agriculture news in Marathi, article regarding biological control of Spodoptera frugiperda | Page 2 ||| Agrowon

मित्रबुरशींच्या संवर्धनातून लष्करी अळीचे नियंत्रण

तुषार उगले
शुक्रवार, 20 सप्टेंबर 2019

सध्या राज्याच्या विविध भागात अनुकूल हवामानामुळे अमेरिकन लष्करी अळीवर विविध मित्रबुरशींचा प्रादुर्भाव होऊन त्यांचे नैसर्गिक नियंत्रण होत आहे. शेतकऱ्यांनी याबाबत वेळीच जागरूक होऊन त्यांचे संवर्धन व वापर केल्यास अळीचे प्रभावी नियंत्रण होण्यास मदत होईल.

सध्या राज्याच्या विविध भागात अनुकूल हवामानामुळे अमेरिकन लष्करी अळीवर विविध मित्रबुरशींचा प्रादुर्भाव होऊन त्यांचे नैसर्गिक नियंत्रण होत आहे. शेतकऱ्यांनी याबाबत वेळीच जागरूक होऊन त्यांचे संवर्धन व वापर केल्यास अळीचे प्रभावी नियंत्रण होण्यास मदत होईल.

सध्याच्या वातावरणात महाराष्ट्रात सोयाबीन, मका यांसह अन्य पिकांत कमी अधिक प्रमाणात पाने खाण्याऱ्या अळ्यांचा प्रादुर्भाव झालेला आहे. मक्यात स्पोडोप्टेरा फ्रुगीपर्डा या अमेरिकन लष्करी अळीने मोठ्या प्रमाणात नुकसान केले असून ज्वारी, बाजरी, ऊस पिकातही प्रादुर्भाव दिसून येत आहे. स्पोडोप्टेरा लिट्यूरा ही अळीदेखील सोयाबीन, उडीद, मूग, भुईमूग या पिकांसह द्राक्षामध्ये प्रादुर्भाव करताना दिसत आहे. मागील दोन महिन्यांपासून सर्वत्र पाऊसदेखील बऱ्यापैकी असून, वातावरणातील आर्द्रता टिकून आहे. याचाच परिणाम म्हणून मका पिकात मोठ्या प्रमाणावर कीटक परोपजीवी म्हणजेच मित्रबुरशी मोठ्या प्रमाणात दिसून येत आहेत. यात मेटारायझियम (निमोरिया) रिले, मेटारायझियम अ‍ॅनिसोप्ली, बिव्हेरिया बॅसियाना आदींचा समावेश आहे. त्यांचा संसर्ग होऊन रोगग्रस्त झालेल्या अळ्या मोठ्या प्रमाणात दिसून येत आहेत. ‘सोशल मीडिया’च्या माध्यमातून त्यांची छायाचित्रे सर्वत्र व्हायरल होत आहेत. या बाबत अनेक संभ्रम शेतकऱ्यांच्या मनात आहेत.

मित्रबुरशी वाढण्याची कारणे 

  • सध्या सर्वत्र पिकाची वाढ चांगल्या प्रकारे झाली असून, त्याचा फायदा आर्द्रता तयार होण्यासाठी मिळत आहे. सप्टेंबर महिन्याच्या सुरुवातीपासून पडणारा तसेच ऑगस्टमध्ये पडलेला पाऊस या मित्रबुरशींचा संसर्ग वाढण्यासाठी अनुकूल आहे. 
  • जमिनीत ओलावा देखील बऱ्यापैकी असून, जमिनीलगत आर्द्रता टिकून राहण्यास मदत होत आहे.
  • सोयाबीन, भुईमूग, मका अशा पिकांमध्ये कॅनॉपी दाट झाल्यानंतर बुरशींचा संसर्ग झपाट्याने होतो. 
  • तसेच या पिकामध्ये शक्यतो कोणत्या रासायनिक बुरशीनाशकांची फवारणी झालेली नसावी. त्यामुळे या मित्र बुरशींची वाढ झपाट्याने झालेली दिसते. 
  • या बुरशी निसर्गत: चांगल्या प्रकारे वाढतात. त्यासाठी मात्र अनुकूल वातावरण हवे. 
  • अमेरिकन लष्करी अळीसह सोयाबीन पिकात केसाळ अळी तसेच नाशिक विभागात द्राक्षामध्येही छाटणीपूर्व परिस्थितीत आढळणारी स्पोडोप्टेरा लिट्युरा या वातावरणात बुरशी प्रादुर्भावित झालेली दिसत आहे. 

मित्रबुरशीचे फायदे 
या बुरशींपासून मिळणारे नियंत्रण हे एक प्रकारे नैसर्गिक असून, एकात्मिक कीड व्यवस्थापनामधील जैविक नियंत्रणाचा तो भाग आहे. यातून बोध घेतल्यास जैविक घटकांचा वापर वाढून रासायनिक कीडनाशकांचा वापर कमी होऊन कमी खर्चात नियंत्रण चांगल्या प्रकारे मिळवता येईल. रोगग्रस्त अळ्यांपासून या बुरशींचा संसर्ग अन्य निरोगी अळ्यांना देखील होत आहे. रोगग्रस्त अळीद्वारे बुरशींचे बीजाणू हवेतून सहजपणे पसरत आहेत. सध्या पडणाऱ्या पावसामुळेही त्यांचा प्रसार झपाट्याने होतोय. त्यामुळे शक्य आहे तिथे शेतकऱ्यांनी त्यांचा पुरेपूर वापर करून घेतला पाहिजे. तसेच अशा बुरशीजन्य कीटकनाशकांचा वापर केल्यास अजून चांगले परिणाम मिळू शकतात.

