agriculture news in marathi agrowon agralekh on need to change traditional farming in marathawada | Agrowon

सीमोल्लंघन पारंपरिक शेती पद्धतीचे

विजय सुकळकर
मंगळवार, 8 ऑक्टोबर 2019

मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांना नवीन पिके, पिकांची नवीन वाण द्यावीच लागतील, परंतु, त्याचबरोबर या भागात नेमका पाऊस कसा पडतो त्यानुसार पेरणीच्या वेळेत काही बदल करता येईल का, याबाबतही संशोधन व्हायला पाहिजे.  

औरंगाबाद येथे विभागीय कृषी संशोधन व विस्तार सल्लागार समितीच्या बैठकीत मराठवाड्यातील पीक-पाणी समस्यांवर नुकतेच मंथन झाले आहे. या वेळी वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. अशोक ढवण यांनी हवामान बदलामुळे खरीप पेरणीच्या निर्धारित कालावधीत काही बदल करण्याची गरज आहे का, याची पडताळणी करण्याची आवश्यकता असल्याचे बोलून दाखविले आहे. बदलते हवामान, पावसाची अनियमितता, कीड-रोगांचे वाढते आक्रमण याचा फटका राज्यातील शेतीला बसत असला, तरी यात मराठवाड्यातील शेती मात्र उद्‌ध्वस्त होण्याच्याच मार्गावर आहे. राज्यात यावर्षी दमदार पाऊस झाला आहे. परंतु, मराठवाड्याच्या दुष्काळी पट्ट्यात पावसाने चांगलीच ओढ दिली आहे. पावसाळा आता संपत आला असताना बीड, उस्मानाबाद, जालना, लातूर, औरंगाबाद या जिल्ह्यांमधील अनेक गावात पाणीटंचाई असून तेथे टॅंकरने पाणीपुरवठा सुरू आहे. कमी पाऊसमानामुळे या भागातील खरीप धोक्यात आहे, तर नांदेड, हिंगोली, परभणी जिल्ह्यांच्या काही भागांत पूर, अतिवृष्टीने शेतीचे मोठे नुकसान केले आहे. खरे तर दरवर्षीच्याच अशा नैसर्गिक दृष्टचक्राला या भागाची भौगोलिक परिस्थितीच जबाबदार आहे. 

मराठवाड्यातील नदीकाठचा भाग वगळता जमिनी हलक्या व भरड मातीच्या आहेत. कापूस, सोयाबीन, तूर, मूग, उडीद, मका ही खरिपातील तर रब्बी ज्वारी, हरभरा, गहू, करडई ही पिके रब्बीत घेतली जातात. एकंदरीत बदलत्या हवामान काळात पारंपरिक पिके, पीक पद्धती आणि लागवड तंत्रावरच अजूनही या भागातील शेतीची मदार आहे. त्यामुळे अशी शेती किफायतशीर ठरणे तर दूरच परंतु शेतकरी कुटुंबाची त्यावर नीट गुजराणसुद्धा होताना दिसत नाही. या भागासाठी नवनवीन पिके, पिकांची नवनवीन वाणं, प्रगत लागवड तंत्र यावर फारसे संशोधन झाले नाही. तसेच, यात जे काही अल्प संशोधन झाले ते शेतकऱ्यांपर्यंत पोचले नाही. त्यामुळे या भागातील कृषी विद्यापीठासह संशोधन संस्थांना यात संशोधनास खूप वाव आहे.

हवामान बदलामुळे कधी पावसाळा उशिरा सुरू होतो तर कधी लवकर, कधी लवकर संपतो तर कधी परतीचा प्रवास लांबतो. याशिवाय पावसाचे मोठे खंड तसेच कमी कालावधीत होणारी अतिवृष्टी, ऑक्टोबर ते डिसेंबर आणि पुढे फेब्रुवारी-मार्च या काळात होणारा अवकाळी पाऊस, गारपीट यामुळे या भागातील खरीप अन् रब्बी हे दोन्ही हंगाम धोक्यात आले आहेत. या सर्व परिस्थितीचा अभ्यास करून खरीप आणि रब्बी हंगामासाठी नवीन पिके शेतकऱ्यांना मिळायला हवीत. तसेच त्या-त्या वर्षीच्या हवामान अंदाजानुसार काही भागांसाठी पावसाचा ताण तर काही भागांत अतिवृष्टी अशा दोन्ही परिस्थितीत तग धरणारी वाणं शेतकऱ्यांना मिळायला हवीत. विशेष म्हणजे नेमका पाऊस कसा पडतो त्यानुसार पेरणीच्या वेळेत काही बदल करता येईल का, यावरही संशोधन व्हायलाच पाहिजे. 

