agriculture news in marathi agrowon agralekh on polyhouses farming in trouble | Agrowon

आधुनिक ‘सापळा’

विजय सुकळकर
मंगळवार, 10 सप्टेंबर 2019

पॉलिहाउस, शेडनेटमधील शेती तोट्यात जात असेल तर राज्यभर एक चुकीचा संदेश पसरू शकतो. त्यामुळे ही शेती किफायतशीर होण्याच्या दृष्टीनेच सरकारचे प्रयत्न पाहिजेत.
 

मा गील तीन-चार वर्षांपासून वाढत्या नैसर्गिक आपत्तीने होत असलेले नुकसान, वाढता उत्पादन खर्च, अशाश्वात बाजार, कमी दराबरोबर शासनाच्या काही चुकीच्या धोरणांमुळे पॉलिहाउस, शेडनेटमध्ये शेती करणारे शेतकरीसुद्धा आर्थिक अडचणीत सापडले आहेत. आधुनिक शेतीची कास धरणाऱ्या शेतकऱ्यांनी वर्षभरापासून परिषद, बैठक, आंदोलने यांद्वारे आपल्या  मागण्या सरकारदरबारी लावून धरल्या आहेत. परंतू याकडे राज्य शासनाचे लक्ष दिसत नाही. खरे तर राज्यातील तरुण शेतकऱ्यांना कृषी विभागानेच अशा प्रकारची आधुनिक शेती आर्थिकदृष्ट्या किफायतशीर ठरेल, असे सांगितले. कृषी विभागाने यासाठी शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण दिले. केंद्र-राज्य शासनाकडून अशा प्रकारच्या नियंत्रित शेतीला ५० टक्के अनुदानाची देखील सोय आहे. परंतु पॉलिहाउससाठी सुरवातीची गुंतवणूक मोठी असते. त्यात अनुदानासाठी खर्चाचे मापदंड बाजारभावाच्या तुलनेत खूपच कमी निर्धारित करण्यात आल्याने खर्चाच्या जेमतेम ३० टक्केच अनुदान शेतकऱ्यांच्या पदरात पडते. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आपल्या जमिनी गहाण ठेवून कर्ज उचलली आहेत. परंतू पॉलिहाउस, शेडनेटमधील ढोबळी तसेच कार्नेशन, जरबेरा, गुलाब आदी फुलांना चांगले दर मिळत नसल्याने ही शेती तोट्याची ठरतेय. सातत्याच्या तोट्यातून कर्जाचा विळखा वाढत जात आहे. सरकारने आम्हाला घ्यायला लावलेल्या कर्जाची जबाबदारी सुद्धा आता त्यांनीच घ्यावी, अशी या शेतकऱ्यांची प्रमुख मागणी आहे. 

कृषी विभागाने पॉलिहाउस, शेडनेटसाठी शेतकऱ्यांना कर्ज घेण्यास भाग पाडत असताना त्यातून उत्पादित शेतीमालाचे अवास्तव चित्रही रंगविले. ढोबळी मिरचीला नक्की कुठे आणि किती मार्केट आहे, मागणी कशी असेल, दर काय मिळतील, पॉलिहाउस, शेडनेटमधून ढोबळी मिरचीचे उत्पादन हाती आल्यानंतर त्याचा बाजार दरावर काय परिणाम होईल, याचा अभ्यास न करताच कृषी विभागाने अनुदान देऊन या शेतीला प्रोत्साहन दिले. पारंपरिक शेतीला कंटाळलेले अनेक तरुण शेतकरी सरकारच्या अशा मांडणीकडे आकर्षित झाले. त्यामुळे चुकीची धोरणे आणि अपुऱ्या अभ्यासामुळे राज्य शासन कृषी विभागाचा हा संपूर्ण प्रकल्पच तोट्यात आला आहे.

पॉलिहाउसमधील उत्पादित फुलांच्या बाबतीत बोलायचे झाले तर अगोदर कार्नेशन, जरबेरा, गुलाब आदी फुलांना देश-विदेशात चांगली मागणी होती. दरही चांगले मिळत असत. परंतू आता सर्वत्र प्लॅस्टिकच्या कृत्रिम फुलांचा बाजार उठला आहे. सरकार बहुतांश प्रकारच्या प्लॅस्टिकवर बंदी घालत असताना फ्लॅस्टिकच्या कृत्रिम फुलांवर मात्र बंदी घालायला तयार नाही. त्यामुळे चीनमधून घातक पदार्थांपासून बनविलेली प्लॅस्टिकची फुले लग्नकार्य, सभा-संमेलनात सजावटीसाठी वापरली जात आहेत. पॉलिहाउसमधील उत्पादित नैसर्गिक फुलांवर याचा अत्यंत प्रतिकूल परिणाम होतोय. या फुलांची मागणी घटली, दरही पडले आहेत. त्यामुळे घातक अशा प्लॅस्टिक फुलांवर बंदी घालण्याची मागणीसुद्धा शेतकऱ्यांनी लावून धरली आहे. 

