agriculture news in marathi agrowon special article on use of artificial intelligence in agriculture | Agrowon

वेध भविष्यातील शेतीचा

विजय सुकळकर
गुरुवार, 16 जानेवारी 2020

शेतीत कृत्रिम बुद्धिमत्ता वापराबाबतचा अभ्यासक्रम हा शेतकऱ्यांच्या गरजेनुसार आणि वास्तवदर्शी असायला हवा.
 

आपल्या देशात आणि राज्यात सुद्धा आजही बहुतांश शेतकरी पारंपरिक पद्धतीने शेती करतात. तर काही शेतकरी शेतीत अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करतात. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानात उच्चमूल्य असलेल्या पिकांची निवड करून संरक्षित शेतीत (ग्रीन हाउस, पॉलिहाउस) पिकांचे नियोजन अगदी काटेकोरपणे केले जाते. अशी शेती करणारे शेतकरी फारच कमी आहेत. यातून पिकांची उत्पादकता आणि दर्जाही वाढला आहे. परंतु ही शेतीसुद्धा बदलत्या शेती परिस्थितीत आणि हवामान बदलाच्या काळात अडचणीची ठरत आहे. पारंपरिक तसेच आधुनिक शेतीत मनुष्यबळाची कमतरता प्रचंड जाणवतेय. तापमान, थंडी, पाऊसमान यात होत असलेले चढउतारात संरक्षित तसेच काटेकोर शेतीचे सुद्धा नुकसान वाढत आहे. अशा परिस्थितीमध्ये शेतीत उद्‍भवत असलेली नवनवी आव्हाने पेलण्यासाठी सध्यातरी शेतकरी आणि संशोधक यांच्या हाती काही नाही.

आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स अर्थात कृत्रिम बुद्धिमत्तेद्वारे सध्याच्या आणि भविष्यात उद्‍भवू पाहणाऱ्या शेती समस्यांवर मात करता येऊ शकते. खरे तर कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही संकल्पना जगात १९६० च्या दशकातच पुढे आलेली आहे. यामध्ये संगणक तसेच मशिनमध्ये मोठ्या प्रमाणात माहिती भरून, तसेच त्या माहितीच्या पॅटर्नद्वारे त्यांच्याकडून मनुष्याप्रमाणे काम करून घेतली जातात. जागतिक पातळीवर उद्योग तसेच आरोग्य क्षेत्रात याचा वापर मोठ्या प्रमाणात आणि यशस्वीपणे होत आहे. जगभरातील शेतीतही एक दशकापासून हे तंत्र वापरले जाते. आपल्या राज्यामध्ये मात्र आता उशिराने का होईना शेतीत कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वापरावर आधारित अभ्यासक्रम कृषी विद्यापीठांत सुरू होत आहेत, ही बाब स्वागतार्हच म्हणावी लागेल.   

महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ राहुरी येथे हवामान अद्ययावत शेती-पाणी व्यवस्थापन, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ परभणी येथे शेतीत ड्रोन आणि रोबोटिक तंत्राचा वापर, तर डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ अकोला येथे ऊर्जा क्षेत्रात कृत्रिम बुद्धिमत्तेद्वारा मनुष्यबळ विकासाचे धडे विद्यार्थ्यांना खास पदविका अभ्यासक्रमाद्वारे दिले जाणार आहेत. भारतीय कृषी संशोधन परिषदेचा हा प्रकल्प असून, त्यास जागतिक बॅंकेचे अर्थसाह्य लाभले आहे. सध्या याबाबतचा अभ्यासक्रम तयार करण्याचे काम सुरू आहे. हे अभ्यासक्रम पुढील वर्षी सुरू होणार असून, यातून मुले बाहेर पडण्यास अजून किमान दोन वर्षे लागतील. कृत्रिम बुद्धिमत्ता शिक्षित-प्रशिक्षित मुले बाहेर पडल्यावर आपल्या येथील शेतीच्या गरजा वेगळ्या, समस्याही वेगळ्या आणि प्रत्यक्ष शिक्षण वेगळे असे होता कामा नये. त्यामुळेच शेतीत कृत्रिम बुद्धिमत्ता वापराबाबतचा अभ्यासक्रम हा शेतकऱ्यांच्या गरजेनुसार आणि वास्तवदर्शी असायला हवा.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेमध्ये शेती तंत्राबरोबर अभियांत्रिकी उपयोजनांचा मोठा वाटा असतो. त्यामुळे अभ्यासक्रमात कृषी आणि अभियांत्रिकी या दोन्ही क्षेत्राचा योग्य समन्वय साधायला हवा. मुळातच उशिरा प्रशिक्षित होत असलेल्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेतील विद्यार्थ्यांनी हे तंत्र शेतीत वापरासाठी मात्र झपाट्याने प्रसार करायला हवा. सोबतच याबाबतचे नवीन मनुष्यबळ विकासाचे कामही चालू ठेवावे लागेल. कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या अनुषंगाने शेतीत लागणारी यंत्रसामग्री (ड्रोन, रोबोट, संगणक) ही महागडी असल्याने ती पुरविण्याचे काम शासनाने करायला हवे. अन्यथा, शेतीच्या यांत्रिकीकरणासारखे होईल. राज्याच्या शेतीचे यांत्रिकीकरण तर मोठ्या प्रमाणात झाले; परंतु त्याचे अपेक्षित लाभ शेतकऱ्यांना मिळताना दिसत नाही. तसे कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे होणार नाही, ही काळजी घ्यावी लागेल. कृत्रिम बुद्धिमत्तेद्वारे ड्रोनच्या साह्याने कीडनाशके फवारता येतील. परंतु फवारणीसाठी घेतलेले कीडनाशक उत्तम गुणवत्तेचे नसेल तर उपयोग होणार नाही. याचा अर्थ कृत्रिम बुद्धिमत्तेने सारेच आलबेल होईल, असे नाही तर त्यास नैसर्गिक चांगुलपणाची साथही हवी, हेही लक्षात घ्यावे लागेल.


