agriculture news in marathi, agrowon agralekh on raising rates of fertilizers | Agrowon

अनियंत्रित दर आणि असंतुलित वापर
विजय सुकळकर
बुधवार, 13 मार्च 2019

पिकांच्या अपेक्षित उत्पादनासाठी संयुक्त खते महत्त्वाची असतात; परंतु ती महाग होत चालल्याने शेतकऱ्यांना परवडणार नाहीत. परिणामी उत्पादकता अजून घटेल. असंतुलित खतांच्या वाढत्या वापरातून जमिनीचे आरोग्यसुद्धा बिघडेल.  
 

नि विष्ठा आणि मजुरीचे दर वाढत असल्याने पीक उत्पादन खर्च वाढतोय. वाढत्या नैसर्गिक आपत्तींसह अनेक कारणांनी पिकांची उत्पादकता घटत आहे. अधिक गंभीर बाब म्हणजे शेतीमालास अत्यंत कमी दर मिळतोय. शेतीच्या खर्च-उत्पन्नाचा मेळ बसत नसल्याने शेतकरी कर्जबाजारी होत चाललाय. कर्जबाजारीपणाला कंटाळून आत्महत्या करणाऱ्या शेतकऱ्यांचे प्रमाणसुद्धा वाढत आहे. २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीच्या तारखा नुकत्याच जाहीर झाल्या असल्या तरी, सर्वच राजकीय पक्षांना निवडणुकीचे वेध मात्र मागील वर्षभरापासून लागले होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या वाढत्या आत्महत्या या सर्वांत मोठ्या सामाजिक समस्येकडे शासनाने लक्षच दिले नाही. शेतीमध्ये बियाण्यानंतरची महत्त्वाची निविष्ठा म्हणजे खते. खतांचे अनेक प्रकार असले तरी, शेतकऱ्यांमध्ये रासायनिक खते अधिक लोकप्रिय आहेत. रासायनिक खते सम्पृक्त स्वरूपात असतात. कमी मात्रेत पिकाला मुबलक प्रमाणात मुख्य अन्नघटक उपलब्ध करून देतात. ही खते सहज उपलब्ध होत असून वापरासही सोपे असतात. रासायनिक खतांचे असे अनेक फायदे असले तरी ते महाग असल्याने अनेक शेतकरी त्यांचा संतुलित वापर करू शकत नाहीत. परिणामी पीक उत्पादन कमी मिळते. 

मागील काही वर्षांपासून रासायनिक खतांच्या किमती सातत्याने वाढत आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांवर वाढीव खर्चाचा नाहक भुर्दंड बसतोय. २०१६ मध्ये रासायनिक खतांच्या अनुदानात मोठी कपात केली. त्यामुळे विविध प्रकारच्या रासायनिक खतांच्या किमती प्रतिबॅग १०० ते १७० रुपयांनी वाढल्या. २०१७ मध्ये जीएसटीच्या घोळात ऐन खरिपात खतांच्या किमती कंपन्यांनी वाढविल्या. फेब्रुवारी २०१८ मध्ये युरिया वगळता संयुक्त खतांच्या किमतीत ६० ते १३४ रुपये, तर ऑक्टोबर २०१८ मध्ये इंधन दरवाढीमुळे १०५ ते २५० रुपये प्रतिबॅग अशी दोन वेळा घसघशीत वाढ करण्यात आली. तर आताही युरिया वगळता संयुक्त खतांच्या किमतीत प्रतिबॅग १०० ते २१७ रुपये दरवाढ करुन  शासनाने  शेतकऱ्यांना मोठा धक्का  दिला आहे. सध्याच्या खतांच्या दरवाढीचे कारण व्हाइट पोटॅश आणि फॉस्फोरिक ॲसिडचे जागतिक बाजारातील वाढलेले दर असे सांगितले जात आहे.  

