agriculture news in marathi agrowon agralekh on poisoning in animals | Agrowon

विषबाधेबाबत गांभीर्य कधी?
विजय सुकळकर
शनिवार, 24 ऑगस्ट 2019

चाऱ्याद्वारे विषबाधा हा विषय अत्यंत किचकट होत चालला असताना याबाबत पशुपालकांनी काळजी घ्यावी, असे सांगून कृषी तसेच पशुसंवर्धन विभागाने यातून अंग काढून घेणे योग्य नाही.
 

घटना क्रमांक १ ः तारीख - ४ मे २०१९, ठिकाण - सिन्नर तालुक्यातील कोमलवाडी गाव - कोवळी ज्वारीची ताटे खाल्ल्याने विषबाधा होऊन १४ गायी आणि ४ म्हशी दगावल्या. 

घटना क्रमांक  २ ः ऑगस्ट २०१९, ठिकाण - नगर जिल्ह्यातील सात-आठ तालुक्यांतील अनेक गावे - हिरव्या वनस्पतीतील नायट्रेटच्या विषबाधेने तब्बल ४२ जनावरांचा मृत्यू.

मागील जेमतेम चार महिन्यांत चाऱ्यातून होणाऱ्या विषबाधेने दोन जिल्ह्यांत ६० जनावरे दगावल्याच्या घटना घडल्या आहेत, म्हणण्यापेक्षा पुढे आल्या आहेत. मागील चार महिन्यांतच या दोन जिल्ह्यांतील उर्वरित गावे तसेच राज्यातील इतरही जिल्ह्यांत अशाप्रकारे विषबाधेने जनावरे मेल्याच्या घटना घडल्या नाहीत, असे म्हणता येणार नाही. यातील अनेक शेतकऱ्यांना नेमकी जनावरे कशाने दगावली, हे कळलेच नसेल; तर काहींना कळले असूनही यासाठी काही आर्थिक तरतूद नसल्याने त्यांनी तक्रार नोंदविण्याचे टाळले असणार आहे.

१५ ते २० वर्षांपूर्वी सांगली जिल्ह्यातील इस्लामपूरच्या भागात विषारी वनस्पतीने जनावरे दगावली होती. त्या वेळी या भागात तज्ज्ञांनी पाहणी केली असता तेथे एक विदेशी विषारी तण आढळून आले होते. हे तण जनावरांच्या खाण्यात गेल्याने ती मृत्युमुखी पडली होती. तसेच, दोन वर्षांपूर्वी पेठ वडगाव (जि. कोल्हापूर) भागातही विदेशी तण सापडले होते. त्याची वेळीच ओळख पटून बंदोबस्त केल्याने पुढील हानी टळली होती. परंतु, नगर जिल्ह्यात सध्या झालेल्या विषबाधेतील वनस्पती आपल्याकडीलच आहेत. विशेष म्हणजे त्यातील कुंजीर, माठ या रानभाज्या म्हणूनही खाण्यात वापरल्या जातात. मुळात विविध कारणांनी जनावरांतील विषबाधेने जनवारे दगावण्याचे प्रमाण वाढत असताना कृषी तसेच पशुसंवर्धन विभागाबरोबर राज्य शासनही याकडे गांभीर्याने पाहताना दिसत नाही. 

शेती व पशुधन हे एकमेकांस पूरक आहेत. परंतु, मागील काही वर्षांपासून दुष्काळ आणि महापूर अशा नैसर्गिक आपत्तींनी शेतकऱ्यांकडील पशुधन कमी होत चालले आहे. त्यात चाऱ्याद्वारे होणाऱ्या विषबाधेनेही जनावरांच्या मृत्यूचे प्रमाण वाढत असेल तर ही बाब फारच दुर्दैवी म्हणावी लागेल. चराऊ कुरणे, नदी-नाल्याचे काठ, शेतीचे बांध, पडीक रान यामध्ये काही विषारी वनस्पती, वेली असतात. कुरणातील चाऱ्यासोबत गाजर गवत, हुलहुल, घाणेरी, धोतरा, रानटी कांदा, रानटी लसूण अशी तणे जनावरांच्या पोटात गेली तर विषबाधा होते. ज्वारीची कोवळी पाने खाण्यात आल्याने सुद्धा जनावरांना विषबाधा होते. सुबाभळीचा वापर चारा म्हणून सर्रासपणे केला जातो. परंतु, त्यातीलही मायमोसिन नावाच्या घटकाने ते अधिक प्रमाणात खाण्यात आल्यास जनावरांना अपायकारक ठरते. चाऱ्याची गुणवत्ता वाढविताना युरियाचा वापर प्रमाणापेक्षा जास्त झाल्यास ते जनावरांना घातक ठरते. अशाप्रकारे चाऱ्याद्वारे विषबाधा हा विषय अत्यंत किचकट होत चालला असताना याबाबत पशुपालकांनी काळजी घ्यावी, असे सांगून कृषी तसेच पशुसंवर्धन विभागाला अंग काढून घेता येणार नाही.

