agriculture news in marathi, agrowon agralekh on forest fire | Agrowon

सावधान! वणवा पेटतोय...

विजय सुकळकर
शुक्रवार, 10 मे 2019

वन समृद्ध असेल तर शेती समृद्ध होते. वनांचा आणि शेतीचा असा थेट संबंध आहे, हे लक्षात घेऊन सर्वांनीच आगीपासून वनांचे संरक्षण करायला हवे.
 

चा र दिवसांपूर्वी नाशिक जिल्ह्यातील मानूर-देवळीपाडा या गावाजवळील डोंगराला वणवा लागून त्यात वनसंपदेचे मोठे नुकसान झाले. रात्री अचानक डोंगरावर लागलेली आग पाहून जवळील पाड्यातील आदिवासी बांधव धावले. आग विझविण्यासाठी त्यांनी शर्तीचे प्रयत्न केले, यात त्यांना यशही आले, त्यामुळे होणारे अधिकचे नुकसान टळले. राज्यात फेब्रुवारी ते मे या उन्हाळ्याच्या दिवसांत वणवे लागत असतात किंवा जाणीवपूर्वक लावले जातात. पेटलेला वणवा विझविण्यासाठीचे प्रयत्न क्वचितच होतात. त्यामुळे याची व्याप्ती आणि त्यात होणारे नुकसानही वाढत जाते. जंगल, डोंगराळ भागांत सर्वत्रच लागत असलेल्या वणव्यांची माध्यमामधूनही फारशी चर्चा होत नाही. वन विभागासह शासनही ही बाब गंभीरतेने घेत नाही. त्यामुळे दिवसेंदिवस वणव्यांचे संकट हे अधिक गडद होत चालले आहे.

उन्हाळ्याच्या दिवसांत बहुतांश वन कुरणे वाळलेली असतात. जंगलातील झाडांची पानगळ झालेली असते. वाळलेला पालापाचोळा सर्वत्र पसरलेला असतो. मार्च ते मे या महिन्यांमध्ये वावटळीचे प्रमाण अधिक असते. ही सर्व परिस्थिती वणवा लागण्यास पोषक असते. अशा वेळी पडलेल्या एक ठिणगीचे रूपांतर वणव्यात होते. वणव्यामध्ये चराऊ कुरणे जळून खाक होतात. जंगलातील साग, साल, बांबू, खैर, चंदन आदी मौल्यवान वनवृक्षांसह असंख्य दुर्मीळ वनौषधी नष्ट होतात. आगीच्या चपेटमध्ये येऊन अनेक वन्यजीवांना आपले प्राण गमवावे लागतात. डोंगराळ भागात अनेक आदिवासी बांधव शेती करतात. अशा शेतीलाही वणव्याच्या झळा बसतात. अशा शेतातील पिके, बांधावरची वनवृक्षे, फळझाडे, गोठ्यातील जनावरे वणव्याच्या आगीत होरपळतात. वणव्यामुळे केवळ वनसंपदा अथवा वन्यजीवच नष्ट होत नाहीत तर डोंगराळ भागातील शेती-शेतकऱ्यांचेही मोठे नुकसान होते. पेटलेला वणवा आटोक्यात आणणे हे अत्यंत अवघड काम आहे. त्यामुळे तो पेटूच नये यासाठी सर्वांनी खबरदारी घ्यायला हवी.   

