agriculture news in marathi agrowon agralekh effect of changing climate on indian monsoon | Agrowon

पुराचा धोका शेतीला अन् शहरांनाही

विजय सुकळकर
शुक्रवार, 23 एप्रिल 2021

नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या पर्यावरणीय संशोधनानुसार मुंबई महानगराच्या सुमारे २० टक्के किनारपट्टीला पुराचा अतितीव्र धोका असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
 

जगभरातील ३० हून अधिक पर्यावरण प्रारूपांची तुलना आणि अभ्यास केल्यानंतर आगामी काळात भारतात मॉन्सूनचा पाऊस अधिक तीव्र स्वरूपाचा असेल, असे शास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.  या बदलत्या मॉन्सूनचा शेतीसह देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर विपरीत परिणाम होण्याचा इशाराही देण्यात आला आहे. हवामान बदलाच्या दुष्परिणामाबाबत यापूर्वी अनेकदा देश-विदेशांतील शास्त्रज्ञांनी आपल्याला अवगत केले आहे. हवामान बदलामुळे पिकांची उत्पादकता कमी होऊन भारतातील अन्नसाखळी प्रभावित होईल, या देशातील मोठ्या लोकसंख्येवर उपासमारीची वेळ येईल, असेही सांगून झाले आहे. परंतु अशा इशाऱ्यांकडे लक्ष द्यायला राज्यकर्त्यांना वेळ दिसत नाही. संशोधन संस्थांना याबाबत गांभीर्य नाही. जागतिक तापमानवाढीमुळे भारतात मॉन्सूनचा पाऊस पूर्वीपेक्षा अधिक जोरदारपणे कोसळत आहे. आणि हे प्रमाण आधी वर्तविण्यात येत असलेल्या अंदाजांपेक्षा कितीतरी अधिक असेल, असे निरीक्षण संशोधक अॅंजा कॅटझेनबर्गर यांनी नोंदविले आहे. याचा प्रत्यय मागील दोन वर्षांपासून आपल्याला येत आहे. २०१९ आणि २०२० या दोन्ही वर्षी हवामान विभागाने वर्तविण्यात आलेल्या अंदाजाच्या अनुक्रमे १४ आणि ९ टक्के अधिक पाऊस झाला आहे. शास्त्रज्ञांच्या अभ्यासानुसार या वर्षी देखील असाच कल राहिला तर सरासरीपेक्षा अधिक पाऊस पडण्याची शक्यताच अधिक आहे. गेल्या दोन्ही वर्षांच्या अतिवृष्टी आणि महापुराने देशभरातील शेतीचे नुकसानच अधिक झाले आहे.

प्रश्‍न केवळ अतिवृष्टी, महापुराचाच नाही तर हवामान बदलामुळे चक्रीवादळे, अवकाळी पाऊस, गारपीट अशा आपत्तींचे प्रमाण मागील दोन वर्षांत खूपच वाढले आहे. देशात २०१५ पर्यंत दुष्काळाची चर्चा अधिक होती. मागील दोन वर्षांत अतिवृष्टीची चर्चा सर्वत्र आहे. महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश, बिहार, आसाम, ओडिशा, पश्‍चिम बंगालसह पूर्वोत्तर तसेच दक्षिणेतील राज्यांना सुद्धा पुराचे तडाखे वाढले आहेत. अशा प्रकारच्या विपरीत हवामानामुळे देशभरातील शेतकरी संभ्रमित झाला असून, शेती क्षेत्र नष्ट होते की काय, अशी भीती आता वाटू लागली आहे. अधिक गंभीर बाब म्हणजे पृथ्वीचे तापमान वाढत असल्याने ध्रुव प्रदेशातील बर्फ वेगाने वितळत आहे. हिमकडे तुटत आहेत. हिमनद्याही नष्ट होत आहेत. समुद्राच्या पाण्याची पातळी वाढत आहे. नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या पर्यावरणीय संशोधनानुसार मुंबई महानगराच्या सुमारे २० टक्के किनारपट्टीला पुराचा अतितीव्र धोका असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. समुद्राच्या पाणीपातळीत सतत वाढ होत असल्याने चेन्नई व कोलकोता ही शहरे संवेदनशील बनली आहेत. आपल्या देशातील समुद्र किनाऱ्यालगतच्या सर्व गाव-शहरांना धोक्याचा इशारा देण्यात आला आहे. एवढेच नव्हे, तर या इशाऱ्यानुसार समुद्राकाठची अनेक गावे पाण्यात बुडाली आहेत, बुडत आहेत. अशावेळी आपण जागे कधी होणार हा प्रश्‍न आहे. 

