agriculture news in marathi, agrowon agralekh on students and farmers innovations | Agrowon

सर्जनशीलतेला सलाम!

विजय सुकळकर
बुधवार, 20 मार्च 2019

फवारणीसाठीचा रोबोट आणि विनाकोंबडी अंडी उबविणी यंत्र या दोन्हींची निर्मिती विद्यार्थ्यांच्या कल्पकतेतून झाली आहे. भविष्यात शेतकऱ्यांना अत्यंत उपयुक्त ठरणाऱ्या अशा सर्जनशीलतेला आणि त्यातून झालेल्या नवनिर्मितीला सलाम!    

व र्ष २०१७ च्या खरीप हंगामात कापसावर फवारणी करताना राज्यातील सुमारे ५० शेतकरी-शेतमजुरांना आपले प्राण गमवावे लागले होते. मृतात यवतमाळ जिल्ह्यातील शेतकरी-शेतमजुरांची संख्या अधिक होती. त्यानंतर शेतकऱ्यांना होणारी विषबाधा टाळण्यासाठी बोगस कीडनाशकांवर प्रतिबंद लावण्यापासून ते ड्रोनद्वारे फवारणीपर्यंत अशा अनेक घोषणा राज्य शासनाने केल्या. परंतु आजही राज्यात बोगस, भेसळयुक्त कीडनाशकेच नाही तर बियाणे-खतेसुद्धा सर्रासपणे विकली जातात. तर ड्रोनद्वारे कीडनाशक फवारणीचे घोषणेच्या पलीकडे काहीही झालेले नाही. अशा वेळी यवतमाळ येथील केवळ १४ वर्षांच्या अनिकेत काकडे या विद्यार्थ्याने फवारणीसाठी रोबोटचा (स्वयंचलित यंत्र) पर्याय शोधून काढला आहे. हे रोबोट फवारणी यंत्र ॲँड्रॉईड मोबाईलच्या माध्यमातून ऑपरेट होते, चार्जेबल बॅटरीवर चालू शकते. केवळ २५ हजार रुपयांमध्ये तयार केलेल्या या मिनी रोबोटचे लवकरच प्रात्यक्षिक होणार आहे. तर कोल्हापूर जिल्ह्यातील धीरज दाईंडडे या महाविद्यालयीन युवकाने कल्पकतेचा वापर करीत अनोखे असे ‘विनाकोंबडी अंडी उबविणी यंत्र’ विकसित केले आहे. जुने फ्रिज, बल्ब, छोटा फॅन असे साहित्य वापरून केवळ सात हजार रुपयांमध्ये हे यंत्र त्यांनी बनविले आहे. यात एकावेळी ५० अंडी उबविण्यासाठी ठेवता येतात. या अंडी उबविणे यंत्राद्वारे २० दिवसांत दहा हजार रुपयांहून अधिक उत्पन्न मिळविण्याचा एक नावीण्यपूर्ण मार्गच या युवकाने शोधला आहे. सध्या बाजारात मोठी आणि महागडी अंडी उबविणी यंत्र असताना छोटे, परसबागेत कुक्कुटपालन करणारे शेतकरी यांना हे यंत्र फारच उपयुक्त ठरू शकते. या दोन्ही विद्यार्थ्यांची सर्जनशीलता आणि त्यातून झालेल्या नवनिर्मितीला सलाम! 

गरज ही शोधाची जननी असते, असे म्हटले जाते. याचा प्रत्यय आपल्याला वारंवार येतो. मागील दोन दशकांमध्ये देशात शेतीचे यांत्रिकीकरण वाढले आहे. परंतु शेतीत वापरात असलेली बहुतांश यंत्रे अवजारे आपण आपल्या गरजेतून निर्माण केली नाहीत, तर ती बाहेरून आयात केली आहेत. त्यामुळेच मशागतीपासून ते काढणी-प्रक्रियेपर्यंतची अनेक यंत्रे-अवजारे शेतकऱ्यांना फारशी उपयुक्त ठरताना दिसत नाहीत. म्हणूनच अजूनही शेतकरी उत्कृष्ट आणि उपयुक्त यंत्राच्या शोधात आहेत. एकीकडे असे चित्र असताना राज्यात अनेक शेतकरी आणि काही विद्यार्थीदेखील गरजेपोटी वेगवेगळी यंत्रे-अवजारे, नवनवीन वाण विकसित करीत आहेत. अशा संशोधनातून विकसित तंत्रज्ञानाचा वापर सर्वदूर होत आहे. परंतु देशातील शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांचे असे संशोधन पुढे पेटंट आणि त्यांचे व्यापारीकरण या पातळीवर बेदखल राहिल्याने प्रत्यक्ष संशोधकांना त्याचे अपेक्षित लाभ मिळताना दिसत नाहीत. दुर्दैवी बाब म्हणजे एखादी व्यक्ती, संस्था नाहीतर उद्योग समूह असे शेतकरी, विद्यार्थ्यी पातळीवर झालेले संशोधन चोरून नाव आणि पैसाही कमावत आहेत. हे थांबायला हवे.

शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांची सर्जनशीलता, नवनिर्मितीला चालना देण्यासाठी त्या-त्या क्षेत्रातील संशोधन संस्थांनी नियमित राज्य, विभागनिहाय ‘क्रिएटिव्ह ॲँड इनोव्हेशन कॉन्फरन्स’ घ्यायला हव्यात. अशा परिषदेमध्ये आपल्या परिसरातील सर्व नवसंशोधन, नवीन यंत्र-तंत्र यांचा समावेश होईल, याची खात्री संबंधित विभागांनी घ्यायला हवी. नवसंशोधकांना आपल्या नवनिर्मितीबाबत सादरीकरण करण्याची संधी मिळायला हवी. यात शेतकरी तसेच समाज उपयुक्त संशोधन आढळून आल्यास त्याच्या पुढील प्रवासाबाबत नवसंशोधकाला नीट मार्गदर्शन व्हायला हवे. देशात शेतकरी आणि विद्यार्थी यांच्या नवसंशोधनाबाबत नोंदणीची प्रक्रिया अधिक सुलभ करावी लागेल. शेतकरी असो अथवा विद्यार्थी त्यांनी केलेल्या प्रत्येक नवसंशोधनाचे पेटंट हे त्यांनाच मिळायलाच हवे. त्याचे व्यापारीकरण योग्य पद्धतीने होईल, याची काळजी शासन, संस्थांनी घ्यायला हवी. असे झाले तरच नवसंशोधनला गती मिळून ते शेतकरी, समाजोपयोगी ठरेल.

 


इतर अॅग्रो विशेष
कृषी अधीक्षक, उपसंचालकांच्या बदल्यापुणे : कोविड १९ रोगाच्या पार्श्वभूमीवर कार्यरत...
मका विक्रीचे चुकारे ४० दिवसांनंतरही थकितजळगाव ः जिल्ह्यातील सुमारे साडेतीन हजार मका...
कोकणात मुसळधारेचा अंदाजपुणे ः  उत्तर प्रदेशचा नैऋत्य भाग ते...
राज्यात सर्वदूर हलका पाऊसपुणे ः राज्यातील बहुतांशी भागात हलका ते मध्यम...
सोयाबीनचे एकरी ५१.७७ क्विंटल उच्चांकी...जॉर्जिया येथील व्होलदोस्ता प्रांतामधील रॅंडी...
शेतकऱ्यांचे वनौषधी अनुदान पुन्हा रखडलेपुणे: राज्यात वनौषधी उत्पादन करणाऱ्या शेतकऱ्यांचे...
दुर्गम शेतकऱ्यांसाठी जलकुंडे ठरली वरदानठाणे जिल्ह्यातील मोखाडा तालुक्यातील दुर्गम...
बाजार समिती कर्मचाऱ्यांना शासन सेवेत...यावल, जि. जळगाव: केंद्राने ‘एक देश एक बाजार समिती...
‘एचटीबीटी’मुळे कपाशीतील आंतरपिके...पुणे : काळ्याबाजारातून आलेल्या तणनाशक सहनशील (...
केळी पिकात तयार केली ओळखमोहित्यांचे वडगाव (ता. कडेगाव,जि.सांगली) येथील...
बंदीची प्रक्रिया हवी  सुटसुटीत अन्...केंद्र सरकारने १८ मे रोजी २७ कीडनाशकांच्या बंदीचा...
कृषिसेवक भरतीतील गैरव्यवहारावर पांघरूण...पुणे : राज्यात २०१६ मध्ये झालेल्या कृषिसेवक भरती...
कोकण, विदर्भात मुसळधारेचा इशारा पुणे ः मध्य प्रदेश व परिसराच्या वायव्य भागात कमी...
संपूर्ण नियमनमुक्तीची अंमलबजावणी करापुणे:  सर्वच शेतमालाच्या संपूर्ण...
बाजार समिती कायद्यात बदल करण्याची मागणीपुणे: शेतमालाच्या संपूर्ण नियमनमुक्तीच्या...
भाजपच्या दूध आंदोलनापासून ‘संघर्ष समिती...नगर ः दुधाच्या दरासाठी सातत्याने आग्रही राहून...
मागण्या मान्य होईपर्यंत आंदोलन सुरु...मुंबई: दूध उत्पादकांच्या मागण्या मान्य होईपर्यंत...
बीटी कपाशी बियाणे अप्रमाणित ...अकोला ः या हंगामात बाजारपेठेत विक्रीसाठी आणलेल्या...
'नाबार्ड’चा व्यवस्थापक नसल्यास अग्रणी...पुणे: कृषी पायाभूत निधी योजनेला प्रत्येक...
देशातील जलसंपत्तीची माहिती आता एका...पुणे ः केंद्रीय जलशक्ती मंत्रालयाने देशभरातील...