मित्रबुरशींचे संवर्धन कसे करावे?
प्रत्येक भागातील भौगोलिक परिस्थिती, हवामान यानुसार आढळणाऱ्या या बुरशींच्या स्थानिक प्रजातींचे संवर्धन होणे गरजेचे आहे. शेतकऱ्यांनी अशा रोगग्रस्त अळ्या जवळपासच्या सूक्ष्मजीवशास्र प्रयोगशाळेत पाठवल्यास तेथील तज्ज्ञांकरवी या बुरशीच्या प्रजातींचे योग्य निदान होऊ शकते. प्रयोगशाळेतही असा प्रकारे संवर्धन करणे सोपे होईल. याद्वारे महाराष्ट्रातील सर्व भागांत आढळणाऱ्या अशा बुरशींच्या स्थानिक प्रजातींचे कल्चर उपलब्ध होईल. याचा वापर भविष्यातील संशोधन कार्यात तसेच या बुरशींचा व्यवसायिक वापरासाठी होऊ शकतो. ज्या भागात अशा प्रकारच्या रोगग्रस्त अळ्या आढळत आहेत, त्या शेतात येथून पुढील काळात रासायनिक बुरशीनाशकांचा वापर कमी किंवा नियंत्रित स्वरूपात केल्यास पुढील काळात त्या भागात अनुकूल वातावरणात या मित्रबुरशींचा आढळ पुन्हा होऊ शकतो. त्यातून एकूणच जैविक कीड नियंत्रणाबद्दलचे गैरसमज दूर होऊ शकतात. यातून जैविक नियंत्रणास प्रोत्साहन मिळून शेतकऱ्यांमध्ये जागृती तयार होईल.

-  तुषार उगले, ९४२०२३३४६६
(सहायक प्राध्यापक, कीटकशास्र विभाग, के. के. वाघ कृषी महाविद्यालय, नाशिक)


फोटो गॅलरी

इतर कृषी सल्ला
काडी परिपक्वतेच्या अवस्थेतील रोग...द्राक्ष बागेत सध्याच्या परिस्थिती जुलै...
तपासा बियाण्याची सजलीकरण शक्तीप्रत्येक जातीच्या बियाणाची उगवण शक्ती वेगवेगळी...
कृषी सल्‍ला ( ज्वारी, सोयाबीन, संत्रा/...पेरणीयोग्‍य पाऊस झालेला असल्‍यास जमिनीत पुरेसा...
कृषी सल्ला (आडसाली ऊस, तूर, कापूस,...पीक वाढीच्या सुरुवातीच्या काळात मित्र कीटकांची...
पिकांतील आंतरमशागतीचे महत्त्वखरीप पिकाच्या जोमदार वाढीसाठी तसेच अपेक्षित...
कीड नियंत्रणासाठी ट्रायकोकार्डचा वापरएकात्मिक कीडनियंत्रणामध्ये मित्र कीटकांचे महत्त्व...
राज्यात हलक्‍या ते मध्यम पावसाची शक्‍यतामहाराष्ट्रावर १००४ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
कपाशीवरील तुडतुड्याचे नियंत्रणतुडतुडे ही बी टी कपाशीवरील सर्वात महत्त्वाची रस...
एकात्मिक कीड व्यवस्थापनासाठी कामगंध...विशिष्ठ गंधाकडे आकर्षित होण्याच्या किटकांच्या...
कॅनोपी व्यवस्थापनातून रोगनियंत्रणसध्याच्या वातावरणाचा विचार करता प्रत्येक ठिकाणी...
पीक संरक्षणासाठी चिकट सापळ्यांचे प्रमाण...कीटकांच्या डोळ्यांच्या रचनेचा विचार करून योग्य...
भात शेतीमध्ये निळे-हिरवे शेवाळाचा वापरहवेतील मुक्त नत्र स्थिर करणाऱ्या निळ्या-हिरव्या...
फवारणीसाठी रसायनांचे मिश्रण करताना...शेतकरी अनेक वेळा दोन कीटकनाशके, बुरशीनाशके किंवा...
सेंद्रीय द्रवरूप जैविक खत तयार करण्याची...पिकांच्या वाढीसाठी जमिनीमध्ये सूक्ष्मजिवाणू...
कोकण, कोल्हापूर पट्ट्यात मुसळधार...कोकण व कोल्हापूर भागावर १००२ तर महाराष्ट्रावर...
भात रोपवाटिकेत खोडकिडीचा प्रादुर्भावऑक्टोबर, नोव्हेंबरमध्ये खरिपातील भात पीक...
केळीवरील करपा रोगाचे नियंत्रणसध्या केळी पिकाच्या पील बागेत करपा रोगाचा...
सापळा पिकांची लागवड महत्त्वाचीएकात्मिक कीड व्यवस्थापनासाठी सापळा पिकांची लागवड...
सोयाबीनवरील खोडमाशीचे व्यवस्थापनयवतमाळ जिल्ह्यामधील काही तालुक्यांमध्ये सोयबीन...
टप्प्याटप्प्याने करतो डाळिंब बहराचे...शेतकरी नियोजन पीक ः डाळिंब शेतकरी ः ज्ञानेश्वर...