फळपिकांचे क्षेत्रही या भागात कमीच आहे. मोसंबी या बागायती फळपिकांसह आंबा, सीताफळ, डाळिंब, अॅपल बेर आदी कोरडवाहू फळपिकांचे क्षेत्र वाढीसाठी कृषी विभागाकडून प्रयत्न व्हायला पाहिजे. जालना, औरंगाबाद या जिल्ह्यांमध्ये रेशीम शेती चांगलीच बहरत आहे. अशाच प्रकारे इतर जिल्ह्यांसाठी सुद्धा नेमके कोणते पूरक व्यवसाय किफायतशीर ठरतील यावर संशोधन, अभ्यास करून त्याचा प्रसार शेतकऱ्यांमध्ये व्हायला हवा. राज्य शासनाकडून मराठवाड्याला दुष्काळमुक्तीचे स्वप्न दाखविले जात आहे. त्यासाठी वॉटर ग्रीड, नदी जोड असे महाकाय प्रकल्प हाती घेतले जात आहेत. व्यवहार्यतेच्या कसोटीवर तपासून असे प्रकल्प जरूर करावेत. त्याचबरोबर मराठवाड्यातील शेतीला खरिपात संरक्षित सिंचनाची जोड आणि रब्बीसाठी धरणांत जे काही पाणी उपलब्ध होईल, त्याचे नीट आवर्तन वेळापत्रक करून ते तंतोतंत पाळले तरी या भागातील शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळू शकतो. 


इतर संपादकीय
कहर ‘कोरोना’चाकोरोना विषाणूच्या वाढत्या उद्रेकाने जगभर दहशतीचे...
नदी संवर्धनाचा केरळचा आदर्शकेरळ हे भारताच्या दक्षिण टोकाचे एक राज्य. अरबी...
शिवरायांची भविष्यवेधी ध्येयधोरणेछत्रपती शिवाजी महाराजांच्या रूपाने रयतेचा राजा...
आपणच आपला करावा उद्धारशेती फायद्याची करायची असेल, तर शेतकऱ्यांनी एकत्र...
 शेतकरी केंद्रित अर्थसंकल्पाचा दावा फोलकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी १...
‘कीडनाशके कायदा’ हवा स्पष्ट शेतकऱ्यांना बनावट कीडनाशके विक्रेत्यांपासून...
राष्ट्रीय मुद्द्यांचा भाजपपुढे गुंतादिल्ली विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांच्या...
आता तरी सोडा धरसोडीचे धोरणसध्या बाजारात तुरीची आवक सुरू झाली असून अपेक्षित...
ग्रामीण विकासाचा ‘पर्यटन’ मार्गगेल्या आठवड्यात गुजरातमधील नर्मदा जिल्ह्यात...
संशोधनासाठीसुद्धा आता हवा जनरेटामागील वर्षी स्पेनमधील माद्रिद येथे संयुक्त...
आता वाढवा कामाचा वेगमहाविकास आघाडी सरकारने राज्यातील सरकारी अधिकारी-...
वृक्षसंवर्धनासाठी अनोखे संमेलनअमेरिकेमधील टेक्सास प्रांतात मी एक उद्यान पहावयास...
क्रियेवीण वाचाळता व्यर्थचभारतीय उष्णकटिबंधीय हवामान संस्थेच्या माध्यमातून...
शिवार जलयुक्त झाले, तर वॉटर ग्रीड...जलयुक्त शिवार, झाडे लावा या दोन्ही योजना पूर्वी...
‘एनएचबी’तील गोंधळम हाराष्ट्र राज्य फळे-फुले-भाजीपाला लागवड आणि...
तंत्रज्ञान स्वातंत्र्यास आग्रही...शरद जोशी यांना ऐंशीच्या दशकात महाराष्ट्रात जे...
अति‘रिक्त’ कृषी विद्यापीठेपरभणी येथील वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
निर्यातबंदीने कोंडी मागील उन्हाळ्यातील पाणीटंचाई आणि पावसाळ्यातील...
‘ब्लू इकॉनॉमी’चे वास्तवबदलत्या हवामानकाळात शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीवर...
घातक ‘टोळ’चे हवे जैविक नियंत्रण आं तरराष्ट्रीयस्तरावर टोळधाडीचे निरीक्षण व होणारे...