agriculture news in marathi agrowon agralekh on reality of self sufficiency (atmanirbharata) | Agrowon

आत्मनिर्भरतेचे वास्तव

विजय सुकळकर
सोमवार, 25 मे 2020

कोणत्याही बाबतीत आत्मनिर्भरता (स्वयंपूर्णता) अचानक निर्माण होत नाही. ती एक दीर्घकाळ चालणारी प्रक्रिया असून त्याबाबत धोरणात्मक निर्णय घेऊन सातत्यपूर्ण काम करावे लागते.
 

भारताने १९९१ ला खुले आर्थिक धोरण स्विकारले. या निर्णयाचे बरे-वाईट परिणाम आजही आपण भोगतोय. परंतू हा निर्णय योग्य होता की नव्हता, याचे अभ्यासपूर्ण आणि तटस्थपणे विश्लेषण करुन उत्तर आजही मिळालेले नाही. परंतू या निर्णयाने अनेक देशांचे एकमेकांवरील अवलंबित्व वाढले. शेतीच्या बाबतीत निविष्ठांची निर्मिती, शेतमालाचे बाजारभाव, आयात-निर्यात याबाबी आपल्या देशाच्या हातात राहील्या नाही. अशा परिस्थितीमध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आत्मनिर्भर भारताची घोषणा केली आहे. खरे तर कोणत्याही बाबतीत आत्मनिर्भरता (स्वयंपूर्णता) अचानक निर्माण होत नाही. ती एक दीर्घकाळ चालणारी प्रक्रिया असून त्याबाबत धोरणात्मक निर्णय घेऊन सातत्यपूर्ण काम करावे लागते. अन्नधान्यात स्वयंपूर्णता मिळविण्यासाठी स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर दोन दशकांचा कालावधी लागला. प्रबळ राजकीय इच्छाशक्तीतून मोठे निर्णय घेतले गेले. त्यासाठीची पूर्ण यंत्रणा कामाला लावली गेली तेंव्हा ते कुठे साध्य झाले.

शेतीसाठी रासायनिक खते ही महत्वाची निविष्ठा मानली जाते. आत्मनिर्भर भारताच्या पार्श्वभूमीवर नत्र, स्फूरद, पालाश या तीन मुख्य अन्नघटकांसह सूक्ष्म अन्नद्रव्ये, विद्राव्ये खते यांना पर्याय म्हणून देशात उद्योग उभारण्याची चर्चा सुरु झाली आहे. परंतू तसे प्रकल्प देशात उभारणे हे काही सोपे काम नाही. पालाशयुक्त खते हे आपल्या देशाच्या गरजेच्या ९० टक्के आयात करावीच लागतात. पोटॅश हे नैसर्गिक आढळणारे खनिज असून ते मृत समुद्रात आढळते. त्यामुळे त्याकरीता आपल्याला रशिया, इस्त्राईल, कॅनडा आखाती देश यांवर अवलंबून राहावे लागते. भारतात वापरली जाणारी बहुतांश विद्राव्ये खते ही विदेशातून आयात केली जातात. देशात विद्राव्य खते पुरविणाऱ्या बहुतांश खासगी कंपन्या ह्या ‘ट्रेडर्स’ म्हणूनच काम करतात. बाहेरुन विद्राव्ये खते आणून ते स्वःतच्या ब्रॅडने विकतात. स्फूरदयुक्त संयुक्त दाणेदार खतांच्या (डिएपी, १०ः२६ः२६, २०ः२०ः०) उत्पादनांसाठी फॉस्फोरिक अॅसिड लागते. त्याची निर्मिती रॉक फॉस्फेट दगडाच्या रासायनिक अभिक्रीयेतून होते. फॉस्फोरीक अॅसिड साठे सुद्धा देशात मर्यादित आहेत. तेही बहुतांश करुन बाहेरुनच आयात करावे लागते.