इतर अॅग्रो विशेष
व्यवसाय स्वातंत्र्यावर गदा नकोचशेतकरीविरोधी कायदे रद्द करण्याबाबतची एक चळवळ...
क्रयशक्ती वाढविणारा हवा अर्थसंकल्पकेंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामण १ फेब्रुवारी...
कमी फॅटचे दुध पिल्यास म्हतारपण कमी होतं...कमी फॅट(मेद)युक्त दुधाचा आहारामध्ये वापर केल्यास...
विदर्भ, कोकणात आज हलक्या पावसाचा अंदाज पुणे : उत्तरेकडील थंड वाऱ्यांअभावी राज्यात थंडी...
नाशिक जिल्ह्यातील द्राक्ष निर्यातीत ५७...नाशिक : राज्यातून होणाऱ्या द्राक्ष निर्यातीत...
दूध उत्पादक महत्त्वाचा दुवा: हरिभाऊ...औरंगाबाद : जिल्हा दूध संघाच्या एकूणच...
अर्जेंटिनाला होणार आंबा निर्यात पुणे : कोकणातील हापूस आणि मराठवाड्यातील केशर...
गावरान अळूची फायदेशीर व्यावसायिक शेतीसुमारे पंधरा गुंठ्यांत देशी गावरान अळूची शेती...
व्यवस्थापनाला मार्केटिंगची जोड देत...पॅालिहाउसमधील फूलशेतीसाठी एकेकाळी प्रसिद्ध असलेले...
‘पोकरा’ प्रकल्पात कृषी यांत्रिकीकरणाचे...अकोला  ः नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी...
पोपटराव पवार, राहिबाई पोपेरे यांना...नवी दिल्ली : केंद्र सरकारकडून शनिवारी (ता. २५)...
कोयना धरणाच्या पोटात होणार आणखी एक धरणकोयनानगर, जि. सातारा ः येथील कोयना धरणाची...
मराठवाड्यातील चार जिल्ह्यांत केवळ १४...औरंगाबाद : संकटांशी दोन हात करून आपली शेती जिवंत...
खानदेशात रब्बीत अत्यल्प पीक कर्जवाटपजळगाव ः खानदेशात रब्बी हंगामातील पेरण्या जवळपास...
वटवाघळांचा मोर्चा आता द्राक्ष बागांकडेपुणे: वटवाघळांची वस्तीस्थाने आणि अधिवास...
गटाने तयार केला `कोकणरत्न' ब्रॅंडकुर्धे (जि. रत्नागिरी) गावातील श्री नवलाई देवी...
रासायनिक अवशेषमुक्त शेती हेच भवितव्य:...नाशिक : रासायनिक खते व कीटकनाशकांच्या...
विदर्भ, कोकणात उद्यापासून पावसाचा अंदाजपुणे : राज्याच्या किमान तापमानात चढ-उतार सुरूच...
कौशल्य, कृषी, उद्योग विभाग देतील...परभणी: पंतप्रधान कौशल्य विकास योजना आणि...
शेतकरीविरोधी कायद्यांबाबत सहा महिन्यांत...पुणे : शेतकरी आत्महत्यांना पूरक ठरणारे कायदे रद्द...