्रण, प्रशिक्षण संस्थांचे संचालक आदींचा समावेश आहे. 

देशातील सुमारे ८० ते ९० टक्के बायोस्टिम्यूलंट्स निर्माते हे लघू ते मध्यम उद्योजक आहेत. केंद्र स्तरावरील कृषीशी संबंधित बहुतांश अधिकारी, सचिव, संचालक ही सर्व मंडळी कृषी निविष्ठांसाठी बहुराष्ट्रीय कंपन्यांशी अधिक संलग्न असतात. या कंपन्या त्यांना पुरवीत असलेली माहिती आणि ‘शिधा’ यावर देशात निविष्ठांची निर्मिती-वापराबाबतची ध्येयधोरणे ठरतात. अशावेळी बायोस्टिम्यूलंट्स बाबतच्या मध्यवर्ती समितीमध्ये देशांतर्गत बायोस्टिम्यूलंट निर्माते (उद्योजक) तसेच या उद्योजकांच्या संघटनांच्या प्रतिनिधींचा त्यात समावेश असायला हवा. बायोस्टिम्यूलंट्सचा वापर फळे-भाजीपाल्यामध्ये अधिक होतो. फळे-भाजीपाला उत्पादक शेतकऱ्यांचे काही चांगले गट-संघ आहेत. अशा गट-संघाचे प्रतिनिधी या समितीत असायला हवेत. बायोस्टिम्यूलंट्सची थेट निर्मिती अथवा त्यांच्या संघटनांचे प्रतिनिधी तसेच शेतकऱ्यांचे गट-संघ यांना निर्मिती, विक्री, वापर याबाबतचा व्यापक अनुभव असतो. अशा प्रतिनिधींचा समितीमध्ये समावेश असल्यास त्यांच्या ज्ञान आणि अनुभवाचा सर्वांनाच फायदा होणार आहे. असे असले तरी या सर्वच बायोस्टिम्यूलंट्समधील कीडनाशके तसेच जड धातूंचे कमाल मर्यादेचे प्रमाण, विषारीपणाच्या चाचण्या, विविध हंगाम, विभागातील चाचण्या, निर्मिती तसेच वापराबाबत काही अटी यात अनेक त्रुटी आहेत. या त्रुटी देखील उद्योजक आणि शेतकऱ्यांचे प्रतिनिधी यांच्याद्वारे तत्काळ दूर होऊन त्यांचा वापर सुलभ होईल. 

कायद्याची मान्यता नसलेल्या (बीगर नोंदणीकृत) परंतु शेतीमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या कृषी निविष्ठांना पीजीआर (प्लॅंट ग्रोथ रेग्युलेटर्स - वनस्पती वृद्धीनियंत्रके) म्हटले जाते. या वृद्धीनियंत्रकांमध्ये बायोस्टिम्यूलंट्स, संजिवके, भुसुधारके, तसेच इतर कोणत्याही सेंद्रिय उत्पादनांचा समावेश होतो. त्यापैकी केवळ बायोस्टिम्यूलंट्सलाच केंद्र सरकारने मान्यता दिली आहे. या बायोस्टिम्यूलंट्समध्ये वनस्पतिजन्य अर्क, सागरी तण (अर्क), जैव रसायने, प्रोटिन हायड्रोलायसेट्स, अमिनो अॅसिड्स, जीवनसत्त्वे, पेशीमुक्त सूक्ष्मजीव आधारीत उत्पादने, अॅंटिऑक्सिडंट्स, ह्युमिक, फुल्व्हिक अॅसीड्स आदींचा समावेश होतो. बायोस्टिम्सूलंट्सची दरवर्षीची राज्यातील बाजारपेठ तीन हजार कोटी तर देशभरातील बाजारपेठ 25 हजार कोटींच्या वर आहे. या बाजारपेठेत दरवर्षी 10 ते 12 टक्क्यांनी वाढ होत आहे. अनेक बायोस्टिम्यूलंट्स उत्तम दर्जाची आहेत. परंतु याची वाढती बाजारपेठ त्यातील नफा हे पाहून त्यात काही नफेखोर घुसले आहेत. त्यामुळे बनावट, भेसळयुक्त बायोस्टिम्यूलंट्स देखील बाजारपेठेत वाढले आहेत. महत्त्वाचे म्हणजे आत्तापर्यंत त्यावर कायदेशीर नियंत्रण नसल्याने बनावट तसेच चांगल्या अशा दोन्ही उत्पादकांवर कारवाईचा बडगा उगारला जात होता. आता बायोस्टिम्यूलंट्सच्या कायदेशीर मान्यतेनंतर अशा प्रकारांना आळा बसेल. शेतकऱ्यांना सुद्धा दर्जेदार बायोस्टिम्यूलंट्स मिळतील. 
 