एकीकडे कोरोना महामारी तर दुसरीकडे नैसर्गिक आपत्तीने देशभरातील जनता त्रस्त आहे. केंद्र सरकार मात्र निवडणुकांतून विविध राज्यांत आपला सत्ताविस्तार कसा होईल, यातच मश्गूल आहे. तापमानवाढीने उद्‌भवलेल्या आपत्तींची संकटे ही मानवनिर्मित आहेत. विकासाच्या नावाखाली पर्यावरणाचा ऱ्हास सुरू आहे. अनियंत्रित जंगलतोड, वृक्ष कटाई, वणवे, जाळपोळ यामुळे नष्ट होणारे वनक्षेत्र, प्रदूषणामुळे वातावरणातील वाढते कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण, कांदळवनातील अनधिकृत अतिक्रमणे हे सर्व थांबणार नसेल तर भविष्यात तापमानवाढीचे अतिगंभीर परिणाम भोगावे लागतील, हे लक्षात घेऊन तातडीने उपाययोजना करायला हव्यात.


इतर संपादकीय
हा तर मत्स्य दुष्काळाच! जगातील आघाडीच्या ‘ब्लू इकॉनॉमी’मध्ये भारताचा...
तो’ आला, ‘त्याने’ राज्यही व्यापले मागील वर्षी भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने...
बेरोजगारीची लाट थोपवागेल्या वर्षी कोरोना संसर्गाला सुरुवात झाल्यानंतर...
‘अढी’ला पिकलाय आंबापूर्वी एक आंबा पाडाला आला की त्या झाडावरील...
उत्पन्नवाढीसाठी‘हिरवे सोने’  जगामध्ये १९७४ पासून ५ जून हा जागतिक...
इथेनॉलला प्रोत्साहन  सर्वांच्याच हिताचे  केंद्र सरकारने इंधनावरील आपले अवलंबित्व कमी...
समृद्धीचा मार्ग स्वतःच शोधायेत्या खरीप हंगामात चांगला पाऊस पडेल, भरघोस पीक...
तक्रार निवारणाची  योग्य प्रक्रिया  चालू खरीप हंगामात महाराष्ट्रातील ...
‘खतवापर क्रांती’च्या दिशेने एक पाऊल  ‘इफ्को’ने (इंडियन फार्मर्स फर्टिलायझर्स को-...
शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढविणारी धोरणे... ग्रामीण भागात कोरोना विषाणूचे थैमान चालू आहे....
तिढा शिल्लक साखरेचा!  दिवाळीनंतर उन्हाळ्यातील लग्नसमारंभ, धार्मिक...
वेगान दूध -  गाईम्हशींच्या दुधाची जागा...‘वेगान’ हा शब्दच मुळात व्हेजिटेरियन (Vegetarian)...
शेती प्रगती अन्  धोरण विसंगती चार दिवसांपूर्वीच केंद्रीय कृषी मंत्रालयाचा २०२०-...
एक पाऊल मुस्कटदाबीच्या दिशेने मोदी-२.० राजवटीला दोन वर्षे पूर्ण झाली. ...
खरीप पिकांचे  हमीभाव कधी कळणार?  कोणत्याही कंपनी उत्पादनांचे दर उत्पादनासाठीचा...
पेच हळद विक्रीचा! कोरोना विषाणूला प्रतिबंधात्मक तसेच लागण झाल्यावर...
एक उपेक्षित  फ्रंटलाइन योद्धा! कोरोनाची दुसरी लाट आली. वर्षभर गढूळ झालेले...
फटका वादळाचा अन् चुकीच्या निकषांचा!  मागील वर्षभरापासून सुरू असलेल्या नैसर्गिक...
पीककर्जाचे वाटप  वेळेवरच करा .  मॉन्सून २२ मेला अंदमानात दाखल झाला असून...
जमिनीची सुपीकता आणि  खतांची कार्यक्षमता...शेती उत्पादन, शेतकऱ्‍यांना मिळणारा फायदा,...