agriculture news in marathi agrowon agralekh on change in season cycle | Agrowon

ऋतुचक्र बदल
विजय सुकळकर
गुरुवार, 17 ऑक्टोबर 2019

मागील काही वर्षांपासूनचे ऋतुचक्र बदल आणि या वर्षीच्या वैशिष्ट्यपूर्ण मॉन्सूनकडून हवामान; तसेच कृषी शास्त्रज्ञांना बरेच काही शिकण्याची, त्यावर संशोधन करण्याची संधी आहे.

या वर्षीचा मॉन्सून अनेक बाबींनी वैशिष्ट्यपूर्ण ठरला. मॉन्सूनच्या आगमनापासूनच सुरू झालेले वेगळेपण तो माघारी फिरत असताना चालूच आहे. या वर्षी जून ते सप्टेंबरच्या काळात देशभरासह महाराष्ट्रातसुद्धा जवळपास २५ वर्षांनंतर दमदार पाऊस पडला. यादरम्यान राज्याने पावसाचे मोठे खंड, अतिवृष्टी, ढगफुटी अशी मॉन्सूनची विविध रूपे देखील अनुभवली आहेत. मॉन्सूनचा परतीचा प्रवास सर्वसामान्यपणे सप्टेंबरच्या मध्यावर सुरू होतो. या वर्षी देशात अडखळत दाखल झालेल्या मॉन्सूनने आत्तापर्यंतचा सर्वांत उशिराने म्हणजे ९ ऑक्टोबरला परतीचा प्रवास सुरू केला आहे. हेदेखील या वर्षीच्या मॉन्सूनचे आणखी एक वैशिष्ट्यच म्हणावे लागेल.

मॉन्सूनने राज्यातून माघार घेतली असतानाच पावसास पोषक हवामान तयार होत आहे. कोकण, मध्य महाराष्ट्रात काही ठिकाणी हलक्या पावसासह राज्यात आजपासून वादळी पावसाची शक्यतादेखील हवामान विभागाकडून वर्तविण्यात आली आहे. पावसाच्या उघडिपीनंतर राज्यभर उन्हाचा चटकाही (ऑक्टोबर हीट) चांगलाच वाढला आहे. विदर्भ, मराठवाडा आणि उत्तर महाराष्ट्राच्या काही भागांत तापमानाचा पारा ३४ अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेला आहे. आपल्याकडे मार्च ते मे महिन्यांत उन्हाळा, जून ते सप्टेंबरमध्ये पावसाळा; तर नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हिवाळा असे तीन ऋतू आहेत. वर्षभरात ऑक्टोबर महिना हा संक्रमणाचा मानला जातो. शेतीच्या दृष्टीनेही हा संक्रमणाचाच काळ असतो. याकाळात खरीप हंगामातील पिकांची काढणी; तसेच रब्बी हंगामातील पिकांच्या पेरणीच्या नियोजनात शेतकरी व्यग्र असतो. मॉन्सून महाराष्ट्रात रेंगाळला तर ऑक्टोबरचे हवामान आल्हाददायक असते; पण मॉन्सून लवकर परतला तर ऑक्टोबरमध्ये तापमान बरेच वाढते. या वर्षी ऑक्टोबर हीट आता जाणवू लागली तरी हवामान खात्याच्या अंदाजानुसार, राज्यात वादळी पाऊस झाल्यास तापमानात पुन्हा घट होऊ शकते. 

खरे तर सप्टेंबरच्या शेवटी आणि ऑक्टोबरच्या सुरवातीस राज्यात परतीचा पाऊस पडतोच. हा पाऊस राज्यातील सोलापूर आणि आसपासच्या जिल्ह्यांमध्ये अधिक असतो. या वेळचा पाऊस रब्बी हंगामासाठी चांगला असतो. त्यामुळेच सोलापूर परिसरात रब्बी हाच मुख्य हंगाम मानला जातो. गेल्या वर्षी परतीच्या पावसाने राज्याकडे पाठ फिरविली होती; तर या वर्षी परतीचा पाऊस लांबला आहे. त्यातच वादळी पाऊस झाला तर काढणीला आलेल्या पिकांचे नुकसान वाढू शकते. आधीच अतिवृष्टी, महापुराने खरीप पिकांचे मोठे नुकसान केले; त्यात अजून भर पडू शकते. ज्वारी, बाजरी, करडई अशा काही पारंपरिक रब्बी पिकांत त्यांच्या वाढीच्या अवस्थेत वादळी अथवा अवकाळी पावसाचा प्रतिकार करण्याची क्षमता असते; परंतु अलीकडे फळे-फुले-भाजीपाला या वर्गातील अपारंपरिक पिके घेण्याकडे शेतकऱ्यांचा कल वाढला आहे. ही पिके अवकाळी पावसास संवेदनशील असतात. पारंपरिक पिकांच्याजागी अपारंपरिक पिके जेव्हा घेतली जातात, तेव्हाच त्यांचे हवामानविषयक धोके शेतकऱ्यांना सांगून अवगत करायला पाहिजे. ते होत नसेल तर अशा पिकांची लागवड शेतकऱ्यांनी केल्यावर त्यांचा बचाव करण्यासाठीचे उपाय त्यांना मिळायला हवेत.