भारतात एकूण खताच्या वापरात ५५ टक्के युरियाचा वापर होतो. देशात दरवर्षी २५० ते २६० लाख टन युरिया खत लागते. त्यापैकी २०० लाख टन निर्मिती देशात होते. उर्वरित ४० ते ५० लाख टन युरिया आपल्याला आयात करावा लागतो. महत्वाचे म्हणजे युरिया, पोटॅश या खतांची बाहेरुन आयात करताना ‘नोडल एजन्सी’ म्हणून भारत सरकारच काम करते. त्यातच आपल्या येथील खत कारखाने जुने आहेत. त्यांचे ‘मेंटेनन्स’ वेळेवर आणि योग्य पद्धतीने होत नाही. अशा कारखान्यांत खत निर्मिती करण्यापेक्षा बाहेरुन आयात करणेच स्वस्त पडते. अशा स्वस्त आयात खतांना अनुदानही कमीच द्यावे लागते. म्हणून केंद्र सरकार सुद्धा खतांच्या देशात निर्मितीऐवजी आयातीलाच प्राधान्य देते. अर्थात एकीकडे आत्मनिर्भरतेच्या गप्पा मारायच्या तर दुसरीकडे खतांच्या आयातीलाच प्रोत्साहन द्यायचे, अशी केंद्र सरकारची दुटप्पी भूमिका दिसून येते. रासायनिक कीडनाशकांच्या निर्मितीसाठी सुद्धा बहुतांश कच्चा माल आयातच करावा लागतो. इतर औद्योगिक उत्पादनांच्या बाबतीतही तसेच आहे. अनेक देशांतून कच्चा माल आयात केल्याशिवाय देशात कारखाने चालत नाहीत. तसेच आपल्या येथून कच्चा माल निर्यात झाल्याशिवाय इतर देशांतील कारखाने सुरु होत नाहीत. आत्मनिर्भर भारताचे हे वास्तव आहे


इतर अॅग्रो विशेष
विश्वजित माने प्रभारी कृषी आयुक्तपुणे : राज्याचे कृषी आयुक्त सुहास दिवसे यांची...
कृषी निविष्ठा विक्रेत्यांचा बंद मागे;...औरंगाबाद :  कृषी निविष्ठा विक्रेत्यांचा...
शण्मुख नाथन झटतोय निंब वृक्ष वाढीसाठीअकोला ः वृक्ष संवर्धन, पर्यावरणाच्या उद्देशाने...
देशात कृषी स्टार्टअपला वाव : संगीता...पुणे: जगात कृषी क्षेत्रातील प्रत्येक नववा...
सोयाबीन बियाणे न उगवल्याच्या राज्यात ५४...पुणे ः खरीप हंगामात सोयाबीन बियाणे...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात पावसाचा जोर...पुणे: मॉन्सून सक्रिय होण्यास पोषक हवामान होत...
आमचा विद्यार्थी सहा महिन्यातच पास झाला...मुंबई: आमचा विद्यार्थी सहा महिन्यातच पास झाला,...
बांगलादेशात रेल्वेद्वारे कांदा निर्यातनाशिक: जिल्ह्यातून मोठ्या प्रमाणावर कांदा...
देशात आता जनुक क्रांतीची गरज : माजी...पुणे: देशाला आता हरितक्रांती नव्हे तर आता जनुक...
शेळ्या-मेंढ्यांचे बाजार सुरु करा  नगर ः सध्या आषाढ महिना सुरु असून या महिन्यात...
बियाणे संबंधित तक्रारींचा तत्काळ निवाडा...नाशिक: निकृष्ट बियाण्यासंबंधी तक्रारी आल्यानंतर...
संत्रा उत्पादन वाढीचा अंदाजअमरावती ः पोषक वातावरणाच्या परिणामी या वर्षी...
मागण्या मान्य करा, अन्यथा दूध पुरवठा...औरंगाबाद  : अत्यल्प दर मिळत असल्याने आम्ही...
उथळ निर्णय की सखोल अभ्यासकेंद्र सरकारने ग्लायफोसेटचा वापर देशभर केवळ कीड...
लसीला लागण राजकारणाची ?‘कोरोना’ग्रस्ततेत अमेरिकेचा प्रथम क्रमांक आहे....
संगमनेर तालुका संघाकडून ५० टक्के...नगर: संगमनेर तालुका सहकारी दूध संघाने दूध...
उगाव येथे सामूहिक पातळीवर दशपर्णी अर्क...नाशिक: निफाड तालुक्यातील उगाव येथील श्री. श्री....
किसान क्रेडिट कार्डवर बिनव्याजी कर्ज...नाशिक: शेतकऱ्यांना शेतीकामासाठी आर्थिक मदत करणे...
दुधाला दर नसल्याने, दुभती जनावरे ...सोलापूर ः दुधाला मागणी असूनही केवळ योग्य तो दर...
मराठा समाजाला विश्वासात घेणार : अशोक...मुंबई : मराठा आरक्षणाच्या न्यायालयीन लढाईत राज्य...