agriculture news in marathi, agrowon agralekh on inclusive development | Agrowon

समन्यायी विकासाचे धोरण कधी?

विजय सुकळकर
गुरुवार, 7 फेब्रुवारी 2019

शेतकऱ्यांच्या मागण्या मान्य केल्या तरी त्यासाठीचे नियोजन नसते, पुरेशी आर्थिक तरतूद नसते, त्यामुळे मागण्या पूर्ण होत नाहीत. म्हणून त्याच त्या मागण्यासांठी पुन्हा पुन्हा आंदोलने करावी लागत आहेत. 
 

लोकपाल नियुक्तीबरोबर शेतकऱ्यांच्या काही मागण्यांकरिता आठवडाभरापासून उपोषणाला बसलेले ज्येष्ठ समाजसेवक अण्णा हजारे यांनी केंद्र-राज्य शासनाच्या लेखी आश्वासनानंतर आपले उपोषण सोडले आहे. लोकपाल, लोकायुक्त निवडीसाठीचे त्यांचे हे तिसरे उपोषण आहे. यापूर्वी दोन्ही वेळा त्यांना त्यांच्या मागण्या पूर्ण करण्याचे आश्वासन मिळाले होते. दूध तसेच शेतमालास योग्य भाव, संपूर्ण कर्जमाफी, पेन्शनसह इतर मागण्यांसाठी दीड वर्षापूर्वी पुणतांबा येथे शेतकरी संपाची ठिणगी पडली होती. पुढे या संपास राज्यभरातून पाठिंबा मिळून तो ऐतिहासिक ठरला. त्या वेळीसुद्धा राज्य शासनाने शेतकऱ्यांना खोटी आश्वासने देऊन संप मागे घ्यायला लावला. आजही शेतमाल असो की दूध, याला भाव नाही. शेतकऱ्यांची कर्जमाफी झाली, मात्र त्यानंतरही त्यांच्या आत्महत्या सुरूच आहेत. शेतकरी संपाच्या पार्श्वभूमीवर केलेल्या तात्पुरत्या मलमपट्टीने शेतकऱ्यांचे मूळ दुखणे दूर झालेले नाही. म्हणून पुणतांब्यात शेतकऱ्यांच्या मुलींचे अन्नत्याग आंदोलन चार दिवसांपासून सुरू आहे.

वर्षभरापूर्वी संपूर्ण कर्जमुक्ती, शेतमालास दीडपट भावाची हमी, ऊस-दुधाला रास्त दर यासह आदिवासी शेतकरी बांधवांच्या काही मागण्या घेऊन किसान सभेचा नाशिक ते मुंबई असा लॉंग मार्च निघाला होता. यास व्यापक जनसमर्थन लाभल्यामुळे सरकारला याची दखल घ्यावी लागली आणि त्यांच्या बहुतांश मागण्या मान्य करण्यात आल्या. आता लॉंग मार्चला एक वर्ष पूर्ण होत असताना मान्य केलेल्या अनेक मागण्यांची अंमलबजावणीच होत नाही. त्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये असंतोष खदखदत असून किसान सभेने पुन्हा लॉंग मार्चची घोषणा केली आहे. 

अण्णा हजारे आणि शेतकऱ्यांच्या मुलींचे उपोषण असो, की किसान सभेचा लॉंग मार्च असो, ही शासनाने अगोदर दिलेल्या आश्वासनांची पूर्तता करण्यासाठीची आंदोलने आहेत. यातून तुम्ही कितीही संप, आंदोलने करा; आम्ही केवळ खोटी आश्वासने देऊन, फारतर थातूरमातून उपाययोजना करून वेळ मारून नेऊ, हाच सध्याच्या केंद्र- राज्य शासनाचा मुख्य अजेंडा दिसतो. मुळात या शासनाचा भारतीय अर्थव्यवस्थेकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन आणि विकासाची दिशासुद्धा वेगळी आहे. त्यानुसार उद्योग- शहरे यांचा विकास झाला म्हणजे तो आपोआप खाली झिरपेल,  असे शासनाला वाटते, त्यामुळे त्यांचे विकासाचे नियोजन शहरकेंद्रितच आहे. समृद्धी महामार्ग, रस्त्यांचे चौपदरीकरण, उड्डाण पूल, बुलेट ट्रेन, कार्पोरेट कर सवलती, कर्जमाफी आदी योजनांवर भरपूर निधी खर्च केला जातोय. शेतकऱ्यांच्या मागण्या मान्य केल्या तरी त्यासाठीचे शासनपातळीवर काहीही नियोजन नसते, पुरेशी आर्थिक तरतूदही केली जात नाही. त्यामुळे त्या पूर्ण होत नाहीत. म्हणून त्याच त्या मागण्यासांठी शेतकऱ्यांना पुन्हा पुन्हा आंदोलने करावी लागत आहेत. एकंदरीत शेतकरी, ग्रामीण भाग याकडे शासनाचे लक्षच नाही. ज्या धोरणांमुळे शेतकरी अडचणीत आला आहे, ती धोरणे बदलल्याशिवाय शेतकऱ्यांमधील असंतोष थांबणार नाही.