जोराच्या वादळात झाडांच्या फांद्याचे एकमेकांना घर्षण होऊन अथवा वीज पडून नैसर्गिकरीत्या वणवा लागतो. परंतु आपल्याकडील बहुतांश वणवे हे अनैसर्गिक कारणांमुळे लागत असून, त्यास त्या परिसरातील मानवच जबाबदार असतो. मानवाकडून कधी अनवधानाने, तर बहुतांश वेळा मुद्दाम वणवा लावला जातो. डोंगराळ भागात शेती करण्यासाठी, गवताची अधिक वाढ होण्यासाठी, वन्यप्राण्यांना हाकलून देण्यासाठी, वन गुन्ह्यातील पुरावे नष्ट करण्यासाठी वनाला आग लावली जाते. तर कधी राब जाळताना शेतकऱ्यांकडून योग्य दक्षता घेतली गेली नाही तरी वणवा पेटतो. आगीचा इशारा देणारे वायरलेस सेंसरचे जाळे उभारून कमी खर्चात आगीची माहिती मिळविली जाऊ शकते. परंतु आग लागू नये म्हणून पूर्वापार चालत आलेल्या जाळरेषा आणि आग लागल्यानंतर विझविण्यासाठी झाडांच्या फांद्या याच पद्धतीवर आजही वनखाते अवलंबून असल्याचे दिसून येते. राज्यात प्रत्येक वनक्षेत्राचा सुधारित आग संरक्षण आराखडा तयार करायला हवा. अशा आराखड्याच्या प्रभावी अंमलबजावणीतून राज्यात वणव्याचे प्रमाण घटू शकते. या आराखड्यामध्ये प्रतिबंधात्मक तसेच नियंत्रणात्मक उपाययोजना असायला हव्यात. याबरोबरच वणव्याबाबत स्थानिक लोकांच्या निष्काळजीपणाबद्दल त्यांचे प्रबोधन वाढवायला हवे. वणव्यामध्ये त्यांची जबाबदारी आणि कर्तव्ये काय आहेत, हेही त्यांना सांगावे लागेल. गावाजवळच्या वनाला आग लागल्यानंतर गावकऱ्यांच्या सहकार्याने ती विझविणे, हे वन विभागाच्या कर्मचाऱ्यांवर बंधनकारक आहे. यात निष्काळजीपणा करणाऱ्यांवर कारवाईचा बडगा उगारायला हवा. वन समृद्ध असेल तर शेती समृद्ध होते. वनांचा आणि शेतीचा असा थेट संबंध आहे, हे लक्षात घेऊन सर्वांनीच आगीपासून वनांचे संरक्षण करायला हवे.



इतर संपादकीय
 शेतकरी केंद्रित अर्थसंकल्पाचा दावा फोलकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी १...
‘कीडनाशके कायदा’ हवा स्पष्ट शेतकऱ्यांना बनावट कीडनाशके विक्रेत्यांपासून...
राष्ट्रीय मुद्द्यांचा भाजपपुढे गुंतादिल्ली विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांच्या...
आता तरी सोडा धरसोडीचे धोरणसध्या बाजारात तुरीची आवक सुरू झाली असून अपेक्षित...
ग्रामीण विकासाचा ‘पर्यटन’ मार्गगेल्या आठवड्यात गुजरातमधील नर्मदा जिल्ह्यात...
संशोधनासाठीसुद्धा आता हवा जनरेटामागील वर्षी स्पेनमधील माद्रिद येथे संयुक्त...
आता वाढवा कामाचा वेगमहाविकास आघाडी सरकारने राज्यातील सरकारी अधिकारी-...
वृक्षसंवर्धनासाठी अनोखे संमेलनअमेरिकेमधील टेक्सास प्रांतात मी एक उद्यान पहावयास...
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थचभारतीय उष्णकटिबंधीय हवामान संस्थेच्या माध्यमातून...
शिवार जलयुक्त झाले, तर वॉटर ग्रीड...जलयुक्त शिवार, झाडे लावा या दोन्ही योजना पूर्वी...
‘एनएचबी’तील गोंधळम हाराष्ट्र राज्य फळे-फुले-भाजीपाला लागवड आणि...
तंत्रज्ञान स्वातंत्र्यास आग्रही...शरद जोशी यांना ऐंशीच्या दशकात महाराष्ट्रात जे...
अति‘रिक्त’ कृषी विद्यापीठेपरभणी येथील वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
निर्यातबंदीने कोंडी मागील उन्हाळ्यातील पाणीटंचाई आणि पावसाळ्यातील...
‘ब्लू इकॉनॉमी’चे वास्तवबदलत्या हवामानकाळात शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीवर...
घातक ‘टोळ’चे हवे जैविक नियंत्रण आं तरराष्ट्रीयस्तरावर टोळधाडीचे निरीक्षण व होणारे...
कर्जमाफी योजना प्रभावीपणे राबविण्याची...कर्जमाफीची प्रत्यक्ष कार्यवाही होण्यास अजून थोडा...
‘उन्हाळी’ गहूशेतशिवारात आता उन्हाळ्याची चाहूल लागत आहे. वेळेवर...
पाणथळ जागा जैवविविधतेचा खजिनादोन फेब्रुवारी १९७१ या दिवशी इराण या देशामधील ‘...
कंद ’शर्करा’ योगउसाचा वाढता उत्पादन खर्च, मिळणारे कमी उत्पादन आणि...