agriculture news in marathi agrowon agralekh on monsoon review | Agrowon

मागोवा मॉन्सूनचा

विजय सुकळकर
शुक्रवार, 4 ऑक्टोबर 2019

यावर्षी पावसाने सरासरी ओलांडली असली तरी शेतीसाठी उपयुक्त असा पाऊस फारसा लाभलाच नाही, असे म्हणणे अतिशोयक्ती ठरणार नाही.

देशात यावर्षी सरासरीच्या ९६ टक्के पावसाबरोबर त्याच्या सर्वसमान वितरणाचे पूर्वानुमान हवामान विभागाने वर्तविले होते. जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांच्या पावसाळ्याच्या काळात हवामान विभागाच्या पूर्वानुमानापेक्षा अधिक म्हणजे ११० टक्के पावसाची नोंद झाली आहे. देशपातळीवर मागील २५ वर्षांत एवढा पाऊस झाला नाही. राज्यातही सरासरीच्या ३२ टक्के अधिक पाऊस यावर्षी बरसला आहे. कोकण, मध्य महाराष्ट्र आणि विदर्भात चांगला तर मराठवाड्यातील बीड, उस्मानाबाद, लातूर, परभणी, जालना, औरंगाबाद या जिल्ह्यांच्या दुष्काळी पट्ट्यात आजही सरासरीच्या कमीच पाऊस आहे. राज्यात आणि देशपातळीवर पडणाऱ्या पावसानुसार शेतीच्या कामांचे एक ठरावीक वेळापत्रक आहे. वेळच्या वेळी पाऊस पडला नाही तर हे वेळापत्रक कोलमडून पिकांचे नुकसानच अधिक होते. तसे यावर्षीच्या पावसाने केले आहे.

मॉन्सूनचा पाऊस शांत, हलका, रिमझिम पडत असतो. संथ पावसाचे पाणी जमिनीत अधिक मुरते. असा पाऊसच शेतीसाठी उपयुक्त असतो. यावर्षी पावसाने सरासरी ओलांडली असली तरी शेतीसाठी उपयुक्त असा पाऊस फारसा लाभला नाही, असे म्हणणे अतिशोयक्ती ठरणार नाही. 

वळवाचा पाऊस यावर्षी पडलाच नाही. पेरणीपूर्वीच्या मशागतीसाठी हा पाऊस उपयुक्त असतो. परंतु, वळवाच्या पावसाने दांडी मारल्याने मशागतीची कामे राज्यात खोळंबली होती. त्यानंतर मॉन्सूनचे राज्यात उशिरा आगमन झाले. आगमनानंतरही त्यात मोठा खंड पडला. जून, जुलै या दोन महिन्यांत कोकण आणि मध्य महाराष्ट्राच्या पश्चिमेकडील भाग सोडला तर उर्वरित राज्यात सरासरीच्या ५० टक्के कमी पाऊस होता. पावसाळ्याच्या सुरवातीच्या दोन महिन्यांतील अशा प्रकारच्या पावसाने अनेक भागांतील पेरण्यांना उशीर झाला. काही ठिकाणी दुबार पेरणीचे संकटही ओढविले. वाढीच्या काळात पावसाच्या ताणाचा मोठा फटका खरीप पिकांना बसला. ऑगस्ट आणि सप्टेंबर या दोन महिन्यांत पावसाने दमदार हजेरी लावली. परंतु, अल्पकाळात धो-धो पडणाऱ्या पावसामुळे राज्यातील बहुतांश भागात पुराने थैमान घालून खरीप पिकांचे अतोनात नुकसानच केले.

यंदा उशिरा आगमन झालेल्या मॉन्सूनचा परतीचा प्रवासही उशिराच सुरू होणार असल्याचे संकेत हवामान विभागाने दिले आहेत. त्यातच ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या आठवड्यात राज्यातील विविध भागांत वादळी पावसाची शक्यताही वर्तविण्यात आली आहे. हा पाऊस ऊस, चारा पिके यांसह रब्बी पिकांना उपयुक्त मानला जात असला तरी त्यामुळे काढणीला आलेल्या सोयाबीनचे मोठे नुकसान संभवते. हवामान विभागाच्या इशाऱ्याप्रमाणे मेघगर्जनेसह जोरदार पाऊस झाल्यास अनेक खरीप आणि रब्बी पिकांसाठी तो नुकसानकारकच ठरेल. 