शेतकऱ्यांच्या दुखण्यांवर केवळ तात्पुरत्या मलमपट्ट्या नकोत, तर शासनाने आपला मुख्य अजेंडा, तसेच विकासाची दिशा बदलायला हवी. उद्योग- व्यवसाय, शहरे यांचा विकास व्हायलाच पाहिजे. परंतु त्याचबरोबर शेतकऱ्यांचे दारिद्र्य आणि ग्रामीण बकालताही दूर व्हायला पाहिजे. अर्थात, समन्यायी विकासाचे धोरण ही विद्यमान शासनाची भूमिका पाहिजे. लोकसभा आणि राज्यातील विधानसभेची निवडणूक तोंडावर आली आहे. अशावेळी विरोधी पक्षसुद्धा शाश्वत शेती विकासाचे पर्यायी धोरण राबविणार का, हेसुद्धा स्पष्ट व्हायला पाहिजे. स्वामिनाथन आयोग शासनाने स्वीकारण्याची मागणी शेतकऱ्यांकडून वारंवार केली जातेय. त्याचे मुख्य कारण हेच आहे, की शेतीच्या शाश्वत विकासाबरोबर ग्रामीण भागाच्या कायापालटाची दिशा या आयोगाने दिली आहे. 


इतर संपादकीय
 शेतकरी केंद्रित अर्थसंकल्पाचा दावा फोलकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी १...
‘कीडनाशके कायदा’ हवा स्पष्ट शेतकऱ्यांना बनावट कीडनाशके विक्रेत्यांपासून...
राष्ट्रीय मुद्द्यांचा भाजपपुढे गुंतादिल्ली विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांच्या...
आता तरी सोडा धरसोडीचे धोरणसध्या बाजारात तुरीची आवक सुरू झाली असून अपेक्षित...
ग्रामीण विकासाचा ‘पर्यटन’ मार्गगेल्या आठवड्यात गुजरातमधील नर्मदा जिल्ह्यात...
संशोधनासाठीसुद्धा आता हवा जनरेटामागील वर्षी स्पेनमधील माद्रिद येथे संयुक्त...
आता वाढवा कामाचा वेगमहाविकास आघाडी सरकारने राज्यातील सरकारी अधिकारी-...
वृक्षसंवर्धनासाठी अनोखे संमेलनअमेरिकेमधील टेक्सास प्रांतात मी एक उद्यान पहावयास...
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थचभारतीय उष्णकटिबंधीय हवामान संस्थेच्या माध्यमातून...
शिवार जलयुक्त झाले, तर वॉटर ग्रीड...जलयुक्त शिवार, झाडे लावा या दोन्ही योजना पूर्वी...
‘एनएचबी’तील गोंधळम हाराष्ट्र राज्य फळे-फुले-भाजीपाला लागवड आणि...
तंत्रज्ञान स्वातंत्र्यास आग्रही...शरद जोशी यांना ऐंशीच्या दशकात महाराष्ट्रात जे...
अति‘रिक्त’ कृषी विद्यापीठेपरभणी येथील वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
निर्यातबंदीने कोंडी मागील उन्हाळ्यातील पाणीटंचाई आणि पावसाळ्यातील...
‘ब्लू इकॉनॉमी’चे वास्तवबदलत्या हवामानकाळात शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीवर...
घातक ‘टोळ’चे हवे जैविक नियंत्रण आं तरराष्ट्रीयस्तरावर टोळधाडीचे निरीक्षण व होणारे...
कर्जमाफी योजना प्रभावीपणे राबविण्याची...कर्जमाफीची प्रत्यक्ष कार्यवाही होण्यास अजून थोडा...
‘उन्हाळी’ गहूशेतशिवारात आता उन्हाळ्याची चाहूल लागत आहे. वेळेवर...
पाणथळ जागा जैवविविधतेचा खजिनादोन फेब्रुवारी १९७१ या दिवशी इराण या देशामधील ‘...
कंद ’शर्करा’ योगउसाचा वाढता उत्पादन खर्च, मिळणारे कमी उत्पादन आणि...