agriculture news in marathi agrowon agralekh on complaint settlement process of agriculture department in Maharashtra | Agrowon

तक्रार निवारणाची  योग्य प्रक्रिया 

विजय सुकळकर
शुक्रवार, 4 जून 2021

आलेल्या तक्रारीची योग्य दखल घेऊन त्याचे रीतसर निवारण झाले पाहिजेत. विशेष म्हणजे याचा ‘फीडबॅक’ तक्रारदार शेतकऱ्यांना मिळायला हवा. 

चालू खरीप हंगामात महाराष्ट्रातील निविष्ठांबाबतच्या शेतकऱ्यांच्या वाढत्या तक्रारी लक्षात घेऊन त्यांची गैरसोय टाळण्यासाठी कृषी आयुक्तालयाने नियंत्रण कक्षाचे बळकटीकरण केले असल्याचे स्पष्ट केले आहे. खरीप हा राज्याचा मुख्य हंगाम आहे. या हंगामात (बहुवार्षिक पिकांखालील आणि पडीक क्षेत्र सोडून उर्वरित) जवळपास सर्व क्षेत्रावर खरीप पिकांची लागवड होते. खरीप हंगामात एकतर मॉन्सून नाहीतर निविष्ठा याबाबत शेतकऱ्यांच्या तक्रारी असतात. यातील मॉन्सून कधी, कुठे, कसा बरसेल, हे आपल्या नाहीतर निसर्गाच्या हाती आहे. परंतु निविष्ठांबाबतच्या समस्या तसेच तक्रारी या पूर्णपणे मानवनिर्मित आहेत. निविष्ठांच्या बाबतीत बोलायचे झाले तर बियाणे, रासायनिक खते यांचा पुरवठा मागणीनुसार होत नाही. अनेक वेळा मागणी केलेल्या बियाणे अथवा खतांची कंपन्या आणि विक्रेते मिळून कृत्रिम टंचाई करतात. मॉन्सूनचा चांगला पाऊस झाला, की बहुतांश शेतकऱ्यांना पेरण्या उरकून घ्याव्या लागतात. अशावेळी बाजारातील मागणी वाढते. त्यामुळे बियाणे आणि खतांची काळ्या बाजारात चढ्या दराने विक्री केली जाते. बियाणे आणि खतांची खरेदी केल्यानंतर ते कमी दर्जाचे अथवा बनावट निघून शेतकऱ्यांची फसवणूक होते. अशा बियाण्याची उगवण होत नाही, झाली तर अपेक्षित उत्पादन मिळत नाही. खतांच्या बाबतीतही मागणी असलेल्या ग्रेडची कृत्रिमटंचाई भासवून काळ्याबाजारात अधिक दराने विकली जातात. काही नफेखोर कंपन्या बनावट खतांद्वारे शेतकऱ्यांची फसवणूक करतात. कीडनाशके तर कृषी सेवा केंद्रचालकांच्या सल्ल्‍यानेच घेतली जातात. त्यातही महागडी कीडनाशके घेऊन अपेक्षित परिणाम मिळत नाहीत, काही वेळा पीक वायासुद्धा जाते. 

शेतकऱ्यांच्या निविष्ठांबाबत तक्रारीसाठी कृषी विभागाचा टोल फ्री क्रमांक आहे. परंतु अशा टोल फ्री क्रमांक अनेक वेळा लागत नाही, लागला तर तक्रार नीट ऐकून घेतली जात नाही. तक्रार ऐकून घेतली तर त्याचे वेळेत निवारण होत नाही. या सर्व पार्श्‍वभूमीवर थेट आयुक्तालयाने तक्रार निवारणासाठी घेतलेल्या पुढाकाराचे स्वागतच करायला हवे. महत्त्वाचे म्हणजे आयुक्तालयाने केवळ टोल फ्री क्रमांकच नाही तर त्यासोबत भ्रमणध्वनी, व्हॉट्सॲप क्रमांक दिलेले असून ई-मेलद्वारे देखील आता तक्रार नोंदविता येणार आहे. तक्रार निवारणात आधुनिक साधनांचा वापर ही बाबही चांगलीच म्हणावी लागेल. बहुतांश शेतकरी स्मार्ट फोनद्वारे व्हॉट्सॲपचा वापर करीत आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांना तत्काळ तक्रार नोंदविता येणार आहे. यातील महत्त्वाचा भाग म्हणजे आलेल्या सर्व तक्रारींची आयुक्तालयाकडून योग्य दखल घेतली गेली पाहिजेत. शेतकऱ्यांची निविष्ठांमध्ये फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच संबंधितांवर तत्काळ कारवाई देखील झाली पाहिजेत. फसवणुकीद्वारे झालेल्या नुकसानीची योग्य त्या कायदेशीर कारवाईनंतर शेतकऱ्यांना भरपाई मिळायला हवी. हे तक्रार निवारण एवढ्यावरच न थांबता फसवणुकीद्वारे झालेल्या नुकसानीची योग्य अशा कायदेशीर कारवाईनंतर शेतकऱ्यांना भरपाई मिळायला हवी. एवढी सगळी प्रक्रिया पार केल्यानंतर तक्रारदार शेतकऱ्यांना तक्रार निवारण प्रक्रियेचा ‘फीडबॅक’ गेला पाहिजेत. असे झाले तरच कृषी आयुक्तालयाच्या तक्रार निवारण प्रक्रियेवर राज्यातील शेतकऱ्यांचा विश्‍वास बसेल. मुख्य म्हणजे बी-बियाणे, खते, कीडनाशके अशा निविष्ठांच्या वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या काळ्या बाजारावरही आळा बसणार आहे. असे झाले तरच निविष्ठा तक्रार निवारण कक्षाचे खऱ्या अर्थाने बळकटीकरण झाले म्हणता येईल. याद्वारे शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळेल. कारण राज्यातीलच नव्हे तर देशभरातील शेतकरी मागील अनेक वर्षांपासून दर्जेदार निविष्ठा आणि उत्पादित शेतीमालास रास्त दर एवढेच मागतो आहे. 
 


