agriculture news in marathi agrowon agralekh on wet spell or extremely heavy rain and loss of crops in Maharashtra | Agrowon

हा तर ओला दुष्काळच!

विजय सुकळकर
बुधवार, 29 सप्टेंबर 2021

दुर्दैवाची बाब म्हणजे दुष्काळ कोरडा असो की ओला, ‘दुष्काळ’ या शब्दप्रयोगाचीच शासन-प्रशासनाला ॲलर्जी आहे.
 

सोलापूर जिल्ह्यात पावसाने झालेल्या नुकसानीच्या पार्श्‍वभूमीवर पीकविमा कंपन्यांनी योग्य ती कारवाई करून एकही शेतकरी लाभापासून वंचित राहणार नाही, याची दक्षता संबंधितांनी घ्यावी, असे आदेश राज्याचे कृषिमंत्री दादा भुसे यांनी दिले आहेत. सोलापूर जिल्ह्यात द्राक्ष-डाळिंब बागांचे झालेले नुकसान पाहून त्यांनी हे आदेश दिले आहेत.

सप्टेंबर महिना लागल्यापासून सुरू असलेल्या पावसाने मराठवाडा, विदर्भ, खानदेश या विभागांत सोयाबीन, कापूस, मका, भुईमूग, हळद या खरीप पिकांचे मोठे नुकसान झाले आहे. तसे पाहिले तर जून ते सप्टेंबर या काळात प्रत्येक महिन्यातच अतिवृष्टी, महापुराने शेतीचे नुकसान झाले आहे. या नुकसानीचे काही भागांत पाहणी-पंचनामे झाले, तर काही भागांत तेही झाले नाही. पाहणी-पंचनाम्यानंतर पुढे काय झाले तेही गुलदस्तातच आहे. नुकसानग्रस्त बहुतांश शेतकऱ्यांनी आपल्या खरीप पिकांचा विमा उतरविला आहे. विमा कंपनी, कृषी विभागाच्या सूचनेनुसार १७ सप्टेंबरपर्यंत साडेआठ लाख नुकसानीच्या तक्रारी-पूर्वसूचना दाखल झाल्या आहेत. महत्त्वाचे म्हणजे विमा कंपनीला नुकसानीच्या सूचना देण्यासाठी क्रॉप इन्शुरन्स ॲपपासून ते विमा उतरविलेल्या बॅंकेपर्यंत सहा पर्याय देण्यात आले होते. परंतु यापैकी एकाही पर्यायात नुकसान होऊन पूर्वसूचना दाखल करू न शकणारे अनेक शेतकरी आहेत. त्यातच गुलाब चक्रीवादळाच्या पार्श्‍वभूमीवर राज्यात मागील तीन दिवसांपासून सुरू असलेल्या मुसळधार पावसाने नुकसानग्रस्त शेतकरी आणि त्यांचे क्षेत्र वाढलेले आहे. या प्रत्येक शेतकऱ्याला विमा भरपाई मिळायला हवी. काही शेतकऱ्यांनी नुकसान होऊन भरपाई मिळत नसल्याने या वर्षी पीकविमा भरलेला नाही. अशा शेतकऱ्यांनाही शासनाकडून मदत मिळायला हवी.

राज्यात या वर्षी पावसाने सरासरी गाठली असली तरी तो सुरुवातीपासून फारच असमान बरसत आला आहे. मुख्य म्हणजे मागील काही वर्षांपासून एका भागात कमी कालावधीत कोसळधार पावसाचे प्रमाण वाढले आहे. त्यामुळे राज्यात चार महिन्यांत किमान चार-पाच वेळा तरी विविध भागांत ढगफुटीच्या पावसाचा अनुभव शेतकऱ्यांनी घेतला आहे.  गुलाब चक्रीवादळाच्या प्रभावाने राज्यात काही सर्कलमध्ये एकाच रात्री ११० मिलिमीटरहून अधिक पाऊस झाला आहे. अशा भागांतील शेतकरी ओला दुष्काळ जाहीर करण्याची मागणी करीत आहेत. दुर्दैवाची बाब म्हणजे दुष्काळ कोरडा असो की ओला, ‘दुष्काळ’ या शब्दप्रयोगाचीच शासन-प्रशासनाला ॲलर्जी आहे. सरासरीपेक्षा १० टक्क्यांहून कमी पावसाला ‘अवर्षण काल’ (ड्राय स्पेल) तर १० टक्क्यांहून अधिक पावसाला अतिवृष्टी किंवा अत्यंत जास्त पाऊस (एक्सेस रेन) असे त्यांच्याकडून संबोधले जाते. शब्दप्रयोग बदलल्याने ओल्या अथवा कोरड्या दुष्काळाची तीव्रता कमी अधिक होत नाही, हे खरे तर शासन-प्रशासनाने लक्षात घ्यायला पाहिजे.

