agriculture news in marathi agrowon agralekh on yearly contractual labour in agriculture of Maharashtra | Page 2 ||| Agrowon

सालगडी पाहिजेत!

विजय सुकळकर
गुरुवार, 8 एप्रिल 2021

मालकापेक्षा सालगड्याला शेतीच्या कामाची काळजी अधिक होती, तेवढीच काळजी सालदाराच्या पूर्ण कुटुंबाची मालकही वाहत होते.

काही दिवसांपूर्वी सोशल मीडियावर एक जाहिरात फिरत होती. एका शेतकऱ्याने शेतीत काम करण्यासाठी ‘सालगडी पाहिजे’ अशी जाहिरात दिली होती. त्यात वर्षभरासाठी चांगले वेतन, शेतात राहण्याची सोय, सालगड्याच्या मुलामुलींच्या शिक्षणाची जबाबदारी घेतली जाईल आदी ऑफर दिलेल्या होत्या. यावरून सालगडी मिळविणे सध्या किती अवघड झाले आहे, याचा अंदाज यायला हवा. कृषी संस्कृतीमध्ये गुढीपाडव्याच्या मुहूर्तावर नवीन सालगडी ठेवण्याची परंपरा आहे. गुढीपाडवा जवळ आल्याने सालगड्याची शोधाशोध सर्वत्र सुरू आहे. बीड जिल्ह्याच्या माजलगाव परिसरात सालगड्यासाठी लाखावर रक्कम मोजली तरी कोणीही धजावत नाहीत. त्यामुळे तेथील शेतकऱ्यांना दुसऱ्या जिल्ह्यातून सालगडी आणावे लागत आहेत. मागील तीन दशकांपासून सालगडी राहण्याचे प्रमाण हळूहळू कमी होत आहे. त्याची कारणे अनेक आहेत. विभक्त कुटुंब पद्धतीमुळे शेतीचे तुकडे होत आहेत. प्रति शेतकरी जमीन धारणक्षेत्रच कमी झाल्यामुळे बहुतांश शेतकऱ्यांना सालगडी ठेवण्याची गरज वाटत नाही. त्यातच शेतीचे यांत्रिकीकरण खूप वाढले आहे. शेतीशिवाय इतर ठिकाणी मिळणारे काम, शेतीच्या तुलनेत अशा मजुरीचे वाढते दर आणि शेतीतील कामांत गुत्ते, ठोक्यात मिळणारी जास्त मजुरी यामुळे वर्षभर एकाच शेतकऱ्याकडे ठरावीक रकमेत सालगडी म्हणून अडकून पडणे हे अनेकांना पटेनासे झाले आहे.

काळाच्या ओघात शेतीमध्ये अनेक स्थित्यंतरे येत आहेत. त्याचबरोबर शेतीतील काही परंपरा, प्रथाही नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत. सालदारीवरून महिनेवारी, आठवडावारी आणि आता तर रोजंदारीवर मजुरीचे दिवस आलेले आहेत. रोजंदारी पद्धतीत शेतकऱ्यांना अगोदरच्या दिवशी सायंकाळी मजुरांना सांगावे लागते. मजुरांच्या सोईचे काम असेल तर रोजंदारी ठरते. त्याच कामाकरिता कोणी अधिक पैसे देत असेल तर मजुरांचा मोर्चा तिकडे वळतो. यामुळे ऐन कामाच्या गडबडीच्या काळात मजूर मिळत नाहीत, शेतकऱ्यांची कामे खोळंबतात, असे अनेक प्रकार घडत आहेत. गुत्ते किंवा ठोक्‍याने काम घेण्याची वृत्ती वाढली आहे. यात कमी वेळात काम उरकायचे यावर मजुरांचा भर असतो. कामाच्या दर्जाविषयी त्यांना फारसे घेणेदेणे नसते. मालक आणि मजुरांचा संबंध केवळ काम आणि पैशापुरता असतो. अनेक ठिकाणी शेतीत काम करायला कोणीही तयार होत नसल्याने तसेच वाढलेल्या मजुरीला कंटाळून शेतीस रामराम ठोकण्याची वेळ काही शेतकऱ्यांवर येऊन ठेपली आहे. अशा नकारात्मक परिस्थितीत आजही नैसर्गिक आपत्तीने हैराण असलेल्या शेतकऱ्यांच्या शेतावर मजुरी न घेता काम करणारे मजूर पाहावयास मिळतात, तर मालकाच्या शेतीत अख्खी हयात घातलेल्या वृद्ध सालगड्याची काळजी वाहणारे मालकही आहेत. सालदारीत मिळणारे धनधान्यच नव्हे, तर मालक आणि गडी यांचा एकमेकांवरील विश्‍वासावर हा वार्षिक करार होत होता. मशागत, पेरणीपासून सर्वच शेतीकामात आघाडीबरोबर कामही नंबर एक व्हायला हवे, ही सालदाराची जिद्द असायची. मालकापेक्षा सालगड्याला शेतीच्या कामाची काळजी अधिक होती, तेवढीच काळजी सालदाराच्या पूर्ण कुटुंबाची मालकही वाहत होते. एकमेकांवरील संकटे, सुखदुःखात दोन्ही कुटुंबे धाऊन जात असत. आज सालगड्याचे प्रमाण कमी झाले तरी जेथे सालगडी आहेत, तेथे हा ऋणानुबंध कायम आहे. बदलत्या परिस्थितीत एकमेकांची काळजी वाहणारी ही चांगली संस्कृती नष्ट होता कामा नये. शेतकरी आणि सालगडी हा ऋणानुबंध टिकायला हवा. कोरोना लॉकडाउनमध्ये शहरांत मोलमजुरी करणाऱ्यांना आपल्या गावी परतावे लागत आहे, हे आपण वर्षभरापासून पाहतोय. शहरातून गावात परतलेल्या या मजुरांना मात्र शेतीत काम मिळून त्यांचा उदरनिर्वाह भागत आहे. अशावेळी भविष्यातही शाश्‍वत रोजगाराचे माध्यम म्हणून मजूर, सालगड्यांनी शेतीकडे पाहावे.    