जनावरांमध्ये विविध प्रकारे होणाऱ्या विषबाधेबाबत कृषी तसेच पशुसंवर्धन विभागाने व्यापक प्रबोधनाची मोहीम हाती घ्यायला हवी. गाव परिसरातील देशी-विदेशी विषारी तण, वनस्पती शेतकऱ्यांना थेट दाखवून त्यांची ओळख करून द्यायला हवी. तसेच हिरव्या चाऱ्यामध्ये त्याचा कोणता भाग, कधी, किती प्रमाणात जनावरांना खाण्‍यास द्यायला हवा, हेही सांगावे लागेल. याकरिता वनस्पतीशास्त्रज्ञ तसेच गावातील अनुभवी शेतकऱ्यांची मदतही घ्यायला हवी. जनावरांना विषबाधा होऊ नये म्हणून घ्यावयाच्या काळजीबरोबर विषबाधा झाल्यास प्रथमोपचाराबाबतही शेतकऱ्यांना अवगत करावे लागेल. सध्या दुधाळ गायी-म्हशीसह बैलांच्या किमतीही प्रचंड वाढल्या आहेत. अशावेळी विषबाधेने एखादे जनावर दगावले तर त्यास तत्काळ आर्थिक मदतीची तरतूद शासनाने करायला हवी.  


इतर अॅग्रो विशेष
महाराष्ट्राप्रमाणे आम्हालाही विकसित...पुणे : महाराष्ट्रातील शेतकरी पीक उत्पादन...
कांदा खाणाऱ्यांचा विचार करता, मग...नाशिक : कांद्यातील भाववाढीला आळा घालण्यासाठी...
द्राक्षपंढरीत गोड्या छाटण्यांना सुरवातनाशिक : चालू वर्षीच्या द्राक्ष हंगामाला सुरवात...
युरियाशिवाय शेती विचार रुजला तरच...नागपूर ः सेंद्रिय शेतीचा विचार गेल्या अनेक...
...अखेर ऊसतोड कामगार महामंडळ स्थापनमुंबई ः गेल्या अनेक वर्षांपासून प्रलंबित असलेल्या...
जलसमृद्धी बक्षीस योजनेतील चौथ्या आणि...पुणे : ॲग्रोवन जलसमृद्धी बक्षीस योजनेची सोडत...
नागपूर जिल्हा बॅंक घोटाळा निकाली...नागपूर ः नागपूर जिल्हा मध्यवर्ती बॅंकेतील...
शेतकरी कंपन्यांकडून हमीभावाने खरेदीची...पुणे : किमान हमीभाव खरेदीच्या कार्यक्रमात शेतकरी...
राज्यात उद्यापासून पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात पावसासाठी पोषक हवामान होत असल्याने...
राज्यात नवे जलधोरणपुणे : राज्याच्या जुनाट जलधोरणाला अखेर मूठमाती...
कृषी विभाग उभारणार गाव पातळीवर शेतकरी...नागपूर ः ग्रामपंचायत कार्यालयात कृषी सहायकांकरिता...
अनुदान अर्जांना १०० टक्के पूर्वसंमती...पुणे : कृषी विभागाच्या विविध योजनांमधील...
गुरुवारपासून पावसाचा जोर वाढणारपुणे : काहीशी विश्रांती घेतल्यानंतर अरबी...
कीडनाशके विक्री पात्रतेचा तिढा सुटलापुणे : देशात कीडनाशके विक्रीसाठी शैक्षणिक...
‘अमूल’कडून राज्यात कडवे आव्हानपुणे : राज्याच्या दूध उद्योगात ‘अमूल’चा होत...
मॉन्सूनचा मुक्काम लांबणारपुणे : निम्मा सप्टेंबर उलटूनही परतीच्या...
अकोला जिल्ह्यात हजारो हेक्टर शेती नापेरअकोला ः अनियमित पावसाचा यंदा खरिपाला मोठा फटका...
नाशवंत शेतमालाचे नुकसान टाळण्यासाठी...पुणे : राज्यातील नाशवंत शेतमालाचे काढणीपश्‍चात...
शेतमाल प्रक्रिया उद्योगातून मिळाला...नांदेड जिल्ह्यातील बहाद्दरपुरा (ता. कंधार) येथील...
कुक्कुटपालनातून मिळाली स्वयंपूर्णतापरिसरातील बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन वळके...