देशपातळीवरही पाऊसमान आणि पिकांचे काहीसे असेच चित्र आहे. कुठे महापुराने नुकसान तर कुठे मोठ्या खंडाने वाया गेलेली खरीप पिके. यावर्षीच्या पावसाने बहुतांश धरणे भरली आहेत, ही बाब दिलासादायक असली तरी त्यातील पाण्याचा योग्य वापर व्हायला हवा. यावरून पाऊस सरासरीपेक्षा अधिक पडला म्हणजे सारेच आलबेल झाले, असे काही नाही. उलट पावसाळ्यापूर्वी हवामान अंदाजांनी निर्माण केलेल्या आशादायक परिस्थितीचे शेवटी निराशेतच रूपांतर झाले आहे. त्यामुळे दीर्घ अवधी हवामानाचा अंदाज व्यक्त करताना मॉन्सूनचे निश्चित आगमन, पावसातील मोठे खंड नेमके कधी आणि कुठे पडणार तसेच अतिवृष्टीबाबतही अधिक स्पष्टता हवी. अल्पावधीच्या अंदाजातही ठोबळ ठोकताळ्यांपेक्षा नेमकेपणा गरजेचा आहे.

हवामानशास्त्र विभागाचे अधिकृत अन् अचूक अंदाज, इशारे शेतकऱ्यांबरोबर सर्वसामान्य लोकांपर्यंत वेळेत पोचायला हवेत. असे झाले तर तथाकथीत हवामान तज्ज्ञांच्या अंदाजांनी लोकांमध्ये संभ्रम पसरणार नाही, हेही लक्षात घ्यायला हवे. यावर्षीच्या पावसाळ्यात वारंवार उद्भवलेली सागरी वादळे आणि त्यातून अनेक ठिकाणी झालेली अतिवृष्टी हा हवामान बदलाचा परिणाम असल्याचेही अनेक हवामान तज्ज्ञांकडून बोलले जात आहे. अशावेळी हवामान बदलास आता गांभीर्याने घ्यावेच लागणार आहे.



इतर संपादकीय
कहर ‘कोरोना’चाकोरोना विषाणूच्या वाढत्या उद्रेकाने जगभर दहशतीचे...
नदी संवर्धनाचा केरळचा आदर्शकेरळ हे भारताच्या दक्षिण टोकाचे एक राज्य. अरबी...
शिवरायांची भविष्यवेधी ध्येयधोरणेछत्रपती शिवाजी महाराजांच्या रूपाने रयतेचा राजा...
आपणच आपला करावा उद्धारशेती फायद्याची करायची असेल, तर शेतकऱ्यांनी एकत्र...
 शेतकरी केंद्रित अर्थसंकल्पाचा दावा फोलकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी १...
‘कीडनाशके कायदा’ हवा स्पष्ट शेतकऱ्यांना बनावट कीडनाशके विक्रेत्यांपासून...
राष्ट्रीय मुद्द्यांचा भाजपपुढे गुंतादिल्ली विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांच्या...
आता तरी सोडा धरसोडीचे धोरणसध्या बाजारात तुरीची आवक सुरू झाली असून अपेक्षित...
ग्रामीण विकासाचा ‘पर्यटन’ मार्गगेल्या आठवड्यात गुजरातमधील नर्मदा जिल्ह्यात...
संशोधनासाठीसुद्धा आता हवा जनरेटामागील वर्षी स्पेनमधील माद्रिद येथे संयुक्त...
आता वाढवा कामाचा वेगमहाविकास आघाडी सरकारने राज्यातील सरकारी अधिकारी-...
वृक्षसंवर्धनासाठी अनोखे संमेलनअमेरिकेमधील टेक्सास प्रांतात मी एक उद्यान पहावयास...
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थचभारतीय उष्णकटिबंधीय हवामान संस्थेच्या माध्यमातून...
शिवार जलयुक्त झाले, तर वॉटर ग्रीड...जलयुक्त शिवार, झाडे लावा या दोन्ही योजना पूर्वी...
‘एनएचबी’तील गोंधळम हाराष्ट्र राज्य फळे-फुले-भाजीपाला लागवड आणि...
तंत्रज्ञान स्वातंत्र्यास आग्रही...शरद जोशी यांना ऐंशीच्या दशकात महाराष्ट्रात जे...
अति‘रिक्त’ कृषी विद्यापीठेपरभणी येथील वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
निर्यातबंदीने कोंडी मागील उन्हाळ्यातील पाणीटंचाई आणि पावसाळ्यातील...
‘ब्लू इकॉनॉमी’चे वास्तवबदलत्या हवामानकाळात शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीवर...
घातक ‘टोळ’चे हवे जैविक नियंत्रण आं तरराष्ट्रीयस्तरावर टोळधाडीचे निरीक्षण व होणारे...