agriculture news in marathi agrowon agralekh on soybean area, productions and rate in Maharashtra | Agrowon

‘गोल्डनबीन’ची झळाळी टिकवून ठेवा

विजय सुकळकर
बुधवार, 25 ऑगस्ट 2021

सोयाबीनचे दर सध्या वधारून असले तरी दर पाडण्याचे उद्योग देशात आतापासूनच सुरू झाले आहेत. 

मागील दशकभरापासून राज्यात सोयाबीन (गोल्डनबीन) लागवड क्षेत्रात सातत्याने वाढ होत आहे. उल्लेखनीय बाब म्हणजे २०१३-१४, २०१८-१९ आणि २०२१-२२ या वर्षांत सोयाबीन लागवड क्षेत्रात अनुक्रमे ५ लाख हेक्टर, ३.५ लाख हेक्टर आणि ३ लाख हेक्टर अशी घसघशीत वाढ झाली आहे. दशकभरापूर्वी जेमतेम ३० लाख हेक्टरपर्यंत असलेले सोयाबीन क्षेत्र या वर्षी ४४ लाख हेक्टरच्याही वर गेले आहे. ऐन पेरणीच्या हंगामात सोयाबीन दरातील तेजी, या वर्षीचे चांगले पाऊसमान, राज्यात सोयाबीनचे मुख्य स्पर्धक पीक बीटी कापसातील कीड-रोगांचा वाढता प्रादुर्भाव, कापसाचे वाण तसेच बियाणे (एचटीबीटी) पातळीवरील गोंधळ, घटती उत्पादकता आणि वाढता उत्पादन खर्च आदी कारणांमुळे राज्यात कापसासह इतर खरीप पिकांच्या लागवड क्षेत्रात घट होऊन सोयाबीनचा पेरा वाढत आहे. सोयाबीन कमी कालावधीचे पीक असल्याने त्या क्षेत्रात दुबार पीक घेता येते. तसेच सोयाबीनची लागवड ते काढणी अशी बहुतांश कामे यंत्राच्या साह्याने होत असल्यामुळे देखील या पिकाकडे शेतकऱ्यांचा अधिक कल दिसून येतो. राज्यात सोयाबीनचे क्षेत्र वाढलेले असले तरी देशपातळीवर मात्र यावर्षी सोयाबीनच्या क्षेत्रात थोडी घट दिसून येते. त्यातच महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश सह इतरही सोयाबीन उत्पादक राज्यांत जुलै, ऑगस्टमधील अतिवृष्टी, महापुराने सोयाबीनचे नुकसान देखील झालेले आहे. उर्वरित क्षेत्रावरील सोयाबीन मात्र या वर्षी आतापर्यंत तरी जोमदार आलेले आहे. सोयाबीनचे उत्पादन हाती येण्यास अजून दीडएक महिन्याचा अवधी आहे. त्यामुळे राज्यात आणि देशपातळीवर सोयाबीन उत्पादनाचा नेमका अंदाज बांधणे, सध्या तरी अवघड आहे. 

मागील हंगामात अतिवृष्टी आणि लांबलेल्या पावसाने सोयाबीनचे उत्पादन घटले होते. दर्जाही खालावला होता. त्यामुळे देशात एकंदरीतच सोयाबीनची उपलब्धता कमी आहे. सोयातेल तसेच पशुखाद्य उद्योगांकडूनही सोयाबीन, सोयापेंडची खरेदी सुरू आहे. त्यामुळे सोयाबीनची मागणी सातत्याने वाढतेय. जागतिक पातळीवरही यंदा सोयाबीन, सोयापेंड तेजीत आहे. त्यामुळे सोयाबीनचे दर मागील एक-दीड महिन्यापासून विक्रमी पातळीवर (प्रतिक्विंटल ९ ते १० हजारांच्या वर) पोहोचले आहेत. असे असले तरी मागील हंगामात शेतकऱ्यांचे सोयाबीन निघाले त्या वेळी त्यांना मात्र जेमतेम चार हजार रुपये प्रतिक्विंटल (हमीभाव ३८८० रुपये प्रतिक्विंटल) असाच दर मिळाला आहे. त्यामुळे सध्याच्या सोयाबीनच्या वाढीव दराचा फायदा हा उत्पादक शेतकऱ्यांना होत नसून व्यापाऱ्यांनाच होतोय, हे लक्षात घेतले पाहिजेत. सोयाबीन तेलासह, पशुखाद्यास मोठी मागणी आहे.