इतर अॅग्रो विशेष
देशभरात सोयाबीन ५५०० ते ७३००च्या दरम्यानपुणे : सध्या बाजारात येणाऱ्या सोयाबीनपैकी ज्या...
राज्यात पावसाचा जोर वाढणारपुणे : काहीशा विश्रांतीनंतर राज्यात पावसाला...
द्राक्ष बागायतदार संघाचे आजपासून ६१ वे...नाशिक : महाराष्ट्र राज्य द्राक्ष बागायतदार संघाचे...
मूग, सोयाबीन पिकाला कोंब फुटण्याची...पुणे : राज्यात काही दिवसांच्या विश्रांतीनंतर...
साखरनिर्यातीचे १८०० कोटींचे अनुदान मंजूरकोल्हापूर : केंद्राने २०२०-२१ या हंगामात निर्यात...
सामाजिक, मानसिक स्वास्थ्यासाठी...पुणे ः ‘‘बदलत्या परिस्थितीत सामाजिक आणि मानसिक...
द्राक्ष पिकातील कलम वर्षभर यशस्वी...महाराष्ट्रात द्राक्ष, आंबा व अन्य फळपिकांचे कलम...
दोन आठवडे अगोदरच खरीप कांदा बाजारातनाशिक : जिल्ह्यातील चांदवड,देवळा, मालेगाव, येवला...
‘व्हीएसआय’च्या जालना केंद्रासाठी ३० कोटीपुणे ः विदर्भ, मराठवाड्याला मार्गदर्शक ठरणाऱ्या...
पेरणी ते काढणी- जपला यांत्रिकीकरणाचा वसागरज ही शोधाचा जननी असते. त्यातूनच निंभोरा बोडखा (...
जोरदार वारे, मेघगर्जना, विजांसह पावसाचा...पुणे : राज्यात पुढील दोन दिवस जोरदार वारे,...
पुण्यात साकारतेय देशी गाय संशोधन आणि...पुणे ः देशी गायींच्या संवर्धनातून त्यांची...
विमा कंपन्यांना आठ हंगामांत १२ हजार...पुणे ः देशातील खासगी विमा कंपन्यांनी गेल्या आठ...
द्राक्ष हंगामात नियोजन आणि बाजारपेठेचे...अधिक परतावा देणारी पिके म्हणजे जोखीमही मोठी असते...
मागणीमुळे हरभरा दर हमीभावाच्या वर टिकूनपुणे : गेल्या आठवडाभरात हरभऱ्याला चांगली मागणी...
महुद ग्रामस्थांची एकजूट कौतुकास्पद :...सोलापूर ः वसुंधरा आणि पृथ्वीच्या रक्षणासाठी...
उच्चशिक्षित दांपत्याची पोल्‍ट्रीत...वाशीम जिल्हयात मुठ्ठा या छोट्या गावात नीलेश व...
भरीताच्या वांग्यासह केळी अन कांद्याची...नशिराबाद (ता.. जि.. जळगाव) येथील लालचंद व यशवंत...
मध केंद्र योजनेंतर्गत साहित्य  स्वरूपात...नाशिक : महाराष्ट्र राज्य खादी व ग्रामोद्योग...
ठिबक अनुदान वाटपाच्या  प्रक्रियेवर...पुणे : प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजनेतून अनुदान...