महत्त्वाचे म्हणजे मागील काही वर्षांपासूनचे ऋतुचक्र बदल आणि या वर्षीच्या वैशिष्ट्यपूर्ण मॉन्सूनकडून हवामान; तसेच कृषी शास्त्रज्ञांना बरेच काही शिकण्याची, त्यावर संशोधन करण्याची संधी आहे. हवामानतज्ज्ञ दरवर्षीच्या मॉन्सूनच्या वेगळेपणावर लक्ष ठेवून असतात. त्यांच्याकडे बऱ्याच वर्षांपासूनच्या याबाबतच्या नोंदीही आहेत; परंतु पुढे सखोल अभ्यासाच्या दृष्टीने त्यांच्याकडून फारसे प्रयत्न होत नाहीत. कृषी शास्त्रज्ञांचेही तसेच आहे. या वर्षी बदलत्या ऋतुचक्रानुसार पिकांच्या हंगामात काही बदल करता येतील का, असा केवळ प्रश्न उपस्थित केला गेलाय. यास सुरवात होऊन शेतकऱ्यांना तशा शिफारशी मिळाल्या तोच सुदिन म्हणावा लागेल.


इतर अॅग्रो विशेष
बॅंक एकत्रीकरण एक अनावश्‍यक पाऊलभारताने १९९० मध्ये नवीन आर्थिक धोरण स्वीकारले....
भूगर्भ तहानलेलाच!रा ज्यात या वर्षी जोरदार पाऊस झाला. अनेक भागांत...
साखर उद्योगाने मूल्यपदार्थांकडे वळणे...पुणे: देशाच्या ग्रामीण अर्थकारणात मोलाचा वाटा...
देशात कापूस उत्पादन घटणारजळगाव ः देशात सर्वाधिक कापूस उत्पादित करणाऱ्या...
राष्ट्रीय कृषिमुल्य आयोगासमोर ऊस...पुणे : कायद्यातील उणिवांचा फायदा घेत ऊस उत्पादक...
नुकसानग्रस्तांसाठीचे दोन हजार कोटी...मुंबई: राज्यातील ३४ जिल्ह्यांतील ३२५ तालुक्‍...
थंड वारे वाढणार...पुणे : राज्यात किमान तापमानातचा पारा १६ अंशांच्या...
दर्जेदार दुग्धोत्पादनांचा ‘गारवा’ ब्रॅंडकोल्हापूर जिल्ह्यातील मातब्बर दूध संघ दुग्धजन्य...
शेवगा कसे ठरले 'या' शेतकऱ्याचे हुकमी...कायम अवर्षण स्थिती असलेल्या सोलापूर जिल्ह्यातील...
'पणन'ची २७ पासून कापूस खरेदी नागपूर ः सिसिआयची खरेदी सुरूच असली तरी कापूस पणन...
शेतीला व्यावसायिक दर्जा आवश्यक: सुहास...पुणे: भावनिकतेच्या आधारे शेती न करता शेतकरी...
कुजलेल्या तुराट्यांच्या झाडण्याही होणार...परभणी ः यंदा तुरीचं पीक लई जोरात आलं होतं. चांगली...
सांगली जिल्ह्यातील अंडी उत्पादकांना...सांगली ः एप्रिल ते ऑक्टोबर या सात महिन्यांत...
मानवी, शेती आरोग्यासाठी नैसर्गिक शेतीचा...मानवी व शेतीचे आरोग्य याबाबत अधिक जागरूक झालेल्या...
अभ्यास, नियोजनातून देशी दुग्धव्यसाय...भाजीपाला शेती करण्याबरोबरच रेशीमशेती आणि...
इथेनॉल उत्पादन घटणारपुणे:  देशाच्या इथेनॉलनिर्मितीत मोठी घट...
अकोला जिल्ह्यात कपाशीवर बोंड अळीअकोला ः परतीच्या पावसाने कापूस पिकाचे मोठ्या...
पीकविम्यासाठी शासकीय पातळीवर धावपळपुणे: अतिपावसामुळे नुकसान झाल्यानंतर शेतकऱ्यांना...
देशात मागणीच्या तुलनेत ४० टक्केच कांदा...पुणे: देशभरात ऑगस्ट महिन्यातील खरीप कांद्याच्या...
किमान तापमानात घटपुणे: राज्यात होत असलेले ढगाळ हवामान निवळल्यानंतर...