खाद्यतेलात आपण स्वयंपूर्ण नसल्याने मोठ्या प्रमाणात (६५ टक्के) त्याची आयात करतो. आयात केलेले बहुतांश खाद्यतेल जीएम तेलबियांपासून बनविलेले असते. असे असताना आपल्या देशातील सोयाबीन उत्पादकांना मात्र प्रोत्साहन मिळताना दिसत नाही. यावर्षी सोयाबीनच्या हमीभावात प्रतिक्विंटल केवळ ५० रुपये वाढ करून तो ३९५० रुपये केला आहे. अधिक दुर्दैवी बाब म्हणजे सोयाबीनचे दर सध्या वधारून असले तरी दर पाडण्याचे उद्योग देशात सुरू झाले आहेत. पंधरा दिवसांपूर्वी केंद्र सरकार पातळीवरील संबंधित मंत्रालयांनी १५ लाख टन सोयाबीन आयातीचे नुसते संकेत दाखविले असता देशात सोयाबीनचे दर प्रतिक्विंटल दीड-दोन हजार रुपयांनी कमी झाले आहेत. त्यातच सध्या जोमदार असलेल्या सोयाबीनच्या पिकाला काढणीपर्यंत अनुकूल हवामान लाभले तर या वर्षी विक्रमी उत्पादन होऊ शकते. या सर्व पार्श्‍वभूमीवर या हंगामातील सोयाबीन शेतकऱ्यांच्या हाती आल्यावर दर काय राहतील, हे पाहणे अधिक औत्सुक्याचे ठरणार आहे. 


इतर संपादकीय
सुखी माणसाचा सदरानिसर्गाबद्दल आतून ओढ वाटत असेल आणि त्याला जाणून...
टिळा तेजाचामराठी भाषेला मातीतल्या कवितेचे लेणं चढवणाऱ्या कवी...
तोंडपाटीलकी कृषी(चं) प्रदर्शन प्रदर्शनात कंपन्यांचे प्रतिनिधी बारीवर नोटा...
‘जुनं ते सोनं' चा खोटेपणा "जुनी शेती खूप चांगली होती. त्या शेतीत खूप...
वस्त्रोद्योगाला तात्पुरता दिलासाकापडावरचा जीएसटी ५ टक्क्यांवरून १२ टक्के करण्याचा...
खाद्यतेलाचा तिढा कसा सुटणार?केंद्र सरकारच्या धोरणात्मक निर्णयांना न जुमानता...
पीक विम्याची आखुडशिंगी, बहुदुधी गायकेंद्र सरकारने पंतप्रधान पीक विमा योजनेच्या...
तुरीचा बाजार उठणार?पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी हस्तक्षेप करून...
राज्यपाल की ‘सत्य'पाल?मेघालयचे राज्यपाल सत्यपाल मलिक हे कोणतीही भीडभाड...
EWS आरक्षणाचा भूलभुलैयाआर्थिक दुर्बल वर्गातील (ईडब्ल्यूएस )घटकांना...
कृषी सुधारणांचा पेच कसा सुटणार?कृषी कायद्यांचा मुद्दा गेल्या आठवड्यात पुन्हा...
सोयाबीन, कापसावर संसदेत चर्चा व्हावीसोयाबीन आणि कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांच्या तोंडचा...
‘अन्न गुलामगिरी’ लादण्याचे षड्‌यंत्र :...केंद्र सरकारकडून लागू करण्यात आलेले तीन कृषी...
मोदींची जिरवली; पण सुधारणांचे काय?कृषी बाजार सुधारणांचे (मार्केट रिफॉर्म्स) कुंकू...
यंदाच्या दिवाळीत बस इतके करूयात...कोरोनाचा प्रभाव ओसरू लागला. श्‍वास मोकळा...
उजळू देत आशेचे दीप...आज दीपावली...लक्ष्मीपूजन आणि नरकचतुर्दशीसुद्धा!...
या देवी सर्वभूतेषु...देशभर सध्या नवरात्र उत्सव सुरू आहे. आश्‍विन शुद्ध...
पाऊस वाढतोय, झटका घोंगडी! जमिनीत ५० टक्के हवा आणि ५० टक्के ओलावा असलेल्या...
धरणे भरली, आता सिंचनाचे बघा!नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून) दोन...
अतिवृष्टीच्या धोक्यातून मुक्ती! गेल्या दोन-तीन वर्षांपासून अतिवृष्टीमुळे...