agriculture news in marathi agrowon agralekh on hurdles in fruit crop plantation in Maharashtra | Page 2 ||| Agrowon

फळबाग लागवडीतील अडचणींचा डोंगर

विजय सुकळकर
मंगळवार, 13 जुलै 2021

फळबाग लागवडीचे उद्दिष्ट गाठायचे असेल तर रोजगार हमी योजनेअंतर्गत होणाऱ्या लागवडीतील अडचणींचा डोंगर दूर करावा लागेल.
 

यावर्षी राज्यात महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेअंतर्गत ६० हजार हेक्टरवर फळबाग लागवडीचे उद्दिष्ट ठेवले आहे. असे असले तरी उद्दिष्टाच्या फार कमी क्षेत्रावर दरवर्षी फळबाग लागवड होते. महाराष्ट्रात २०१६ ते २०१९ या चार वर्षांमध्ये १२ ते १७ हजार हेक्टर दरम्यानच फळबाग लागवड झाली आहे. २०२० मध्ये ३७ हजार हेक्टरवर फळबाग लागवड झाली. ही झालेली फळबाग लागवड उद्दिष्टाच्या जेमतेम १० ते १५ टक्केच होती. गेल्यावर्षी प्रत्यक्ष लागवड क्षेत्रात यावर्षी २२ हजार हेक्टर क्षेत्रच वाढवून लागवडीचे नियोजन करण्यात आले आहे. त्याकरिता राज्यातील प्रत्येक कृषी सहायकाला लक्ष्यांक ठरवून दिला आहे. त्यामुळे गेल्यावर्षी पेक्षा यावर्षी अधिक फळबाग लागवडीचा अंदाज व्यक्त केला जातोय. राज्यात रोजगार हमी योजनेतून तसेच भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजनेंतर्गत फळझाडांची लागवड होते. परंतु गेल्या वर्षीपासून भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना बंदच आहे. फळबाग लागवडीचे उद्दिष्ट गाठायचे असेल तर रोजगार हमी योजनेअंतर्गत होणाऱ्या लागवडीतील अडचणींचा डोंगर दूर करावा लागेल.

फळबाग लागवड केल्यानंतर तीन ते चार वर्षांपासून अल्पशा व्यवस्थापनेत हमखास उत्पादन मिळणे सुरू होते. फळपिके एकात्मिक शेतीतील मुख्य घटक मानले जातात. हंगामी पिकांच्या तुलनेत फळपिके नैसर्गिक आपत्तीला कमी बळी पडतात. द्राक्ष, डाळिंब, आंबा, संत्रा, मोसंबी अशा फळपिकांच्या लागवडीने अनेक शेतकऱ्यांचे अर्थकारण सुधारले आहे. त्यामुळे राज्यातील शेतकरी फळबाग लागवडीस प्राधान्य देत आला आहे. परंतु फळबाग लागवड योजनांचा अपेक्षित सपोर्ट त्यांना मिळताना दिसत नाही.

रोजगार हमी योजनेअंतर्गत फळबाग लागवड करायची म्हटले तर मजुरांद्वारेच खड्डे करावे लागतात. अनेक गावांत रोजगार हमीवर खड्डे करायला मजूर तयार होत नाहीत, मनमानी मजुरी शेतकऱ्यांना परवडत नाही, खड्डे मशीनने करता येत नाहीत. त्यामुळे देखील लागवड रखडते. फळपिकांची लागवड करताना नवीन वाणं, खात्रीशीर कलमे या दोन्हींचा अभाव दिसून येतो. आंबा, पेरू, संत्रा, मोसंबी, केळी आदी फळपिकांमध्ये सघन लागवड तंत्राद्वारे उत्पादकतेत मोठी वाढ आढळून येत आहे. त्यामुळे नवीन फळबाग लागवड सघन पद्धतीनेच करणे शेतकरी पसंत करीत असताना योजनेअंतर्गत मात्र पारंपरिक पद्धतीनेच लागवडीचा आग्रह धरला जातो. अशा अनेक कारणांमुळे मागील दशकभरापासून फळबाग लागवड अपेक्षित प्रमाणात होत नाही. 