खतांच्या बाबतीत शासनाचे अनुदानाचे धोरण हे ‘न्यूट्रिएंट बेस्ड’ असून, त्यातून युरियाला वगळले आहे. अनुदानाची रक्कमही कंपन्यांना फिक्स स्वरुपात मिळते. अशा प्रकारच्या शासनाच्या धोरणाने शेतकऱ्यांना युरिया स्वस्तात मिळतो. मागील काही वर्षांच्या खतांच्या दरवाढीवर नजर टाकली तर युरियाचे दर न वाढविता डीएपी, १० : २६ : २६, २० : २० : ० : १३ अशा संयुक्त खतांचेच दर वाढविले जात आहेत. त्यामुळे शेतकऱ्यांचा कल युरिया, सुपर फॉस्फेट, पोटॅश अशा सरळ खतांकडे आहे. यातून संयुक्त दाणेदार खतांची मागणी घटत आहे. पिकांच्या अपेक्षित उत्पादनासाठी संयुक्त खते महत्त्वाची असतात; परंतु ती महाग होत चालल्याने शेतकऱ्यांना परवडणार नाहीत. परिणामी उत्पादकता अजून घटेल. असंतुलित खतांच्या वाढत्या वापरातून जमिनीचे आरोग्यसुद्धा बिघडेल. अशा परिस्थितीमध्ये खतांच्या अनुदानाच्या रकमेत शासनाने वाढ करायला हवी. नत्र, स्फूरद, पालाश वापराबाबत शेतकऱ्यांमध्ये जशी जागृती आहे, तशी जागृती इतर १३ ते १४ अत्यंत आवश्यक अन्नघटकांमध्ये होण्यासाठी प्रबोधनाचे काम हाती घ्यावे लागेल. युरियाचे दर शासन जसे नियंत्रणात ठेवते तेच धोरण संयुक्त खतांच्या बाबतीतही अवलंबायला हवे. असे झाले तरच संतुलित खतवापरास चालना मिळेल. प्रत्येक शेतकऱ्यांनी माती परीक्षण करूनच रासायनिक खतांचा वापर करायला हवा. जमिनीचे आरोग्य चांगले राहण्यासाठी रासायनिक खतांबरोबर सेंद्रिय, जैविक तसेच हिरवळीच्या खतांचा वापरही वाढवायला हवा. 

इतर संपादकीय
चिंता वाढविणारी उघडीपराज्यात मॉन्सूनच्या पावसाचा काहीसा जोर कमी झाला...
‘पक्षाघाता’च्या साथीत कायदा बासनात"व्हेन मेन आर प्युअर लॉज आर युजलेस. व्हेन मेन आर...
साखरेचं वाढतं दुखणंतीन दिवसीय साखर परिषदेची सांगता नुकतीच पुण्यात...
धरणफुटीला जबाबदार ‘खेकडे’ पकडातिवरे धरणफुटीच्या निमित्ताने जलविकासाचे स्वरूप व...
संकटातील संत्राअ  त्याधुनिक तंत्रज्ञानातून उत्पादनवाढ आणि...
विरोधकांना सूर गवसेनाकाँग्रेस पक्षाची ‘निर्णायकी’ अवस्था अद्याप...
हमीभाव की कमी भावदेशभरातील शेतकरी पेरणीच्या कामांमध्ये मग्न असताना...
‘अर्थ’हीन संकल्पआर्थिक पाहणी अहवालातून देशाच्या अर्थव्यवस्थेचे...
अडचणीतील साखर उद्योगाचा भविष्यवेधराज्य सहकारी बॅंकेने ‘साखर परिषद २०-२०’चे आयोजन...
सोन्याची सुरी उरी हाणून घेऊ नकाखड्ड्यावरून उडी मारताना पाऊल नक्की खड्ड्याच्या...
कोरडी धरणे जोडून पाणीबाणी हटणार?महाराष्ट्र सरकारच्या जनकळवळ्याबद्दल कौतुक करायला...
ढिसाळ व्यवस्थेचे बळीरा ज्यात मागील तीन दिवसांपासून सुरू असलेल्या...
‘गोड’तेलाचे कटू सत्यरोजच्या जेवणात खाद्य (गोड) तेलाचा जास्त उपयोग...
बदल स्वागतार्ह; पण...राज्यात कृषी तंत्रनिकेतन अभ्यासक्रमाचा घोळ मागील...
काळी दुनिया उजेडात आणापि कांची उत्पादकता आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न...
संकल्पासाठी तारेवरची कसरतपुढील पाच वर्षांत देशाची अर्थव्यवस्था पाच...
मॉन्सून आला; पण पुढे काय?ख रीप हंगामासाठी कोणते पीक निवडायचे आणि त्याची...
‘लष्करी अळी’चा विळखामेरिकन लष्करी अळी (फॉल आर्मी वर्म) या किडीला...
आधार हवा शाश्वतच‘‘मोसंबीची दीडशे झाडं होती. दुष्काळात पदरमोड करून...
डोंगर हिरवे अन् नद्या असाव्या वाहत्यादेशात प्रतिवर्षी येणारा मॉन्सून महासागरावरून...