इतर अॅग्रो विशेष
‘महाडीबीटी’वरील बियाणे अनुदान अर्जासाठी...पुणे ः राज्यात खरीप हंगामासाठी ‘महाडीबीटी’वर...
साहेब, टरबूज विक्रीला परवानगी द्या अकोला ः दरवर्षी रमजान महिन्यात टरबुजाला चांगली...
खरबूज पिकात मिळवली बोरीबेलने ओळखपुणे जिल्ह्यात दौंड तालुक्यातील बोरीबेल गाव खरबूज...
अक्षय तृतीयेसाठी सज्ज जाहली आंबा...अक्षय तृतीयेचा सण तोंडावर आला आहे. कोकणची...
ऊसपट्ट्यात निर्यातक्षम केसर आंबामहागाव (ता. जि. सातारा) येथील चार भावांचे एकत्रित...
कांदाकोंडी टाळणेच योग्य पुणेः कोरोना संसर्ग रोखण्यासाठी नाशिक जिल्ह्यात...
मंत्री साहेब, कोटींच नुकसान होईल हो ! नाशिक: जिल्ह्याचे पालकमंत्री छगन भुजबळ यांनी...
साखर निर्यातीचा यंदा विक्रम? कोल्हापूर: साखर निर्यातीची गती पाहता यंदा...
अन्न प्रक्रियेमध्ये अवरक्त किरणांचा वापरअन्न प्रक्रियेदरम्यान पारंपरिक उष्णतेच्या...
राहुरीत वैशिष्ट्यपूर्ण संशोधित चारा...अलीकडील काळात चारा उत्पादनांसाठी सुधारित वाणांची...
मॉन्सूनच्या प्रवाहाला पोषक स्थिती पुणे : गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून अरबी...
महिनाभरातच गाईच्या दूधदरात ८ रुपये कपात नगर ः कोरोना लॉकडाउनमुळे दुधाची मागणी कमी...
काबुली हरभऱ्याच्या दरात घसरणीची शक्यता...नवी दिल्ली ः देशात यंदा काबुली हरभऱ्याचे उत्पादन...
ग्राम कृषी विकास समित्या स्थापन करा :...पुणे ः कोरोना लॉकडाउनमुळे राज्याच्या खरीप...
पीकविम्यासाठी राज्यात बीड मॉडेल ः ...अमरावती : प्रशासकीय खर्च आणि दहा टक्के नफा अशी...
उसाचे गाव बेले रेशीम शेतीत चमकलेकोल्हापूर जिल्हयात बेले (ता. करवीर) या छोट्या...
अल्पभूधारकाचा शास्त्रीय दुग्ध...नाशिक जिल्ह्यातील कोळगाव (ता. निफाड) येथील...
एक लाख हेक्टरवर फळबागांचे उद्दिष्ट पुणे ः कोविड १९ च्या साथीची स्थिती राज्यभर असली...
‘महाडीबीटी’त आता बियाण्यांचाही समावेश पुणे : राज्य शासनाने महाडीबीटी पोर्टलमध्ये आता...
पूर्वमोसमीचा प्रभाव कमी होणार पुणे ः मध्य प्रदेशचा आग्नेय भाग आणि परिसरात ते...