agriculture news in marathi agrowon agralekh on nddb scheem | Agrowon

सत्पात्री पडावे अनुदान

विजय सुकळकर
मंगळवार, 1 ऑक्टोबर 2019

दूध उत्पादन आणि गुणवत्तावृद्धीसाठी केल्या जात असलेल्या आर्थिक तरतुदीचे स्वागतच करायला पाहिजे. परंतु उपलब्ध निधी योग्य ठिकाणी योग्य कामासाठी खर्च व्हायला पाहिजे.   
 

आपला देश दूध उत्पादनात आजही जगात आघाडीवर आहे. दूध उत्पादनातील ही आघाडी देशातील दुधाळ जनावरांच्या अधिक संख्येतून आपल्याला लाभलेली आहे. आपल्या येथील दुधाळ जनावरांची (गाय-म्हैस) उत्पादकता इतर अनेक देशांच्या तुलनेत खूप कमी आहे. देशातील बहुतांश शेती जिरायती आहे. या शेतीतून मिळकतीच काहीही शाश्वती नाही. अशा शेतीला अनेक शेतकऱ्यांनी दुग्धव्यवसायाची जोड देत उत्पन्नाचा शाश्वत स्रोत निर्माण केला आहे. परंतु मागील काही वर्षांपासून सातत्याचा दुष्काळ आणि अतिवृष्टीने देशभरातील दुग्धव्यवसाय संकटात आहे. चारा-पशुखाद्य-मजुरीच्या वाढलेल्या दराने दूध उत्पादन खर्च वाढला. त्या तुलनेत दुधाला दर मिळत नसल्याने अनेक पशुपालकांनी आपले गोठे रिकामे केले आहेत. परंतु अशा बिकट परिस्थितीतही अनेक पशुपालक अत्यंत नेटाने दुग्धोत्पादन व्यवसायात टिकून आहेत. या सर्वांच्या प्रयत्नांतूनच आपली दूध उत्पादनातील आघाडी टिकून आहे. देशातील उत्पादनवाढीस दूध महापूर योजनेचाही चांगलाच हातभार लागला हेही नाकारता येत नाही.

त्यातच २०१२ मध्ये केंद्र शासनाने ‘एनडीडीबी’च्या माध्यमातून राष्ट्रीय दुग्धविकास योजना आणली. या योजनेच्या पहिल्या टप्प्यात सव्वादोन हजार कोटी रुपये खर्च झाले आहेत. यातूनही दुग्धोत्पादन वाढल्याचा दावा केला जातोय. परंतु वाढत्या भेसळीच्या पातळीवर दुधाच्या गुणवत्तेवर आजही प्रश्नचिन्ह कायम आहे. म्हणूनच राष्ट्रीय दुग्धविकास योजनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात गुणवत्तावृद्धीवरच फोकस असल्याचे दिसते. दूध गुणवत्तेत सुधारणेबरोबर संघ पातळीवर संकलनासाठी काही पायाभूत सुविधाही निर्माण केल्या जाणार आहेत. त्यासाठी योजनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात आठ हजार कोटींची तरतूद केली जाणार आहे. दूध उत्पादन आणि गुणवत्तावृद्धीसाठी केल्या जात असलेल्या आर्थिक तरतुदीचे स्वागतच करायला पाहिजे. 

दुधाची गुणवत्ता आणि संकलनाच्या कामात सुधारणेसाठी देशातील एक लाख दूध संकलन केंद्रांना प्रत्येकी सव्वा सहा लाख रुपये निधी देण्याचे नियोजित आहे. यासाठीचा आराखडाही तयार करण्यात येत आहे. दूध संकलनाच्या पातळीवर शीतकरण, साठवण, प्रक्रिया, पॅकिंग आणि शीतवाहतूक यामध्ये अत्याधुनिक यंत्रसामग्रीसाठी संघांना निधी मिळायला हवा. परंतु त्यांना उपलब्ध करून दिलेला निधी योग्य त्याच कामांवर खर्च झाला पाहिजे, याची काळजीही शासनाने घ्यायला हवी.

दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा हा दुधाच्या गुणवत्तेचा आहे. राष्ट्रीय दुग्धविकास योजनेच्या दुसऱ्या टप्प्यांतर्गत अनुदान अथवा कर्जरूपाने मिळणाऱ्या मदतीतून दूध संघांनी गुणवत्ता तपासणी प्रयोगशाळा उभारावी, असे केंद्र सरकारला वाटते. यावरुन सध्या दूध संकलन संस्थांकडे गुणवत्ता तपासणी यंत्रणा नाही म्हणून भेसळीचे प्रकार वाढताहेत, असा अर्थ केंद्र सरकार लावत आहे. परंतु गुणवत्तापूर्ण दूध ग्राहकांना देण्याची काही संघांची इच्छाशक्ती अथवा मानसिकताच नाही म्हणून भेसळीचे प्रकार वाढत आहेत, ही वस्तुस्थिती आहे. त्यामुळे गुणवत्ता तपासणी प्रयोगशाळांसाठी दूध संघांना देण्यात येणाऱ्या मदतीबाबत शासनाने पुनर्विचार करायला पाहिजे. दूध संकलन आणि त्यातील भेसळीची वाढती व्याप्ती पाहता छोट्या-मोठ्या शहरांमध्ये दूध गुणवत्ता तपासणीची स्वतंत्र अन् सक्षम यंत्रणा शासनाने उभारायला हवी. अशा यंत्रणेमार्फत संघांनी संकलित केलेले दूध नियमित तपासले जायला हवे. दुधातील भेसळ म्हणजे ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळ आहे, याचे गांभीर्य जाणून प्रत्येक भेसळखोरावर कडक कारवाई व्हायला पाहिजे. अशी स्वतंत्र यंत्रणाच वाढत्या दूध भेसळीला आळा घालू शकते, हेही लक्षात घ्यायला हवे.



इतर संपादकीय
कहर ‘कोरोना’चाकोरोना विषाणूच्या वाढत्या उद्रेकाने जगभर दहशतीचे...
नदी संवर्धनाचा केरळचा आदर्शकेरळ हे भारताच्या दक्षिण टोकाचे एक राज्य. अरबी...
शिवरायांची भविष्यवेधी ध्येयधोरणेछत्रपती शिवाजी महाराजांच्या रूपाने रयतेचा राजा...
आपणच आपला करावा उद्धारशेती फायद्याची करायची असेल, तर शेतकऱ्यांनी एकत्र...
 शेतकरी केंद्रित अर्थसंकल्पाचा दावा फोलकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी १...
‘कीडनाशके कायदा’ हवा स्पष्ट शेतकऱ्यांना बनावट कीडनाशके विक्रेत्यांपासून...
राष्ट्रीय मुद्द्यांचा भाजपपुढे गुंतादिल्ली विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांच्या...
आता तरी सोडा धरसोडीचे धोरणसध्या बाजारात तुरीची आवक सुरू झाली असून अपेक्षित...
ग्रामीण विकासाचा ‘पर्यटन’ मार्गगेल्या आठवड्यात गुजरातमधील नर्मदा जिल्ह्यात...
संशोधनासाठीसुद्धा आता हवा जनरेटामागील वर्षी स्पेनमधील माद्रिद येथे संयुक्त...
आता वाढवा कामाचा वेगमहाविकास आघाडी सरकारने राज्यातील सरकारी अधिकारी-...
वृक्षसंवर्धनासाठी अनोखे संमेलनअमेरिकेमधील टेक्सास प्रांतात मी एक उद्यान पहावयास...
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थचभारतीय उष्णकटिबंधीय हवामान संस्थेच्या माध्यमातून...
शिवार जलयुक्त झाले, तर वॉटर ग्रीड...जलयुक्त शिवार, झाडे लावा या दोन्ही योजना पूर्वी...
‘एनएचबी’तील गोंधळम हाराष्ट्र राज्य फळे-फुले-भाजीपाला लागवड आणि...
तंत्रज्ञान स्वातंत्र्यास आग्रही...शरद जोशी यांना ऐंशीच्या दशकात महाराष्ट्रात जे...
अति‘रिक्त’ कृषी विद्यापीठेपरभणी येथील वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
निर्यातबंदीने कोंडी मागील उन्हाळ्यातील पाणीटंचाई आणि पावसाळ्यातील...
‘ब्लू इकॉनॉमी’चे वास्तवबदलत्या हवामानकाळात शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीवर...
घातक ‘टोळ’चे हवे जैविक नियंत्रण आं तरराष्ट्रीयस्तरावर टोळधाडीचे निरीक्षण व होणारे...