वादळवारे, दुष्काळ, अतिवृष्टी, महापूर अशा नैसर्गिक आपत्तींनी पॉलिहाउस, शेडनेटबरोबर त्यातील पिकांचेही मोठे नुकसान होत आहे. हे सर्व पुन्हा उभे करणे अत्यंत कष्टदायक आणि खर्चिक काम आहे. खेदाची बाब म्हणजे या पिकांना विमा संरक्षण नाही. पॉलिहाउस, शेडनेट स्ट्रक्चरला काही कंपन्या विमा संरक्षण देतात. परंतु नुकसानभरपाईच्या जाचक नियम-अटींमुळे शेतकऱ्यांना न्याय मिळत नाही. अशा वेळी पॉलिहाउस, शेडनेटच्या स्ट्रक्चरबरोबर यातील पिकांनाही विमा संरक्षण मिळायला हवे.

राज्यातील प्रगतशील शेतकरी पॉलिहाउस, शेडनेटमधील आधुनिक शेती करतात. या शेतीत उच्च तंत्रज्ञानाबरोबर काटेकोर शेतीचे शेतकऱ्यांचे नियोजन असते. अशी शेती तोट्यात जात असेल तर राज्यभर एक चुकीचा संदेश पसरू शकतो. त्यामुळे ही शेती किफायतशीर होण्याच्या दृष्टीनेच सरकारचे प्रयत्न पाहिजेत. हे लक्षात घेऊन या शेतकऱ्यांच्या प्रमुख मागण्यांवर शासनाने गांभिर्याने सकारात्मक विचार करायला हवा. 



इतर संपादकीय
दर्जानुसारच हवा दरराज्यातील जिरायती शेतीतील कापूस हे एकमेक नगदी पीक...
उपयुक्त मधुमक्षिकापालन दुर्लक्षितच! मधमाशी हा निसर्गाने निर्माण केलेला अत्यंत हुशार,...
दुष्काळ हटविण्याचा ‘जंगल मार्ग’ मराठवाड्यातील आठ जिल्ह्यांत कायम दुष्काळ असतो....
कृत्रिम रेतन हवे नियंत्रितचकृ त्रिम रेतनामध्ये उच्च प्रतीच्या वळूच्या...
श्रमसधन उद्योग उभारणीवर हवा भरआजच्या घडीला सरकार कृषी संशोधन आणि विकास...
माणुसकीलाच काळिमापशुवैद्यकीय महिला डॉक्टरवर बलात्कार करून तिची...
वणवा पेटतोयअखिल भारतीय किसान संघर्ष समन्वय समितीचे तिसरे...
कार्यक्षम खत व्यवस्थापनेतून साधूया...हरितक्रांतीच्या यशात अधिक उत्पादनक्षम गहू बियाणे...
घरात असावे एकमत‘शेतात खत, गावात पत अन् घरात एकमत असावे’ अशी एक...
काटेरी राजमुकुटमहाराष्ट्रात अवघ्या चार-सहा दिवसांत झालेल्या...
गोसमृद्धीची अग्निपरीक्षा तीन दिवस पुणे ‘गो'' रंगात सजणार आहे. गाय आणि...
योजना माझ्या हातीकृषी विभागाच्या अनेक योजना शेतकऱ्यांपर्यंत पोचत...
दारिद्र्यनिर्मूलनासाठी हवा ठोस कार्यक्रमआज रोजी देशातील कोट्यधीशांची संख्या वाढत असताना...
आमदार बंधूभगिनींनो पत्रास कारण की...आमदार बंधूभगिनींनो नमस्कार,  आजघडीला...
अखेर फासे उलटलेच!मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मंगळवारी दुपारी...
गोवंशहत्याबंदी अव्यवहार्यच!महाराष्ट्र या (तथाकथित) पुरोगामी राज्यात...
फसवणूक थांबणार कधी?नाशिक जिल्ह्यात दोन व्यापाऱ्यांनी ४० टोमॅटो...
पाहणी-पंचनाम्यांचा फार्सराज्यात ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये झालेल्या अवकाळी...
दुतोंडीपणाचा कळस?राज्यसभेच्या २५०व्या सत्र किंवा अधिवेशनानिमित्त...
‘कोरडवाहू’चे वैचारिक सिंचनकोरडवाहू (जिरायती) शेती समस्यांबाबत दोन दिवसांचे...