राज्यात मागील चार-पाच वर्षांपासून होत असलेली अतिवृष्टी, सप्टेंबर ते नोव्हेंबर या महिन्यांत पडणारा पाऊस, त्यात होत असलेले पिकांचे अतोनात नुकसान हे पाहून ओल्या दुष्काळाची नव्याने स्पष्ट व्याख्या करायला हवी. त्याचे निकष हवामान तसेच कृषी तज्ज्ञांनी मिळून ठरवायला हवेत. ठरलेल्या निकषांनुसार ओला दुष्काळ जाहीर करण्यासाठीची यंत्रणा (गावनिहाय पावसाचे मोजमाप, नुकसानीची पाहणी) उभी करायला हवी. मदतीचे जुने-पुराने निकषही बदलून शेतकऱ्यांना दिलासादायक मदत मिळेल, याची काळजी घ्यायला हवी. शेवटी या सर्वांची प्रभावी अंमलबजावणी होईल, हेही पाहायला हवे. असे झाले तरच राज्यातील शेतकऱ्यांना ओल्या दुष्काळात खऱ्या अर्थाने दिलासा मिळेल.


इतर संपादकीय
‘अन्न गुलामगिरी’ लादण्याचे षड्‌यंत्र :...केंद्र सरकारकडून लागू करण्यात आलेले तीन कृषी...
मोदींची जिरवली; पण सुधारणांचे काय?कृषी बाजार सुधारणांचे (मार्केट रिफॉर्म्स) कुंकू...
यंदाच्या दिवाळीत बस इतके करूयात...कोरोनाचा प्रभाव ओसरू लागला. श्‍वास मोकळा...
उजळू देत आशेचे दीप...आज दीपावली...लक्ष्मीपूजन आणि नरकचतुर्दशीसुद्धा!...
या देवी सर्वभूतेषु...देशभर सध्या नवरात्र उत्सव सुरू आहे. आश्‍विन शुद्ध...
पाऊस वाढतोय, झटका घोंगडी! जमिनीत ५० टक्के हवा आणि ५० टक्के ओलावा असलेल्या...
धरणे भरली, आता सिंचनाचे बघा!नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून) दोन...
अतिवृष्टीच्या धोक्यातून मुक्ती! गेल्या दोन-तीन वर्षांपासून अतिवृष्टीमुळे...
विज्ञान-तंत्रज्ञानाला घेऊ द्या मोकळा श्...आज दिनांक ७ ऑक्टोबर हा जागतिक कापूस दिवस म्हणून...
अर्थवाहिन्या सुरू कराकोरोना पहिल्या-दुसऱ्या लाटेच्या पार्श्‍वभूमीवर...
विचार कसा चिरडणार?शांततापूर्वक मार्गाने आंदोलने करून इंग्रजांना...
रक्तपातपूर्ण अट्टहास कुणासाठी?उत्तर प्रदेशमधील लखीमपूर खेरी येथे शांततामय...
महावितरणचा कारभार दिव्याखालीच अंधारकृषिपंपाच्या वीजवापर थकबाकीशिवाय सार्वजनिक...
कथनी से करनी भलीदेशातील शेतकऱ्यांची प्रत्येक छोटी-मोठी गरज ही...
शेतीपंप वीजवापर ः वस्तुस्थिती अन्...राज्य सरकारच्या ऊर्जा विभागाने वीज विषयक...
हा तर ओला दुष्काळच!सोलापूर जिल्ह्यात पावसाने झालेल्या नुकसानीच्या...
भारतातील मोटार गाड्यांसाठी इथेनॉल...पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिश्रण करण्याचा कार्यक्रम...
सोयाबीन विक्री करा जरा जपूनचमागील दोन महिन्यांपासून सोयाबीन हे पीक देशभर...
खरे थकबाकीदार ‘सरकार’च  वीजबिलाची थकबाकी ७९ हजार कोटींच्या घरात पोहोचली...
देवगड ‘राम्बुतान’हापूस आंब्याच्या प्रदेशात चक्क परदेशी फळ ‘...