इतर संपादकीय
पेच हळद विक्रीचा! कोरोना विषाणूला प्रतिबंधात्मक तसेच लागण झाल्यावर...
एक उपेक्षित  फ्रंटलाइन योद्धा! कोरोनाची दुसरी लाट आली. वर्षभर गढूळ झालेले...
फटका वादळाचा अन् चुकीच्या निकषांचा!  मागील वर्षभरापासून सुरू असलेल्या नैसर्गिक...
पीककर्जाचे वाटप  वेळेवरच करा .  मॉन्सून २२ मेला अंदमानात दाखल झाला असून...
जमिनीची सुपीकता आणि  खतांची कार्यक्षमता...शेती उत्पादन, शेतकऱ्‍यांना मिळणारा फायदा,...
साखर उद्योगाचे दिशादर्शक पाऊल सुमारे पाच वर्षांपूर्वी या देशात हवा विकत...
गो-पीयूष वाढविते  रोगप्रतिकार शक्ती   आज जगभरात कोरोना या विषाणूजन्य संसर्गजन्य...
गंध फुलांचा गेला सांगून  मोहफुले म्हटले की आपल्याला केवळ दारूच आठवते....
शेतीमाल खरेदी-विक्रीत वाटमाऱ्या नकोतचनाशिक जिल्ह्यात व्यापाऱ्यांनी द्राक्ष उत्पादकांना...
साखर उद्योगाची ‘ब्राझील पॅटर्न’च्या...यंदाच्या साखर हंगामामध्ये १० लाख टन साखर उत्पादन...
कोरोनाला हरवायला हवी दुर्दम्य इच्छाशक्तीकोरोनाच्या दुसऱ्या लाटेने संपूर्ण देशातील जनता...
सहकारी चळवळीच्या शुद्धीकरणाची आवश्यकतासहकारी चळवळीने सारे विश्वच व्यापून टाकले आहे. ‘...
देशभरातील बाजारपेठांना जोडतेय किसान... किसान रेल्वेचा सर्वांत जास्त फायदा...
किमया ऑनलाइन मार्केटिंगची  अॅमेझॉनचे वस्तू विक्रीचे स्वतःचे एकही आउटलेट...
प्रक्रियेला पर्याय नाहीकोरोना संक्रमणाच्या काळात सर्वच क्षेत्रांना...
आर्थिक पुनरुज्जीवनाचे आव्हानकोरोनाच्या दुसऱ्या आक्रमणाच्या पार्श्‍वभूमीवर...
बदल्यांचा ‘बाजार’कोरोनाच्या दुसऱ्या लाटेने शहरांसह ग्रामीण...
प्रतिकारशक्ती वाढवायची, तर फळे आणि...संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या जागतिक अन्न व कृषी...
कोरोनाचा कहर अन् राजकारणकोरोनाच्या दुसऱ्या लाटेने देशात थैमान घातले आहे....
शेतकरी उत्पादक कंपन्यांची भविष्यातील...मागील काही वर्षात महाराष्ट्रामध्ये जवळपास ५०००...