दुष्काळ, पाणीटंचाई, अतिवृष्टी, महापूर, सातत्याची वादळे, कीड-रोगांचा वाढता प्रादुर्भाव, बहर नियोजनात येत असलेल्या अडचणी आदी कारणांमुळे बागा तोडून टाकण्याचे प्रमाण राज्यात वाढत आहे. मागील दीड-दोन वर्षांपासून कोरोना लॉकडाउनमुळे बहुतांश वेळा बाजार समित्या बंद असल्याने फळांच्या विक्रीत अडचणी येत आहेत. कोणत्याच फळपिकांना चांगला दरही मिळताना दिसत नाही. निर्यातही ठप्प आहे. बहुतांश फळपिकांमध्ये प्रक्रियेची देखील वानवा आहे. त्यामुळे फळांच्या बागा कमी होत असून नव्या लागवडीकडे लोक धजावत नसल्याचेही चित्र आहे. वास्तविक पाहता मागील तीन वर्षांपासून राज्यात चांगला पाऊस होत आहे. फळबाग लागवड वाढविण्यासाठी असे वातावरण पोषक असते. त्यामुळे फळबाग लागवड योजनांतील किचकट अटी दूर करून ह्या योजना प्रभावीपणे राबवायला हव्यात. शिवाय  फळबाग लागवडीनंतर नैसर्गिक आपत्तीने होणाऱ्या नुकसानीत भरपाई मिळण्यापासून ते फळ प्रक्रिया-विकी अशी क्लस्टरनिहाय मूल्यसाखळी विकसित व्हायला पाहिजेत.


इतर संपादकीय
इथेनॉलयुक्त भारतातूनच साधेल इंधन...भारत हा ब्राझीलनंतर जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा ऊस...
डीबीटी’ लाभदायकच!  कृषी विभागांतर्गतच्या विविध योजनांचा एक हजार...
साखर दराला झळाळी; दोन वर्षांतील...कोल्हापूर : साखरेच्या आंतरराष्ट्रीय बाजारात...
दिलासादायक दरवाढखरे तर यंदाच्या साखर हंगामात साखरेच्या किमान...
शर्यतीच्या बैलांची निवड आणि संगोपनशर्यतीच्या बैलांची खरेदी साधारण नोव्हेंबर ते...
बैलगाडा शर्यत ः ग्रामीण अर्थकारणाचे साधनबैलगाडी शर्यतीचा इतिहास तसा फार जुना आहे....
‘सिट्रस इस्टेट’ला गतिमान करा विदर्भातील संत्रा या फळपिकाची उत्पादकता वाढवून...
जीवदान अन् दाणादाणहीयावर्षी जूनमध्ये ऐन पेरणीच्या हंगामातील पावसाचा...
स्वतंत्र सिंचन यंत्रणेची करा निर्मितीपंतप्रधान कृषी सिंचन योजना देशातील अनेक राज्यांत...
घटता सहभाग चिंता वाढविणारापंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या महत्त्वाकांक्षी...
अनुदानात अडकले सूक्ष्म सिंचनाचे थेंब ठिबक व तुषार सिंचन पद्धती वापरून कमी पाण्यात...
हिरव्या ऋतूत पाण्याची वानवायावर्षी देशपातळीवर सरासरीपेक्षा अधिक पावसाच्या...
तीन दशके आर्थिक उदारीकरणाची!वामनाने तीन पावलांत बळीराजाला पाताळात ...
शांतता, संसदेत गोंधळ सुरू आहे!अनेक महत्त्वाच्या घडामोडी गेल्या आठवड्याने...
एफआरपी ः दूधदरावर कायमस्वरूपी तोडगाखरे तर मागील दशकभरापासून राज्यातील दुग्ध व्यवसाय...
अडचणीत वाढ अन् लुटीला प्रोत्साहनआधीच शेतकऱ्यांवर प्रचंड निर्बंध लादलेले असताना...
अवजारांची उपयुक्तता अन् दर्जा कसून...मागील दीड-दोन दशकांमध्ये देशात, राज्यात...
असा आदर्शवादी नेता पुन्हा होणे नाहीगणपतराव देशमुख ३० जुलै २०२१ ला आपल्यातून निघून...
आव्हान पाण्याच्या अन् चिखलाच्या पुराचेकोकणात २२ जुलै २०२१ या दिवशी ६३० मि.मी. एवढा...
जीवनमरणाचा प्रश्‍न निकाली काढामागील काही वर्षांपासून सोयाबीनच्या चांगल्या...